શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.1.5

૫.૧.૫.
તદ્યદાજિં ધાવન્તિ । ઇમમેવૈતેન લોકમુજ્જયત્યથ યદ્બ્રહ્મા રથચક્રે સામ ગાયતિ નાભિદઘ્ન ઉદ્ધિતેઽન્તરિક્ષલોકમેવૈતેનોજ્જયત્યથ યદ્યૂપં રોહતિ દેવલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ તસ્માદ્વા એતત્ત્રયં ક્રિયતે -

સ બ્રહ્મા રથચક્રમધિરોહતિ । નાભિદઘ્ન ઉદ્ધિતં દેવસ્યાહં સવિતુઃ સવે સત્યસવસો બૃહસ્પતેરુત્તમં નાકં રુહેયમિતિ યદિ બ્રાહ્મણો યજતે બ્રહ્મ હિ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ હિ બ્રાહ્મણઃ -

અથ યદિ રાજન્યો યજતે । દેવસ્યાહં સવિતુઃ સવે સત્યસવસ ઇન્દ્રસ્યોત્તમં નાકં રુહેયમિતિ ક્ષત્રં હીન્દ્રં ક્ષત્રં રાજન્યઃ -

ત્રિઃ સામાભિગાયતિ । ત્રિરભિગીયાવરોહતિ દેવસ્યાહં સવિતુઃ સવે સત્યપ્રસવસો બૃહસ્પતેરુત્તમં નાકમરુહમિતિ યદિ બ્રાહ્મણો યજતે બ્રહ્મ હિ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ હિ બ્રાહ્મણઃ -

અથ યદિ રાજન્યો યજતે । દેવસ્યાહં સવિતુઃ સવે સત્યપ્રસવસ ઇન્દ્રસ્યોત્તમં નાકમરુહમિતિ ક્ષત્રં હીન્દ્રઃ ક્ષત્રં રાજન્યઃ -

અથ સપ્તદશ દુન્દુભીનનુવેદ્યન્તં સમ્મિન્વન્તિ । પ્રતીચ આગ્નીધ્રાત્પ્રજાપતિં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતે વાગ્વૈ પ્રજાપતિરેષા વૈ પરમા વાગ્યા સપ્તદશાનાં દુન્દુભીનાં પરમામેવૈતદ્વાચં પરમં પ્રજાપતિમુજ્જયતિ સપ્તદશ ભવન્તિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અથૈતેષાં દુન્દુભીનામ્ । એકં યજુષાઽઽહન્તિ તત્સર્વે યજુષાઽઽહતા ભવન્તિ -

સ આહન્તિ । બૃહસ્પતે વાજં જય બૃહસ્પતયે વાચં વદત બૃહસ્પતિં વાજં જાપયતેતિ યદિ બ્રાહ્મણો યજતે બ્રહ્મ હિ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ હિ બ્રાહ્મણઃ -

અથ યદિ રાજન્યો યજતે । ઇન્દ્ર વાજં જયેન્દ્રાય વાચં વદતેન્દ્રં વાજં જાપયતેતિ ક્ષત્રં હીન્દ્રઃ ક્ષત્રં રાજન્યઃ -

અથૈતેષ્વાજિસૃત્સુ રથેષુ । પુનરાસૃતેષ્વેતેષાં દુન્દુભીનામેકં યજુષોપાવહરતિ તત્સર્વે યજુષોપાવહૃતા ભવન્તિ -

સ ઉપાવહરતિ । એષા વઃ સા સત્યા સંવાગભૂદ્યયા બૃહસ્પતિં વાજમજીજપતાજીજપત બૃહસ્પતિં વાજં વનસ્પતયો વિમુચ્યધ્વમિતિ યદિ બ્રાહ્મણો યજતે બ્રહ્મ હિ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ હિ બ્રાહ્મણઃ -

અથ યદિ રાજન્યો યજતે । એષા વઃ સા સત્યા સંવાગભૂદ્યયેન્દ્રં વાજમજીજપતાજીજપતેન્દ્રં વાજં વનસ્પતયો વિમુચ્યધ્વમિતિ ક્ષત્રં હીન્દ્રઃ ક્ષત્રં રાજન્યઃ -

અથ વેદ્યન્તાત્ । રાજન્ય ઉદઙ્સપ્તદશ પ્રવ્યાધાન્પ્રવિધ્યતિ યાવાન્વા એકઃ પ્રવ્યાધસ્તાવાંસ્તિર્યઙ્પ્રજાપતિરથ યાવત્સપ્તદશ પ્રવ્યાધાસ્તાવાનન્વઙ્પ્રજાપતિઃ -

તદ્યદ્રાજન્યઃ પ્રવિધ્યતિ । એષ વૈ પ્રજાપતેઃ પ્રત્યક્ષતમાં યદ્રાજન્યસ્તસ્માદેકઃ સન્બહૂનામીષ્ટે યદ્વેવ ચતુરક્ષરઃ પ્રજાપતિશ્ચતુરક્ષરો રાજન્યસ્તસ્માદ્રાજન્યઃ પ્રવિધ્યતિ સપ્તદશ પ્રવ્યાધાન્પ્રવિધ્યતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અથ યં યજુષા યુનક્તિ । તં યજમાન આતિષ્ઠતિ દેવસ્યાહં સવિતુઃ સવે સત્યપ્રસવસો બૃહસ્પતેર્વાજજિતો વાજં જેષમિતિ -

તદ્યથૈવાદો બૃહસ્પતિઃ । સવિતારં પ્રસવાયોપાધાવત્સવિતા વૈ દેવાનામ્પ્રસવિતેદં મે પ્રસુવ ત્વત્પ્રસૂત ઇદમુજ્જયાનીતિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રાસુવત્તત્સવિતૃપ્રસૂત ઉદજયદેવમેવૈષ એતત્સવિતારમેવ પ્રસવાયોપધાવતિ સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતેદં મે પ્રસુવ ત્વત્પ્રસૂત ઇદમુજ્જયાનીતિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રસૌતિ તત્સવિતૃપ્રસૂત ઉજ્જયતિ -

અથ યદ્યધ્વર્યોઃ । અન્તેવાસી વા બ્રહ્મચારી વૈતદ્યજુરધીયાત્સોઽન્વાસ્થાય વાચયતિ વાજિન ઇતિ વાજિનો હ્યશ્વાસ્તસ્માદાહ વાજિન ઇતિ વાજજિત ઇત્યન્નં વૈ વાજોઽન્નજિત ઇત્યેવૈતદાહાધ્વન સ્કભ્નુવન્ત ઇત્યધ્વનો હિ સ્કભ્નુવન્તો ધાવન્તિ યોજના મિમાના ઇતિ યોજનશો હિ મિમાના અધ્વાનં ધાવન્તિ કાષ્ઠાં ગચ્છતેતિ યથૈનાનન્તરા નાષ્ટ્રા રક્ષાંસિ ન હિંસ્યુરેવમેતદાહ ધાવન્ત્યાજિમાઘ્નન્તિ દુન્દુભીનભિ સામ ગાયતિ -

અથૈતાભ્યાં જગતીભ્યામ્ । જુહોતિ વાઽનુ વા મન્ત્રયતે યદિ જુહોતિ યદ્યનુમન્ત્રયતે સમાન એવ બન્ધુઃ -

સ જુહોતિ । એષ સ્ય વાજી ક્ષિપણિં તુરણ્યતિ ગ્રીવાયાં બદ્ધો અપિકક્ષ આસનિ ક્રતું દધિક્રા અનુ સંસનિષ્યદત્પથામઙ્કાંસ્યન્વાપનીફણત્સ્વાહા -

ઉત સ્મ । અસ્ય દ્રવતસ્તુરણ્યતઃ પર્ણં ન વેરનુવાતિ પ્રગર્દ્ધિનઃ શ્યેનસ્યેવ ધ્રજતો અઙ્કસં પરિ દધિક્રાવ્ણઃ સહોર્જા તરિત્રતઃ સ્વાહેતિ -

અથોત્તરેણ ત્રિચેન । જુહોતિ વાઽનુ વા મન્ત્રયતે દ્વયં તદ્યસ્માજ્જુહોતિ વાઽનુ વા મન્ત્રયતે યદિ જુહોતિ યદ્યનુમન્ત્રયતે સમાન એવ બન્ધુરેતાનેવૈતદશ્વાન્ધાવત ઉપવાજયત્યેતેષુ વીર્યં દધાતિ તિસ્રો વા ઇમાઃ પૃથિવ્ય ઇયમહૈકા દ્વે અસ્યાઃ પરે તા એવૈતદુજ્જયતિ -

સોઽનુમન્ત્રયતે । શં નો ભવન્તુ વાજિનો હવેષુ દેવતાતા મિતદ્રવઃ સ્વર્કાઃ જમ્ભયન્તોઽહિં વૃકં રક્ષાંસિ સનેમ્યસ્મદ્યુયવન્નમીવાઃ -

તે નોઽઅર્વન્તઃ । હવનશ્રુતો હવં વિશ્વે શૃણ્વન્તુ વાજિનો મિતદ્રવઃ સહસ્રસા મેધસાતા સનિષ્યવો મહો યે ધનં સમિથેષુ જભ્રિરે -

વાજેવાજેઽવત । વાજિનો નો ધનેષુ વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ॥ અસ્ય મધ્વઃ પિબત માદયધ્વં તૃપ્તા યાત પથિભિર્દેવયાનૈરિતિ -

અથ બાર્હસ્પત્યેન ચરુણા પ્રત્યુપતિષ્ઠતે । તમુપસ્પૃશત્યન્નં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતેઽન્નપેયં હ વૈ નામૈતદ્યદ્વાજપેયં તદ્યદેવૈતદન્નમુદજૈષીત્તેનૈવૈતદેતાં ગતિં ગત્વા સંસ્પૃશતે તદાત્મન્કુરુતે -

સ ઉપસ્પૃશતિ । આ મા વાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદિત્યન્નં વૈ વાજ આ માઽન્નસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદિત્યેવૈતદાહેમે દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વરૂપે ઇતિ દ્યાવાપૃથિવી હિ પ્રજાપતિરા મા ગન્તાં પિતરા માતરા ચેતિ માતેવ ચ હિ પિતેવ ચ પ્રજાપતિરા મા સોમો ઽઅમૃતત્વેન ગમ્યાદિતિ સોમો હિ પ્રજાપતિઃ -

તમશ્વાનવઘ્રાપયતિ । વાજિન ઇતિ વાજિનો હ્યશ્વાસ્તસ્માદાહ વાજિન ઇતિ વાજજિત ઇત્યન્નં વૈ વાજોઽન્નજિત ઇત્યેવૈતદાહ વાજં સસૃવાંસં ઇતિ સરિષ્યન્ત ઇતિ વા અગ્ર આહ સરિષ્યન્ત ઇવ હિ તર્હિ ભવન્ત્યથાત્ર સસૃવાંસ ઇતિ સસૃવાંસ ઇવ હ્યત્ર ભવન્તિ તસ્માદાહ સસૃવાંસ ઇતિ બૃહસ્પતેર્ભાગમવજિઘ્રતેતિ બૃહસ્પતેર્હ્યેષ ભાગો ભવતિ તસ્માદાહ બૃહસ્પતેર્ભાગમવજિઘ્રતેતિ નિમૃજાના ઇતિ તદ્યજમાને વીર્યં દધાતિ તદ્યદશ્વાનવઘ્રાપયતીમમુજ્જયાનીતિ વા અગ્રેઽવઘ્રાપયત્યથાત્રેમમુદજૈષમિતિ તસ્માદ્વા અશ્વાનવઘ્રાપયતિ -

અથૈતેષામાજિશ્રિતાં રથાનામ્ । એકસ્મિન્વૈશ્યો વા રાજન્યો વોપાસ્થિતો ભવતિ સ વેદેરુત્તરાયાં શ્રોણા ઉપવિશત્યથાધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચ પૂર્વયા દ્વારા મધુગ્રહમાદાય નિષ્ક્રામતસ્તં વૈશ્યસ્ય વા રાજન્યસ્ય વા પ્રાણાવાધત્તોઽથ નેષ્ટાઽપરયા દ્વારા સુરાગ્રહાનાદાય નિષ્ક્રામતિ સ જઘનેન શાલાં પર્યેત્યૈકં વૈશ્યસ્ય વા રાજન્યસ્ય વા પ્રાણાવાદધદાહાનેન ત ઇમં નિષ્ક્રીણામીતિ સત્યં વૈ શ્રીર્જ્યોતિઃ સોમોઽનૃતં પાપ્મા તમઃ સુરા સત્યમેવૈતચ્છ્રિયં જ્યોતિર્યજમાને દધાત્યનૃતેન પાપ્મના તમસા વૈશ્યં વિધ્યતિ તૈઃ સ યં ભોગં કામયતે તં કુરુતેઽથૈતં સહિરણ્યપાત્રમેવ મધુગ્રહં બ્રહ્મણે દદાતિ તં બ્રહ્મણે દદદમૃતમાયુરાત્મન્ધત્તેઽમૃતં હ્યાયુર્હિરણ્યં તેન સ યં ભોગં કામયતે તં કુરુતે -