Shatapatha Brahmana · Chapter 5.4.3

५.४.३ abhiṣekottarakarmāṇi
tadyo'sya svo bhavati / tasya śataṃ vā paraḥśatā vā gā uttareṇāhavanīyaṃ sthāpayati
tadyadevaṃ karoti -

varuṇāddha vā abhiṣiṣicānāt / indriyaṃ vīryamapacakrāma śaśvadya eṣo'pāṃ rasaḥ sambhṛto bhavati yenainametadabhiṣiñcati so'syendriyaṃ vīryaṃ nirjaghāna tatpaśuṣvanvavindattasmātpaśavo yaśo yadeṣvanvavindattatpaśuṣvanuvidyendriyaṃ vīryaṃ punarātmannadhatta tatho evaiṣa etannāhaivāsmānnvindriyaṃ vīryamapakrāmati varuṇasavo vā eṣa yadrājasūyamiti varuṇo 'karoditi tvevaiṣa etatkaroti -

atha rathamupāvaharati / yadvai rājanyātparāgbhavati rathena vai tadanuyuṅkte tasmādrathamupāvaharati -

sa upāvaharati / indrasya vajro'sīti vajro vai ratha indro vai yajamāno dvayena vā eṣa indro bhavati yacca kṣatriyo yadu ca yajamānastasmādāhendrasya vajro'sīti -

tamantarvedyabhyavavartya yunakti / mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmīti bāhū vai mitrāvaruṇau bāhubhyāṃ vai rājanyo maitrāvaruṇastasmādāha mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmīti -

taṃ caturyujaṃ yunakti / sa jaghanena sado'greṇa śālāṃ yenaiva dakṣiṇā yanti tena pratipadyate taṃ jaghanena cātvālamagreṇāgnīdhramudyacchati -

tamātiṣṭhati / avyathāyai tvā svadhāyai tvetyanārtyai tvetyevaitadāha yadāhāvyathāyai tveti svadhāyai tveti rasāya tvetyevaitadāhāriṣṭo arjuna ityarjuno ha vai nāmendro yadasya guhyaṃ nāma dvayena vā eṣa indro bhavati yacca kṣatriyo yadu ca yajamānastasmādāhāriṣṭo arjuna iti -

atha dakṣiṇāyugyamupārṣati / marutāṃ prasavena jayeti viśo vai maruto viśā vai tatkṣatriyo jayati yajjigīṣati tasmādāha marutāṃ prasavena jayeti -

atha madhye gavāmudyacchati / āpāma manaseti manasā vā idaṃ sarvamāptaṃ tanmanasaivaitatsarvamāpnoti tasmādāhāpāma manaseti -

atha dhanurārtnyā gāmupaspṛśati / samindriyeṇetīndriyaṃ vai vīryaṃ gāva indriyamevaitadvīryamātmandhatte'thāha jināmīmāḥ kurva imā iti -

tadyatsvasya goṣūdyacchati / yadvai puruṣātparāgbhavati yaśo vā kiṃcidvā svaṃ haivāsya tatpratamāmivābhyapakrāmati tatsvādevaitadindriyaṃ vīryampunarātmandhatte tasmātsvasya goṣūdyacchati -

tasmai tāvanmātrīrvā bhūyasīrvā pratidadāti / na vā eṣa krūrakarmaṇe bhavati yadyajamānaḥ krūramiva vā etatkaroti yadāha jināmīmāḥ kurva imā iti tatho hāsyaitadakrūraṃ kṛtaṃ bhavati tasmāttāvanmātrīrvā bhūyasīrvā pratidadāti -

atha dakṣiṇānāyacchati / so'greṇa yūpaṃ dakṣiṇena vediṃ yenaiva dakṣiṇā yanti tena pratipadyate taṃ jaghanena sado'greṇa śālāmudyacchati -

mā ta indra te vayaṃ turāṣāṭ / ayuktāso abrahmatā vidasāma tiṣṭhā rathamadhi yaṃ vajrahastā raśmīndeva yamase svaśvānityudyacchatyevaitayā'bhīśavo vai raśmayastasmādāhā raśmīndeva yamase svaśvānityatha rathavimocanīyāni juhoti prīto ratho vimucyātā iti tasmādrathavimocanīyāni juhoti -

