Shatapatha Brahmana · Chapter 5.4.4

maitrāvaruṇyā payasyayā pracarati / tasyā aniṣṭa eva sviṣṭakṛdbhavatyathāsmā āsandīmāharantyuparisadyaṃ vā eṣa jayati yo jayatyantarikṣasadyaṃ tadenamuparyāsīnamadhastādimāḥ prajā upāsate tasmādasmā āsandīmāharanti saiṣā khādirī vitṛṇṇā bhavati yeyaṃ
vardhravyūtā
bharatānām -

tāmagreṇa / maitrāvaruṇasya dhiṣṇyaṃ nidadhāti syonā'si suṣadā'sīti śivāmevaitacchagmāṃ karoti -

athādhīvāsamāstṛṇāti / kṣatrasya yonirasīti tadyaiva kṣatrasya yonistāmevaitatkaroti -

athainamāsādayati / syonāmāsīda suṣadāmāsīdeti śivāṃ śagmāmāsīdetyevaitadāha kṣatrasya yonimāsīdeti tadyaiva kṣatrasya yonistasyāmevainametaddadhāti -

athāntarāṃse'bhimṛśya japati / niṣasāda dhṛtavrata iti dhṛtavrato vai rājā na vā eṣa sarvasmā iva vadanāya na sarvasmā iva karmaṇe yadeva sādhu vadedyatsādhu kuryāttasmai vā eṣa ca śrotriyaścaitau ha vai dvau manuṣyeṣu dhṛtavratau tasmādāha niṣasāda dhṛtavrata iti varuṇaḥ pastyāsveti viśo vai pastyā vikṣvetyevaitadāha sāmrājyāya sukraturiti rājyāyetyevaitadāha yadāha sāmrājyāya sukraturiti -

athāsmai pañcākṣānpāṇāvāvapati abhibhūrasyetāste pañca diśaḥ kalpantāmityeṣa vā
ayānabhibhūryatkalireṣa hi sarvānayānabhibhavati tasmādāhābhibhūrasītyetāsta pañca diśaḥ kalpantāmiti pañca vai diśastadasmai sarvā eva diśaḥ kalpayati -

athainaṃ pṛṣṭhatastūṣṇīmeva daṇḍairghnanti / taṃ daṇḍairghnanto daṇḍavadhamatinayanti tasmādrājā 'daṇḍyo yadenaṃ daṇḍavadhamatinayanti -

atha varaṃ vṛṇīte / yaṃ ha vai kaṃ ca suṣuvāṇo varaṃ vṛṇīte so'smai sarvaḥ samṛdhyate tasmādvaraṃ vṛṇīte -

sa brahmannityeva prathamamāmantrayate / brahma prathamamabhivyāharāṇi brahmaprasūtāṃ vācaṃ vadānīti tasmādbrahmannityeva prathamamāmantrayate tvaṃ brahmāsītītaraḥ pratyāha savitāsi satyaprasava iti vīryamevāsminnetaddadhāti savitārameva satyaprasavaṃ karoti -

brahmannityeva dvitīyamāmantrayate / tvaṃ brahmāsītītaraḥ pratyāha varuṇo'si satyaujā iti vīryamevāsminnetaddadhāti varuṇameva satyaujasaṃ karoti -

brahmannityeva tṛtīyamāmantrayate / tvaṃ brahmāsītītaraḥ pratyāhendro'si viśaujā iti vīryamevāsminnetaddadhātīndrameva viśaujasaṃ karoti -

brahmannityeva caturthamāmantrayate / tvaṃ brahmāsītītaraḥ pratyāha rudro'si suśeva iti tadvīryāṇyevāsminnetatpūrvāṇi dadhātyathainametacchamayatyeva tasmādeṣa sarvasyeśāno mṛḍayati yadenaṃ śamayati -

brahmannityeva pañcamamāmantrayate / tvaṃ brahmāsītītaro'niruktaṃ pratyāha parimitaṃ vai niruktaṃ tatparimitamevāsminnetatpūrvaṃ vīryaṃ dadhātyathātrāniruktaṃ pratyāhāparimitaṃ vā aniruktaṃ tadaparimitamevāsminnetatsarvaṃ vīryaṃ dadhāti tasmādatrāniruktaṃ pratyāha -

