Shatapatha Brahmana · Chapter 5.1.5

५.१.५.
tadyadājiṃ dhāvanti / imamevaitena lokamujjayatyatha yadbrahmā rathacakre sāma gāyati nābhidaghna uddhite'ntarikṣalokamevaitenojjayatyatha yadyūpaṃ rohati devalokamevaitenojjayati tasmādvā etattrayaṃ kriyate -

sa brahmā rathacakramadhirohati / nābhidaghna uddhitaṃ devasyāhaṃ savituḥ save satyasavaso bṛhaspateruttamaṃ nākaṃ ruheyamiti yadi brāhmaṇo yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ -

atha yadi rājanyo yajate / devasyāhaṃ savituḥ save satyasavasa indrasyottamaṃ nākaṃ ruheyamiti kṣatraṃ hīndraṃ kṣatraṃ rājanyaḥ -

triḥ sāmābhigāyati / trirabhigīyāvarohati devasyāhaṃ savituḥ save satyaprasavaso bṛhaspateruttamaṃ nākamaruhamiti yadi brāhmaṇo yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ -

atha yadi rājanyo yajate / devasyāhaṃ savituḥ save satyaprasavasa indrasyottamaṃ nākamaruhamiti kṣatraṃ hīndraḥ kṣatraṃ rājanyaḥ -

atha saptadaśa dundubhīnanuvedyantaṃ samminvanti / pratīca āgnīdhrātprajāpatiṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate vāgvai prajāpatireṣā vai paramā vāgyā saptadaśānāṃ dundubhīnāṃ paramāmevaitadvācaṃ paramaṃ prajāpatimujjayati saptadaśa bhavanti saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati -

athaiteṣāṃ dundubhīnām / ekaṃ yajuṣā''hanti tatsarve yajuṣā''hatā bhavanti -

sa āhanti / bṛhaspate vājaṃ jaya bṛhaspataye vācaṃ vadata bṛhaspatiṃ vājaṃ jāpayateti yadi brāhmaṇo yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ -

atha yadi rājanyo yajate / indra vājaṃ jayendrāya vācaṃ vadatendraṃ vājaṃ jāpayateti kṣatraṃ hīndraḥ kṣatraṃ rājanyaḥ -

athaiteṣvājisṛtsu ratheṣu / punarāsṛteṣveteṣāṃ dundubhīnāmekaṃ yajuṣopāvaharati tatsarve yajuṣopāvahṛtā bhavanti -

sa upāvaharati / eṣā vaḥ sā satyā saṃvāgabhūdyayā bṛhaspatiṃ vājamajījapatājījapata bṛhaspatiṃ vājaṃ vanaspatayo vimucyadhvamiti yadi brāhmaṇo yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ -

atha yadi rājanyo yajate / eṣā vaḥ sā satyā saṃvāgabhūdyayendraṃ vājamajījapatājījapatendraṃ vājaṃ vanaspatayo vimucyadhvamiti kṣatraṃ hīndraḥ kṣatraṃ rājanyaḥ -

atha vedyantāt / rājanya udaṅsaptadaśa pravyādhānpravidhyati yāvānvā ekaḥ pravyādhastāvāṃstiryaṅprajāpatiratha yāvatsaptadaśa pravyādhāstāvānanvaṅprajāpatiḥ -

tadyadrājanyaḥ pravidhyati / eṣa vai prajāpateḥ pratyakṣatamāṃ yadrājanyastasmādekaḥ sanbahūnāmīṣṭe yadveva caturakṣaraḥ prajāpatiścaturakṣaro rājanyastasmādrājanyaḥ pravidhyati saptadaśa pravyādhānpravidhyati saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati -

atha yaṃ yajuṣā yunakti / taṃ yajamāna ātiṣṭhati devasyāhaṃ savituḥ save satyaprasavaso bṛhaspatervājajito vājaṃ jeṣamiti -

tadyathaivādo bṛhaspatiḥ / savitāraṃ prasavāyopādhāvatsavitā vai devānāmprasavitedaṃ me prasuva tvatprasūta idamujjayānīti tadasmai savitā prasavitā prāsuvattatsavitṛprasūta udajayadevamevaiṣa etatsavitārameva prasavāyopadhāvati savitā vai devānāṃ prasavitedaṃ me prasuva tvatprasūta idamujjayānīti tadasmai savitā prasavitā prasauti tatsavitṛprasūta ujjayati -

atha yadyadhvaryoḥ / antevāsī vā brahmacārī vaitadyajuradhīyātso'nvāsthāya vācayati vājina iti vājino hyaśvāstasmādāha vājina iti vājajita ityannaṃ vai vājo'nnajita ityevaitadāhādhvana skabhnuvanta ityadhvano hi skabhnuvanto dhāvanti yojanā mimānā iti yojanaśo hi mimānā adhvānaṃ dhāvanti kāṣṭhāṃ gacchateti yathainānantarā nāṣṭrā rakṣāṃsi na hiṃsyurevametadāha dhāvantyājimāghnanti dundubhīnabhi sāma gāyati -