sa juhoti / agnaye gṛhapataye svāheti sa yadevāgneyaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti vahā vā āgneyā rathasya vahānevaitena prīṇāti śrīrvai gārhapataṃ yāvatoyāvata īṣṭe tacchriyamevāsyaitadgārhapataṃ rājyamabhivimucyate -

somāya vanaspataye svāheti / dvayāni vai vānaspatyāni cakrāṇi rathyāni cānasāni ca tebhyo nvevaitadubhayebhyo'riṣṭiṃ kurute somo vai vanaspatiḥ sa yadeva vānaspatyaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti dārūṇi vai vānaspatyāni rathasya dārūṇyevaitena prīṇāti kṣatraṃ vai somaḥ kṣatramevāsyaitadrājyamabhivimucyate -

marutāmojase svāheti / sa yadeva mārutaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti catvāro'śvā rathaḥ pañcamo dvau savyaṣṭṛsārathī te sapta saptasapta va māruto gaṇaḥ sarvamevaitena rathaṃ prīṇāti viśo vai maruto viśamevāsyaitadrājyamabhivimucyate -

indrasyendriyāya svāheti / sa yadevaindraṃ rathasya tadevaitena prīṇāti savyaṣṭhā vā aindro rathasya savyaṣṭhāramevaitena prīṇātīndriyaṃ vai vīryamindra indriyamevāsyaitadvīryaṃ rājyamabhivimucyate -

atha vārāhyā upānahā upamuñcate / agnau ha vai devā ghṛtakumbhaṃ praveśayāṃcakrustato varāhaḥ sambabhūva tasmādvarāho meduro ghṛtāddhi sambhūtastasmādvarāhe gāvaḥ saṃjānate svamevaitadrasamabhisaṃjānate tatpaśūnāmevaitadrase pratitiṣṭhati tasmādvārāhyā upānahā upamuñcate -

athemāṃ pratyavekṣamāṇo japati / pṛthivi mātarmā mā hiṃsīrmo ahaṃ tvāmiti varuṇāddha vā abhiṣiṣicānātpṛthivī bibhayāñcakāra mahadvā ayamabhūdyo'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyāditi varuṇa u ha pṛthivyai bibhayāñcakāra yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tadanayaivaitanmitradheyamakuruta na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaram -

varuṇasavo vā eṣa yadrājasūyam / pṛthivyu haitasmādbibheti mahadvā ayamabhūdyo'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyādityeṣa u hāsyai bibheti yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tadanayaivaitanmitradheyaṃ kurute na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaraṃ tasmādevaṃ japati -

so'vatiṣṭhati / haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhadityetāmaticchandasaṃ
japanneṣā vai sarvāṇi chandāṃsi yadaticchandāstathainaṃ pāpmā nānvavatiṣṭhati -

taṃ na saṃgrahītā'nvavatiṣṭhet / nettaṃ lokamanvavatiṣṭhādyaṃ suṣuvāṇo'nvavāsthāditi taṃ sarathameva rathavāhana ādadhati tato'vāṅapapravate tathā taṃ lokaṃ nānvavatiṣṭhati yaṃ suṣuvāṇo'nvavāsthāt -

uttareṇāhavanīyaṃ pūrvāgnirudvṛtto bhavati / sa rathavāhanasya dakṣiṇamanvanuṣyandaṃ śatamānau pravṛttāvābadhnāti -

audumbarīṃ śākhāmupagūhati / tayoranyataramupaspṛśatīyadasyāyurasyāyurmayidhehi yuṅṅasi varco mayi dhehīti tadāyurvarca ātmandhatte -

athaudumbarīṃ śākhāmupaspṛśati / ūrgasyūrjaṃ mayi dhehīti tadūrjamātmandhatte tasyaitasya karmaṇa etāveva śatamānau pravṛttau dakṣiṇā tau brahmaṇe dadāti brahmā hi yajñaṃ dakṣiṇato'bhigopāyati tasmāttau brahmaṇe dadāti -

agreṇa maitrāvaruṇasya dhiṣṇyam / maitrāvaruṇī payasyā nihitā bhavati tāmasya bāhū abhyupāvaharatīndrasya vāṃ vīryakṛto bāhū abhyupāvaharāmīti paśūnāṃ vā eṣa rasoyatpayasyā tatpaśūnāmevāsyaitadrasaṃ bāhū abhyupāvaharati tadyanmaitrāvaruṇī bhavati mitrāvaruṇā u hi bāhū tasmānmaitrāvaruṇī bhavati -