atha sumaṅgalanāmānaṃ hvayati / bahukāra śreyaskara bhūyaskareti ya evaṃnāmā bhavati kalyāṇamevaitanmānuṣyai vāco vadati -

athāsmai brāhmaṇa sphyaṃ prayacchati / adhvaryurvā yo vā'sya purohito bhavatīndrasya vajro'si tena me radhyeti vajro vai sphyaḥ sa etena vajreṇa brāhmaṇo rājānamātmano'balīyāṃsaṃ kurute yo vai rājā brāhmaṇādabalīyānamitrebhyo vai sa balīyānbhavati tadamitrebhya evainametadbalīyāṃsaṃ karoti -

taṃ rājā rājabhrātre prayacchati / indrasya vajro'si tena me radhyeti tena rājā rājabhrātaramātmano'balīyāṃsaṃ kurute -

taṃ rājabhrātā sūtāya vā sthapataye vā prayacchati / indrasya vajro'si tena me radhyeti
tena rājabhrātā sūtaṃ vā sthapatiṃ vā''tmano'balīyāṃsaṃ kurute -

taṃ sūto vā sthapatirvā grāmaṇye prayacchati / indrasya vajro'si tena me radhyeti tena
sūto vā sthapatirvā grāmaṇyamātmano'balīyāṃsaṃ kurute -

taṃ grāmaṇīḥ sajātāya prayacchati / indrasya vajro'si tena me radhyeti tena grāmaṇīḥ
sajātamātmano'balīyāṃsaṃ kurute tadyadevaṃ samprayacchante netpāpavasyasamasadyathāpūrvamasaditi tasmādevaṃ samprayacchante -

atha sajātaśca pratiprasthātā ca / etena sphyena pūrvāgnau śukrasya purorucā'dhidevanaṃ kuruto'ttā vai śukro'ttāramevaitatkurutaḥ -

atha manthinaḥ purorucā vimitaṃ viminutaḥ / ādyo vai manthī tadattāramevaitatkṛtvā'thāsmā etadādyaṃ janayatastasmānmanthinaḥ purorucā vimitaṃ viminutaḥ -

athādhvaryuḥ / caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā'dhidevane hiraṇyaṃ nidhāya juhotyagniḥ pṛthurdharmaṇaspatirjuṣāṇo agniḥ pṛthurdharmaṇaspatirājyasya vetu svāheti -

athākṣānnivapati / svāhākṛtāḥ sūryasya raśmibhiryatadhvaṃ sajātānāmmadhyameṣṭhyāyetyeṣa vā agniḥ pṛthuryadadhidevanaṃ tasyaite'ṅgārā yadakṣāstamevaitena prīṇāti tasya ha vā eṣā'numatā gṛheṣu hanyate yo vā rājasūyena yajate yo vaitadevaṃ vedaiteṣvakṣeṣvāha gāṃ dīvyadhvamiti pūrvāgnivāhau dakṣiṇā -

athāhāgnaye sviṣṭakṛte'nubrūhīti / tadyadantareṇāhutī etatkarma kriyata eṣa vai prajāpatirya eṣa yajñastāyate yasmādimāḥ prajāḥ prajātā etamvevāpyetarhyanu prajāyante tadenaṃ madhyata evaitasya prajāpaterdadhāti madhyataḥ suvati tasmādantareṇāhutī etatkarma kriyata āśrāvyāhāgniṃ sviṣṭakṛtaṃ yajeti vaṣaṭkṛte juhoti -

atheḍāmādadhāti / upahūtāyāmiḍāyāmapa upaspṛśya māhendraṃ grahaṃ gṛhṇāti māhendraṃ grahaṃ gṛhītvā stotramupākaroti taṃ stotrāya pramīvati sa upāvarohati so'nte stotrasya bhavatyante śastrasya -

==
vardhravyūtā - vardhrāścarmarajjavaḥ, tābhirvyūtā sannaddhā bhavati bharatānām anyeṣāṃ tu rajjumātram/– sāyaṇa