Shatapatha Brahmana · Chapter 4.4.1

४.४.१ sāvitragrahaḥ
mano ha vā asya savitā / tasmātsāvitraṃ gṛhṇāti prāṇo ha vā asya savitā tamevāsminnetatpurastātprāṇaṃ dadhāti yadupāṃśu gṛhṇāti tamevāsminnetatpaścātprāṇaṃ dadhāti yatsāvitraṃ gṛhṇāti tāvimā ubhayataḥ prāṇau hitau yaścāyamupariṣṭādyaścādhastāt -

ṛtavo vai saṃvatsaro yajñaḥ / te'daḥ prātaḥsavane pratyakṣamavakalpyante yadṛtugrahāngṛhṇātyathaitatparo'kṣaṃ mādhyandine savane'vakalpyante yadṛtupātrābhyāṃ marutvatīyāngṛhṇāti na vā atrartubhya iti kaṃ cana grahaṃ gṛhṇanti nartupātrābhyāṃ kaścana graho gṛhyate -

eṣa vai savitā ya eṣa tapati / eṣa u eva sarva ṛtavastadṛtavaḥ saṃvatsarastṛtīyasavane pratyakṣamavakalpyante tasmātsāvitraṃ gṛhṇāti -

taṃ vā upāṃśupātreṇa gṛhṇāti / mano ha vā ''asya savitā prāṇa upāṃśustasmādupāṃśupātreṇa gṛhṇātyantaryāmapātreṇa vā samānaṃ hyetadyadupāṃśvantaryāmau prāṇodānau hi -

āgrayaṇādgṛhṇāti / mano ha vā asya savitātmā''grayaṇa ātmanyevaitanmano dadhāti prāṇo ha vā asya savitā''tmāgrayaṇa ātmanyevaitatprāṇaṃ dadhāti -

athāto gṛhṇātyeva / vāmamadya savitarvāmamu śvo divedive vāmamasmabhyaṃ sāvīḥ vāmasya hi kṣayasya deva bhūrerayā dhiyā vāmabhājaḥ syāma upayāmagṛhīto'si sāvitro'si canodhāścanodhā asi cano mayi dhehi jinva yajñaṃ jinva yajñapatimbhagāyeti -

taṃ gṛhītvā na sādayati / mano ha vā asya savitā tasmādidamasannaṃ manaḥ prāṇo ha vā asya savitā tasmādayamasannaḥ prāṇaḥ saṃcaratyathāha devāya savitre'nubrūhītyāśrāvyāha devāya savitre preṣyeti vaṣaṭkṛte juhoti nānuvaṣaṭkaroti mano ha vā asya savitā nenmano'gnau pravṛṇajānīti prāṇo ha vā asya savitā netprāṇamagnau pravṛṇajānīti -

vaiśvadevagrahaḥ
athābhakṣitena pātreṇa / vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti tadyadabhakṣitena pātreṇa vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti na vai sāvitrasyānuvaṣaṭkarotyetasmādvai vaiśvadevaṃ grahaṃ grahīṣyanbhavati tadasya vaiśvadevenaivānuvaṣaṭkṛto bhavati -

yadveva vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti / mano ha vā asya savitā sarvamidaṃ viśve devā idamevaitatsarvaṃ manasaḥ kṛtānukaramanuvartma karoti tadidaṃ sarvaṃ manasaḥ kṛtānukaramanuvartma -

yadveva vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti / prāṇo ha vā asya savitā sarvamidaṃ viśve devāasminnevaitatsarvasminprāṇodānau dadhāti tāvimāvasmintsarvasminprāṇodānau hitau -

yadveva vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti / vaiśvadevaṃ vai tṛtīyasavanaṃ taducyata eva sāmato yasmādvaiśvadevaṃ tṛtīyasavanamucyata ṛkto'thaitadeva yajuṣṭaḥ puraścaraṇato yadetaṃ mahāvaiśvadevaṃ gṛhṇāti -

taṃ vai pūtabhṛto gṛhṇāti / vaiśvadevo vai pūtabhṛdato hi devebhya unnayantyato manuṣyebhyo'taḥ pitṛbhyastasmādvaiśvadevaḥ pūtabhṛt -

taṃ vā apurorukkaṃ gṛhṇāti / viśvebhyo hyenaṃ devebhyo gṛhṇāti sarvaṃ vai viśvedevā yadṛco yadyajūṃṣi yatsāmāni sa yadevainaṃ viśvebhyo devebhyo gṛhṇāti teno hāsyaiṣa puroruṅmānbhavati tasmādapurorukkaṃ gṛhṇāti -

athāto gṛhṇātyeva / upayāmagṛhīto'si suśarmāsi supratiṣṭhāna iti prāṇo vai suśarmā supratiṣṭhāno bṛhadukṣāya nama iti prajāpatirvai bṛhadukṣaḥ prajāpataye nama ityevaitadāha viśvebhyastvā devebhya eṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya iti sādayati viśvebhyo hyenaṃ devebhyo gṛhṇātyathetya prāṅupaviśati -

sa yatraitāṃ hotā śaṃsati / ekayā ca daśabhiśca svabhūte dvābhyāmiṣṭaye viṃśatī ca tisṛbhiśca vahase triṃśatā ca niyudbhirvāyaviha tā vimuñceti tadetasyāṃ vāyavyāyāmṛci pātrāṇi vimucyante vāyupraṇetrā vai paśavaḥ prāṇo vai vāyuḥ prāṇena hi paśavaścaranti -

sa ha devebhyaḥ paśubhirapacakrāma / taṃ devāḥ prātaḥsavane'nvamantrayanta sa nopāvavarta taṃ mādhyandine savane'nvamantrayanta sa ha naivopāvavarta taṃ tṛtīyasavane'nvamantrayanta -

sa hopāvartsyannuvāca / yadva upāvarteya kiṃ me tataḥ syāditi tvayaivaitāni pātrāṇi yujyeraṃstvayā vimucyeranniti tadenenaitatpātrāṇi yujyante yadaindravāyavāgrānprātaḥsavane gṛhṇātyathainenaitatpātrāṇi vimucyante yadāha niyudbhirvāyaviha tā vimuñceti paśavo vai niyutastatpaśubhirevaitatpātrāṇi -

sa yatprātaḥsavana upāvartsyat / gāyatraṃ vai prātaḥsavanaṃ brahma gāyatrī brāhmaṇeṣu ha paśavo'bhaviṣyannatha yanmādhyandine savana upāvartsyadaindraṃ vai mādhyandinaṃ savanaṃ kṣatramindraḥ kṣatriyeṣu ha paśavo'bhaviṣyannatha yattṛtīyasavana upāvartata vaiśvadevaṃ vai tṛtīyasavanaṃ sarvamidaṃ viśve devāstasmādime sarvatraiva paśavaḥ -