athaitābhyāṃ jagatībhyām / juhoti vā'nu vā mantrayate yadi juhoti yadyanumantrayate samāna eva bandhuḥ -

sa juhoti / eṣa sya vājī kṣipaṇiṃ turaṇyati grīvāyāṃ baddho apikakṣa āsani kratuṃ dadhikrā anu saṃsaniṣyadatpathāmaṅkāṃsyanvāpanīphaṇatsvāhā -

uta sma / asya dravatasturaṇyataḥ parṇaṃ na veranuvāti pragarddhinaḥ śyenasyeva dhrajato aṅkasaṃ pari dadhikrāvṇaḥ sahorjā taritrataḥ svāheti -

athottareṇa tricena / juhoti vā'nu vā mantrayate dvayaṃ tadyasmājjuhoti vā'nu vā mantrayate yadi juhoti yadyanumantrayate samāna eva bandhuretānevaitadaśvāndhāvata upavājayatyeteṣu vīryaṃ dadhāti tisro vā imāḥ pṛthivya iyamahaikā dve asyāḥ pare tā evaitadujjayati -

so'numantrayate / śaṃ no bhavantu vājino haveṣu devatātā mitadravaḥ svarkāḥ jambhayanto'hiṃ vṛkaṃ rakṣāṃsi sanemyasmadyuyavannamīvāḥ -

te no'arvantaḥ / havanaśruto havaṃ viśve śṛṇvantu vājino mitadravaḥ sahasrasā medhasātā saniṣyavo maho ye dhanaṃ samitheṣu jabhrire -

vājevāje'vata / vājino no dhaneṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ // asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṃ tṛptā yāta pathibhirdevayānairiti -

atha bārhaspatyena caruṇā pratyupatiṣṭhate / tamupaspṛśatyannaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadyadevaitadannamudajaiṣīttenaivaitadetāṃ gatiṃ gatvā saṃspṛśate tadātmankurute -

sa upaspṛśati / ā mā vājasya prasavo jagamyādityannaṃ vai vāja ā mā'nnasya prasavo jagamyādityevaitadāheme dyāvāpṛthivī viśvarūpe iti dyāvāpṛthivī hi prajāpatirā mā gantāṃ pitarā mātarā ceti māteva ca hi piteva ca prajāpatirā mā somo 'amṛtatvena gamyāditi somo hi prajāpatiḥ -

tamaśvānavaghrāpayati / vājina iti vājino hyaśvāstasmādāha vājina iti vājajita ityannaṃ vai vājo'nnajita ityevaitadāha vājaṃ sasṛvāṃsaṃ iti sariṣyanta iti vā agra āha sariṣyanta iva hi tarhi bhavantyathātra sasṛvāṃsa iti sasṛvāṃsa iva hyatra bhavanti tasmādāha sasṛvāṃsa iti bṛhaspaterbhāgamavajighrateti bṛhaspaterhyeṣa bhāgo bhavati tasmādāha bṛhaspaterbhāgamavajighrateti nimṛjānā iti tadyajamāne vīryaṃ dadhāti tadyadaśvānavaghrāpayatīmamujjayānīti vā agre'vaghrāpayatyathātremamudajaiṣamiti tasmādvā aśvānavaghrāpayati -

athaiteṣāmājiśritāṃ rathānām / ekasminvaiśyo vā rājanyo vopāsthito bhavati sa vederuttarāyāṃ śroṇā upaviśatyathādhvaryuśca yajamānaśca pūrvayā dvārā madhugrahamādāya niṣkrāmatastaṃ vaiśyasya vā rājanyasya vā prāṇāvādhatto'tha neṣṭā'parayā dvārā surāgrahānādāya niṣkrāmati sa jaghanena śālāṃ paryetyaikaṃ vaiśyasya vā rājanyasya vā prāṇāvādadhadāhānena ta imaṃ niṣkrīṇāmīti satyaṃ vai śrīrjyotiḥ somo'nṛtaṃ pāpmā tamaḥ surā satyamevaitacchriyaṃ jyotiryajamāne dadhātyanṛtena pāpmanā tamasā vaiśyaṃ vidhyati taiḥ sa yaṃ bhogaṃ kāmayate taṃ kurute'thaitaṃ sahiraṇyapātrameva madhugrahaṃ brahmaṇe dadāti taṃ brahmaṇe dadadamṛtamāyurātmandhatte'mṛtaṃ hyāyurhiraṇyaṃ tena sa yaṃ bhogaṃ kāmayate taṃ kurute -