Shatapatha Brahmana · Chapter 4.4.2

४.४.२ saumyaścaruḥ
saumyena caruṇā pracarati / somo vai devānāṃ havirathaitatsomāyaiva haviṣkriyate tathā'taḥ somo'nantarhito bhavati carurbhavati carurvai devānāmannamodano hi carurodano hi pratyakṣamannaṃ tasmāccarurbhavati -

tena na prātaḥsavane pracarati / na mādhyandine savana ete vai devānāṃ niṣkevalye savane yatprātaḥsavanaṃ ca mādhyandinaṃ ca savanaṃ pitṛdevatyo vai somaḥ -

sa yatprātaḥsavane vā pracaret / mādhyandine vā savane samadaṃ ha kuryāddevebhyaśca pitṛbhyaśca tena tṛtīyasavane pracarati vaiśvadevaṃ vai tṛtīyasavanaṃ tathā hāsamadaṃ karoti nānuvākyāmanvāha sakṛdu hyeva parāñcaḥ pitarastasmānnānuvākyāmanvāha -

atha caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā / āśrāvyāha ghṛtasya yajeti vaṣaṭkṛte juhoti tadyā ataḥ prācya āhutayo hutā bhavanti tābhya evaitadantardadhāti tathā hāsamadaṃ karoti -

sa ājyasyopastīrya / dviścaroravadyatyathopariṣṭādājyasyābhighārayatyāśrāvyāha saumyasya yajeti vaṣaṭkṛte juhoti -

athāparaṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā / āśrāvyāha ghṛtasya yajeti vaṣaṭkṛte juhoti tadyā ata ūrdhvā āhutīrhoṣyanbhavati tābhya evaitadantardadhāti tathā hāsamadaṃ karoti sa yadi kāmayetobhayataḥ pariyajedyadyu kāmayetānyatarataḥ pariyajet -

४.४.२.७ pātnīvatagrahaḥ
atha pracaraṇīti srugbhavati / tasyāṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvādhvaryuḥ śālākairdhiṣṇyānvyāghārayati tadyacchālākairdhiṣṇyānvyāghārayati yadevainānado devā abruvaṃstṛtīyasavane vo ghṛtyāhutiḥ prāpsyati na saumyāpahṛto hi yuṣmatsomapīthastena somāhutiṃ saināneṣā tṛtīyasavana eva ghṛtyāhutiḥ prāpnoti na saumyā yacchālākairdhiṣṇyānvyāghārayati tānetaireva yajurbhiryathopakīrṇaṃ yathāpūrvaṃ vyāghārayati mārjālīya evottamam -

taddhaike / āgnīdhrīye punarāghārayantyudagna idaṃ karmānusaṃtiṣṭhātā iti tadu tathā na kuryānmārjālīya evottamam -

sa yatrādhvaryuḥ / śālākairdhiṣṇyānvyāghārayati tatpratiprasthātā pātnīvataṃ grahaṃ gṛhṇāti yajñādvai prajāḥ prajāyante yajñātprajāyamānā mithunātprajāyante mithunātprajāyamānā antato yajñasya prajāyante tadenā etadantato yajñasya mithunātprajananātprajanayati tasmānmithunātprajananādantato yajñasyemāḥ prajāḥ prajāyante tasmātpātnīvataṃ gṛhṇāti -

taṃ vā upāṃśupātreṇa gṛhṇāti / yadi sāvitramupāṃśupātreṇa gṛhṇīyādantaryāmapātreṇaitaṃ yadi sāvitramantaryāmapātreṇa gṛhṇīyādupāṃśupātreṇaitaṃ samānaṃ hyetadyadupāṃśvantaryāmau prāṇo hi yo vai prāṇaḥ sa udāno vṛṣā vai prāṇo yoṣā patnī mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

taṃ vā apurorukkaṃ gṛhṇāti / vīryaṃ vai puroruṅnetstrīṣu vīryaṃ dadhānīti tasmādapurorukkaṃ gṛhṇāti -

athāto gṛhṇātyeva / upayāmagṛhīto'si bṛhaspatisutasya deva soma ta iti brahma vai bṛhaspatirbrahmaprasūtasya deva soma ta ityevaitadāhendorindriyāvata iti vīryavata ityevaitadāha yadāhendorindriyāvata iti patnīvato grahāṃ ṛdhyāsamiti na samprati patnībhyo gṛhṇāti netstrīṣu vīryaṃ dadhānīti tasmānna samprati patnībhyo gṛhṇāti -

atha yaḥ pracaraṇyāṃ saṃsravaḥ pariśiṣṭo bhavati / tenainaṃ śrīṇāti samardhayati vā anyāngrahāñchrīṇannathaitaṃ vyardhayati vajro vā ājyametena vai devā vajreṇājyena ghnanneva patnīrnirākṣṇuvaṃstā hatā niraṣṭā nātmanaścanaiśata na dāyasya canaiśata tatho evaiṣa etena vajreṇājyena hantyeva patnīrnirakṣṇoti tā hatā niraṣṭā nātmanaścaneśate na dāyasya caneśate -

sa śrīṇāti / ahaṃ parastādahamavastādyadantarikṣaṃ tadu me pitābhūt ahaṃ sūryamubhayato dadarśāhaṃ devānāṃ paramaṃ guhā yaditi sa yadahamahamiti śrīṇāti puṃsvevaitadvīryaṃ dadhāti -

athāhāgnītpātnīvatasya yajeti / vṛṣā vā agnīdyoṣā patnī mithunamevaitatprajananaṃ kriyate sa juhotyagnā ३'i patnīvan iti vṛṣā vā agniryoṣā patnī mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

sajūrdevena tvaṣṭreti / tvaṣṭā vai siktaṃ reto vikaroti tadeṣa evaitatsiktaṃ reto vikaroti somaṃ piba svāhetyuttarārdhe juhoti yā itarā āhutayaste devā athaitāḥ patnya evamiva hi mithunaṃ kḷptamuttarato hi strī pumāṃsamupaśeta āharatyadhvaryuragnīdhe bhakṣaṃ sa āhādhvarya upa mā hvayasveti taṃ na pratyupahvayeta ko hi hatasya niraṣṭasya pratyupahavastaṃ vai pratyevopahvayeta juhvatyasyāgnau vaṣaṭkurvanti tasmātpratyevopahvayeta -

atha sampreṣyati / agnīnneṣṭurupasthamāsīda neṣṭaḥ patnīmudānayodgātrā saṃkhyāpayonnetarhotuścamasamanūnnaya somaṃ mā'tirīrica iti yadyagniṣṭomaḥ syāt -

yadyukthyaḥ syāt / somaṃ prabhāvayeti brūyātsa bibhradevaitatpātramagnīnneṣṭurupasthamāsīdatyagnirvā eṣa nidānena yadāgnīdhro yoṣā neṣṭā vṛṣā vā agnīdyoṣā neṣṭā mithunamevaitatprajananaṃ kriyata udānayati neṣṭā patnīṃ tāmudgātrā saṃkhyāpayati prajāpatirvṛṣāsi retodhā reto mayi dhehīti prajāpatirvā udgātā yoṣā patnī mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -