Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 5.2

brāhmaṇa १ yūpārohaṇam
१ yūpārohaṇam-tatra prathamamāptiliṅgakairmantrairhomasya vā yajamānavācanasya vā vidhānaṃ tadubhayasamānārthavādakathanaṃ ca, homamanūdya tatra dvādaśamantrānvidhāya tadgata- dvādaśatvasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, pakṣāntare klṛptiliṅgakairmantrairhomasya vā yajamāna- vācanasya vā vidhānaṃ tadubhayasamānārthavādakathanaṃ ca, vācanamanūdya tatra ṣaṇma- ntrānvidhāya tadgataṣaḍsaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, yūpagatāṣṭāśritvasya tadgatasaṃkhyāyāśca praśaṃsanapūrvakaṃ yūpasya vāsasā veṣṭanaṃ vidhāya tatra vāsogatasaṃkhyāyāḥ prajāpatyātmanā praśaṃsanaṃ, caṣālanāmakasya yūpaśakalasya dārumayatvāpavādāya godhūmapiṣṭamayatvasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, yūpe gartatvādiguṇaviśeṣaṃ vidhāya tatra gartasya pitṛlokātmanā praśaṃsanaṃ, yūpasya codakaprāptapariṇāmāpavādāya parimāṇāntaravidhānaṃ, neṣṭṛkartṛkaṃ sārthavādaṃ saprakārakaṃ sopapattikaṃ patnyāḥ kauśavāsaḥparidhāpanavidhānam, yūpe ārohaṇārthaniśrayaṇīsthāpanaṃ vidhāya pūrvottarapakṣābhyāṃ yūpārohaṇaprakāraviṣayakasiddhāntopavarṇanaṃ anvayavyatirekābhyāṃ jāyāsahitasya puṃsaḥ sampūrṇāvayavatvapratipādanapuraḥsaraṃ yūpārohaṇakāle jāyāyā āmaṃtraṇaṃ vidhāya tatra maṃtrasya viniyojanaṃ, sārthavādaṃ godhūmamayacaṣālasparśanasya samantrakaṃ vidhānaṃ, yūpamatītya śirasa udgamanasya saphalaṃ samaṃtrakaṃ vidhānaṃ, yūpe'vasthitasya yajamānasya sarvāsāṃ diśāṃ samaṃtrakaṃ vidhānaṃ, saptadaśāśvatthapatropanaddhānāmūṣapuṭānāṃ vaiśyakartṛkaṃ samaṃtrakaṃ sakāraṇaṃ sārthavādamutkṣepaṇavidhānaṃ, bṛhaspatidṛṣṭāntena praśaṃsanapuraḥsaraṃ tatraiva yajamānasya mitratvaprayojanāya samaṃtrakaṃ bhūmyavekṣaṇavidhānaṃ, yūpāddhiraṇye rukmottare bastājine bastājinottarāgrāmaudumbaryāmāsandyāṃ vā'varohaṇasya saprakārakaṃ sārthavādaṃ vidhānam, āsandyāṃ bastāji- nāstaraṇe sābhiprāyaṃ maṃtraṃ viniyujya tasyāṃ maṃtramaṃtrārthasahitaṃ yajamānasyopaveśanavidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇa २
२ naivāracaroḥ pracaraṇavidhānaṃ,vājaprasavīyahomaṃ vidhātuṃ tatkālaṃ pratipādya homārtha- mannasambharaṇavidhānam, annasambharaṇārthaṃ pātraviśeṣasya vidhānapūrvakamapāṃ sambharaṇa- vidhānam, annasambharaṇe sopapattikāṃ saptadaśatvasaṃkhyāpūrvapakṣayitvā tāṃ nirākṛtya ca yathopasmāraṃ sarvānnasambharaṇapakṣasthāpanam tatrāpi ekānnasambharaṇaniṣedhakathanaṃ ca, asambhiyamāṇānnaviṣaye kiñcidviśeṣavidhānaṃ, sambhṛtānnena saptadaśānāṃ vājaprasavīyasaṃjñakāhutīnāṃ saprakārakaṃ samaṃtrakaṃ homavidhānaṃ, hutaśeṣānnasya yaja- mānāyābhiṣekakaraṇarūpaṃ viniyogaṃ pradarśya tatra maṃtraṃ viniyujya ca mantre pūrvottarapakṣābhyāṃ paramataṃ pratyākhyāya svamataṃ pratiṣṭhāpya cohaprakārakathanaṃ, sābhiprāyaṃ triḥkṛtvā''vedanavidhānam, ujjayaliṅgakairmantraiḥ saptadaśānāmujjitisaṃjñakāhutīnāṃ homavidhānaṃ vikalpena yajamānāya vācanavidhānaṃ vā, ubhayatra vidyamānamaṃtragatasaptadaśasaṃkhyāyāḥ prajāpatyātmanā praśaṃsanaṃ, codakaprāptasya sviṣṭakṛdyāgādikasyānusandhānakathanaṃ, sviṣṭakṛtsamanantarabhāvināṃ karmaṇāmanuṣṭhānakathanam, eṣu karmasūjjitivācanānantaraṃ māhendragrahaṇaṃ stotraśāstre ca kṛtvā sviṣṭakṛdādikaṃ yajamānasya paścādavarohaṇaṃ kartavyamiti kasyacinmatamanūdya taddūṣayitvā cānupadamukta eva pakṣaḥ śreyāniti svamatapratiṣṭhāpanaṃ cetyādi,
brāhmaṇa ३ rājasūyayāgaḥ
३ atha rājasūyayāgaḥ-tatrāpi rājasūyāṅgabhūte pavitranāmake prathamasomayāge'nte kartavyasya pūrṇāhutiprabhṛtivaiśeṣikottaratantrasyābhidhānaṃ, tatrāpyādau satyāṃ kāmanāyāṃ setikartavyatākaṃ sadakṣiṇākaṃ pūrṇāhutihomavidhānam, ārambha- ṇīyasthānīyātpavitrākhyādagniṣṭomādahnaḥ parasminnahanyanumatyā aṣṭākapālapuroḍāśasya nirvapaṇaṃ-śamyāyāḥ paścātsruve haviṣyānnasya saṃvapanaṃ-dakṣiṇāgnyulmukamādāya dakṣiṇadiggamanaṃ tatrolmukāgnimādhāya sruvapūritena dravyeṇa samaṃtrakaṃ saprayojanaṃ nairṛtahomānuṣṭhānaṃ cetyādi vidhānaṃ, punarāgatyānumata- haviḥ pracaraṇavidhānaṃ, kapālagatā'ṣṭatvasakhyāṃ gāyatrīdvārā pṛthivīyogyatvena praśasya tatra vāsorūpāṃ dakṣiṇāṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, tatparedyuḥ setikartavyatāyāḥ sadakṣiṇāyā āgnāvaiṣṇaveṣṭervidhipradarśanaṃ, tadaparedyuragnīṣomīyeṣṭeḥ prakṛtivatkartavyatvena pradarśanaṃ, tasyāmutsṛṣṭasya goḥ sārthavādaṃ dakṣiṇātvena vidhānaṃ, tatparasminnahanyaindrāgneṣṭeḥ sārthavādaṃ sāṇḍānuḍuddakṣiṇāsahitaṃ saviśeṣaṃ vidhānaṃ, tadaparedyurāgrayaṇeṣṭeḥ saprayojanaṃ sārthavādaṃ gaurdakṣiṇāsahitaṃ saviśeṣa vidhānaṃ, tata paraṃ sābhiprāyaṃ vājasūyāṅgattvena cāturmāsyānāṃ yajanavidhānaṃ ceti.
brāhmaṇa ४ rājasūye cāturmāsam
४ cāturmāsyāntargatānāṃ vaiśvadevavaruṇapraghāsasākamedhaśunāsīrīyāṇāṃ caturṇāmapiparvaṇāṃ sārthavādaṃ sadṛṣṭāntaṃ prākṛtaiṣṭikacāturmāsyavatkartavyatayā'tra rājasūye codanaṃ, pañcavātīyasaṃjñakahomavidhānaṃ, tatra prāgādikrameṇa pañcasvagniṣu samantrakaṃ havanavidhānaṃ, pañcāgnīnekīkṛtya tasminpūrvoktaireva maṃtrairhavanavidhānaṃ, pañcavātīyahomānuvādena sārtha- vādaṃ dravyasya vidhānam, agnīnāṃ samāsenānuṣṭhitāhutipañcakasya praśaṃsanaṃ, pañca- vātīyahome triyuktasyāśvarathasya dakṣiṇātvena vidhānaṃ, ārogyakāmasyāpyayaṃ homo bhavatīti puruṣārthatayā'sya pañcavātīyahomasya svatantraṃ vidhānaṃ, tato haviścatuṣṭayātmakasyendraturīyakarmaṇaḥ sākhyāyikaṃ vidhānaṃ, tasminnindraturīye dakṣiṇāviśeṣakathanaṃ ca, tato'pāmārgahomasya sārthavādaṃ saprakārakaṃ mantramantrārthasahitaṃ vidhānaṃ, havanopayuktasya pālāśavaikaṅkatayoranyatarasya sruvasya digviśeṣe sārthavādaṃ samantraṃ kṣepaṇavidhānaṃ, etanmantrakaraṇakaṃ punarāgamanaṃ vidhāyābhivarddhamānasyāpi svopa- dravaparihārāyāsyāpāmārgahomasya vidhānama asminnapāmārgahome ābhicārikaprayogapradarśanaṃ cetyādi,
brāhmaṇa ५ triṣaṃyuktādiyāgāḥ
५ triṣaṃyuktādiyāgāḥ-tatra pūrvaṃ puruṣaprāptihetutvena prathamatriṣaṃyuktayāgasya vidhānaṃ, trayāṇāṃ haviṣāṃ vibhāgapūrvakaṃ praśaṃsanaṃ prayojanakathanaṃ ca, tatra vāmanaṃ puruṣaṃ dakṣiṇātvena vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, paśuprāptihetutvena dvitīyatriṣaṃyuktayāgasya vidhānam, atrāpi pūrvavattrayāṇāṃ haviṣāṃ vibhāgapūrvakaṃ praśaṃsanaṃ prayojanakathanaṃ ca, tatra śyāmavarṇāṃ gāṃ dakṣiṇātvena vidhāya śyāmatvasyopapattipūrvakaṃ tasyāḥ praśaṃsanaṃ, brahmavarcasaprāptihetutvena tṛtīyatriṣaṃyuktayāgasya vidhānam , atrāpi pūrvavattrayāṇāṃ haviṣāṃ vibhāgapūrvakaṃ praśaṃsanaṃ prayojanakathanaṃ ca, tatra babhruvarṇāṃ gāṃ dakṣiṇātvena vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, tadaparasminnahani dvihaviṣkasya yāgasyaikatantreṇa vā pūrvedyurvaiśvānaro dvādaśakapālaḥ paredyurvāruṇo yavamayaścaruriti bhinnatantreṇa vā vidhānaṃ, prathamasya haviṣo vaiśvānaradevatākatvaṃ praśaṃsya kapā- lasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ dvitīyahaviṣaḥ praśaṃsanaṃ ca, anayorhaviṣoḥ krameṇa dakṣiṇāṃ vidhāya tayoḥ praśaṃsanaṃ cetyādi,

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc