Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 5.1

5.1.1

brāhmaṇa

5.1.2

१ vājapeyayajñaḥ - tatra vājapeyayāgavidhāyinyākhyāyikā, tasyāṃ devāsurāṇāmanyonyaṃ viparyayeṇānuṣṭhānaprakāravarṇanam,. vājapeye sarveṣāṃ devānāṃ purastādvājapeyasyānuṣṭhānena bṛhaspatereva śreṣṭhatvaṃ vaktumājidhāvanadarśanam, vidhāsyamānasāvitrahomārthaṃ bṛhaspaterapi prathamaṃ savitṛviṣayakopadhāvanadarśanam, vājapeyayājinastadānīmevotkramaṇaṃ bhūloke yāvadatyantabhogābhilāṣastāvadihāvasthānaṃ tatra jānaśruteyena pratyavarūḍhamityādyubhayasyopapādanam, brāhmaṇasyādhikāravidhyanumāpakabṛhaspativṛttāntānantaraṃ kṣatriyasyāpyadhikāro'stīti darśayitumindravṛttāntakathanam, evamākhyāyikayā brāhmaṇakṣatriyāvadhikāriṇau pradarśyedānīṃ vājapeyayāgasyotpattividhipradarśanam, sarvajayena virāḍātmakaprajāpatijayasyānucitatvāttatsādhanabhūto vājapeyo nānuṣṭheya- iti pūrvapakṣamudbhāvya tanniṣedhasyādhikāriviśeṣanirūpaṇena pariharaṇaṃ, viduṣa eva yaṣṭṛtvaṃ viduṣāmeva yājayitṛtvamityubhayasyopapādanaṃ, vājapeyasyādhikāravidherunnayanaṃ, vājapeyasya sāmrājyaṃ phalamiti vaktuṃ prasaṅgādrājasūyasyādhikāribhedena phalabhedena vā avaratvamiti pradarśanaṃ, vājapeyasya sāmrājyalakṣaṇaṃ phalaṃ darśayitvā tatra karmārambhe samaṃtrakaṃ sāvitrahomavidhānam savitrupadhāvanasya bṛhaspatisambandhena praśaṃsanaṃ, sāvitrahomasya saṃkucadvṛttitā pradarśanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

5.1.3

२ vājapeye grahaviśeṣāḥ-tatrāṃśugrahaṃ vidhāya prākṛtānāmupāṃśvādyāgrayaṇāntānāmatideśakathanam ,atigrāhyagrahānvidhāya ṣoḍaśīgrahavidhānaṃ, pañcānāmindradevatyānāṃ vājapeyagrahāṇāṃ maṃtratadarthasahitaṃ grahaṇavidhānaṃ pañcasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ ca, sadravyāṇāṃ saptadaśānāṃ somagrahāṇāṃ surāgrahāṇāṃ ca vidhānaṃ, dravyadvayamanūdya tayoḥ praśaṃsanam uktasaṃkhyāyāḥ prajāpatyātmakatvena stavanaṃ, dvividhagrahāṇāṃ saṃkhyāṃ 'samuccitya tatpra- śaṃsanaṃ, prākṛtaṃ somakrayaṇamanūdya parisrutkrayaṇavidhānaṃ, grahāṇāmāsādane pradeśaviśeṣasya sakāraṇaṃ vidhānaṃ, vasatīvarīṇāṃ .havirdhānapraveśanamanūdya parisrutpraveśane kasyacidviśeṣasya vidhānaṃ, grahavargadvayagrahaṇe ṛtvijorniyamaṃ darśayitvā vibhāgena dhāraṇāya vyatyāsavidhānaṃ, grahāṇāmanyadeśaprāpaṇe sakāraṇaṃ niṣedhakathanam, ubhayagrahadhāraṇe kasyacidviśeṣasya saprayojanaṃ mantratattātparyasahitaṃ vidhānam, akṣapradeśāttayoḥ svasvapradeśe samantrakamavasthāpanavidhānam, adhvaryorhiraṇyapātreṇa madhugrahagrahaṇaṃ vidhāya tasya sādanapradeśavidhānaṃ, prākṛtāvukthyadhruvagrahau darśayitvā / pṛthaggrahaṇaprasaṅgāddvividhagrahāṇāṃ homakālasya bhakṣaṇasya ca vidhānaṃ, prasaṃgātsurāgrahāṇāṃ madhugrahasya ca mādhyandinasavanamadhye viniyogapradarśanaṃ cetyādi
brāhmaṇa

5.1.4

३ paśutantram-tatra tāvadvājapeyasya saptasomasaṃsthātmakatvaṃ darśāyitvā tatrāgniṣṭomādigatānāmāgneyādisavanīyapaśūnāṃ vidhānaṃ, saptadaśāya stotrāya sāraravatapaśorālambhanena vājapeye'tirātrasyāntarbhāvapratipādanaṃ, vājapeyasya vaśāpṛśnirūpāsādhāraṇapaśuṃ vidhāya tasya prayo- janapūrvakojjeṣaguṇakamaruddevatyatvena praśaṃsanaṃ, prākṛtāgneyādīnāṃ vapāpracaraṇena saha vivāsyamāne mārutīvapāpracaraṇe ekīyamatopanyāsaḥ, paśvavadānānāmapyaikadhyena śrapaṇaṃ siddhāntayituṃ dvaividhyasya pūrvapakṣatayodbhāvanaṃ, haviṣāmavadānaprakāravarṇanameteṣāṃ dviravadānaṃ pracaraṇaṃ ca praśaṃsya pūrvamardhānāṃ paścāccārdhānāṃ haviṣāṃ viniyogakathanaṃ, tasyāsya māhendrānte vapāpracaraṇasya haviṣāṃ dvidhā śrapaṇasya ca pakṣe pratyavāyaṃ darśayitvoktakīyamatasya dūṣaṇaṃ, prākṛtapaśuvapāpracaraṇakāle eva mārutīvapāpracaraṇasya haviṣāmaikadhyena śrapaṇasya ca vidhānaṃ, devatāsaṃkhyālakṣaṇadvayaviśiṣṭānāṃ paśvantarāṇāṃ vidhānaṃ, teṣu paśuṣu guṇatrayasya vidhānaṃ, paśutantrarūpeṇa pratyakṣasomātmanā ca stutvā tadātmakaprajāpateḥ prāptipratipādanaṃ, paśugatāṃ saṃkhyāmupajīvya praśaṃsya tūparaśabdārthakathanaṃ, śyāmatvamanūdya vyākhyāya tadgatavarṇadvitvamālambya ca praśaṃsanaṃ muṣkaratvamanūdya tadrūpeṇa praśaṃsanaṃ ca, niruktatrividhaguṇānāṃ paśūnāmasulabhatvaṃ pratipādya pakṣāntarakathanam, asmiṃśca pakṣe katipayapaśūnāṃ varṇāntarayuktatve'pi karmaṇo'ṅgavaikalyasya parihārakathanam ekeṣāṃ matena saptadaśaprājāpatyapaśūnāmante vāgdevatyapaśoranuṣṭhānaṃ kartavyamityamuṃ sopapattikaṃ pakṣamanūdya tannirasanaṃ, prākṛtapaśuvapāhavibhiḥ saha prājāpatyapaśūnāṃ vapāpracaraṇasya haviryāgasya ca vidhāsyamāne homakāle pūrvapakṣamudbhāvya tasya dūṣaṇaṃ kṛtvā siddhāntapratipādanam, eteṣāṃ paśūnāṃ taddhitaśrutibodhitena pṛthakpṛthagdevatāsaṃbandhena saptadaśasaṃkhyākatvātpratiyāgaṃ yājyāpuro'nuvākyābhedamāśaṃkya devataikyena saha pradānakatvādyājyāpuro'nuvākyayoraikyasya pratipādanam, anuvākyāpāṭhātprāgadhvaryuṇā kartavye'nuvacanapraiṣe viśeṣakathanam, āśrāvaṇāntarakartavye ca viśeṣaṃ kathayitvā hoturadhvaryośca kartavyanirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇa

5.1.5

४ mādhyandinasavanaprayogaḥ-tatra yajamānābhiṣekasyājidhāvanasya ca prādhānyena vidhānaṃ tatra kālavidhānaṃ ca, pūrvaṃ rathavāhane kāṣṭhaviśeṣe sthāpitamājidhāvanāya sajjīkartuṃ tasya rathasya tasmātkāṣṭhādavaharaṇasya mantratadarthasahitaṃ vidhānaṃ, dhūrgṛhītasya rathasya vedimadhye'bhyāvartanasya mantratadarthasahitaṃ vidhānam, aśvānāṃ prokṣaṇasya tatkālasya ca mantradvayatadarthasahitaṃ vidhānaṃ, samaṃtrakamaśvena rathayojanavidhānaṃ, savyāśvasya rathe samaṃtrakaṃ yojanavidhānam, tṛtīyāśvasya rathe samaṃtrakaṃ yojanavidhānaṃ, uktāśva- gatatritvasaṃkhyāpraśaṃsanaṃ, caturthāśvasyānugamanaṃ vidhāyādhvaryave rathapradānasamaye tasya rathe yojanavidhānam, uktārthasyānyatra rājasūyādāvatideśakathanaṃ, sārthavādaṃ dravyadevatāviśiṣṭacarorvidhānaṃ, devatā śarāvasaṃkhyāvidhitrayamanūdya tatpraśaṃsanaṃ, saprayojana maṃtratadarthasahitaṃ rathayuktānāmaśvānāmavaghrāpananidhānaṃ cetyādi
brāhmaṇa

५ vihitamājidhāvanamanūdya tatpraśaṃsya ca sāmagānasya yūpārohaṇasya ca sārthavādaṃ vidhānaṃ, brahmaṇaḥsāmagānarthaṃ rathacakrādhirohaṇavidhānam, ārohaṇamanūdya tatra brāhmaṇādhikārikapakṣe rājanyādhikārikapakṣe ca kramaśo maṃtravidhānaṃ, vihitabrahmakartṛkasāmagāne tritvasaṃkhyāvidhānaṃ, prasaṅgādbrahmaṇo rathāvarohaṇavidhānam, atrāpyavarohaṇe pūrvavadbrāhmaṇarājanyarūpayajamānabhedena maṃtrabhedapradarśanaṃ, vāgrrūpaprajāpatyujjayahetutvena saptadaśānāṃ dundubhīnāṃ vādanavidhānaṃ, saptadaśānāṃ dundubhīnāṃ madhye ekasya dundubheḥ samaṃtrakaṃ vādanamitareṣāṃ tūṣṇīṃ vādanamiti vidhānaṃ, atrāpyāhanane pūrvavadbrāhmaṇarājanyabhedena maṃtrabhedapradarśanaṃ, brāhmaṇarājanyabhedena maṃtrabhedapradarśanapuraḥsaraṃ samaṃtrakaṃ saprakārakaṃ dundubhyupāvaharaṇavidhānaṃ, tataḥ sārthavādaṃ sakāraṇaṃ rājanyakartṛkānāṃ saptadaśānāmiṣupravyādhānāṃ vidhānam, aśvayuktasya rathasya yajamāna- kartṛkaṃ samaṃtrakamārohaṇavidhānam, uktārthasya bṛhaspatidṛṣṭāntena dṛḍhīkaraṇaṃ, tato'dhvaryoḥ śiṣyakartṛkaṃ tadanyabrahmacārikartṛkaṃ vā ' vājinaḥiti yajamānavācanaṃvidhāya tadvyākhyānaṃ, vihitānāmājidhāvanadundubhyāhananabrahmakartṛkasāmagānānāṃ prayogakālavidhānaṃ, vakṣyamāṇābhyāṃ mantrābhyāṃ havanamanumaṃtraṇaṃ vā vikalpena kartavyamityubhayasamānārthavādasahitaṃ vidhānam, ukte'rthe maṃtradvayavidhānaṃ, punaḥ pūrvavadvakṣyamāṇena tryṛcena havanamanumatraṇaṃ vā vikalpena kartavyamityubhayasamānārthavādasahitaṃ vidhānam, ukte'rthe maṃtratrayasya pāṭhataḥ pradarśanaṃ, bārhaspatyena caruṇā pratyupasthāya tasya caroḥsārthavādamupasparśanavidhānaṃ, vihite upasparśane maṃtraṃ vidhāya vyākhyāya ca tasya prajāpatyātmanā praśaṃsanam, upasthāpitacarumaśvānavaghrāpayediti samaṃtramaṃtrārthakaṃ sābhiprāyaṃ saprayojanaṃ vidhānaṃ, dvitīyabrāhmaṇānte pratijñātasya surāgrahāṇāṃ madhugrahasya ca viniyogaprakārasya pradarśanaṃ, tatra niṣkrayaṃ praśaṃsya pratigṛhītānāṃ surāgrahāṇāṃ tvaicchikavyavahāraṃ darśayitvā ca krītasya madhugrahasya sārthavādaṃ dānakathanaṃ, brahmaṇā pratigṛhītasya madhugrahasyaicchikavyavahārapradarśanaṃ cetyādi /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc