શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.4.2

૪.૪.૨ સૌમ્યશ્ચરુઃ
સૌમ્યેન ચરુણા પ્રચરતિ । સોમો વૈ દેવાનાં હવિરથૈતત્સોમાયૈવ હવિષ્ક્રિયતે તથાઽતઃ સોમોઽનન્તર્હિતો ભવતિ ચરુર્ભવતિ ચરુર્વૈ દેવાનામન્નમોદનો હિ ચરુરોદનો હિ પ્રત્યક્ષમન્નં તસ્માચ્ચરુર્ભવતિ -

તેન ન પ્રાતઃસવને પ્રચરતિ । ન માધ્યન્દિને સવન એતે વૈ દેવાનાં નિષ્કેવલ્યે સવને યત્પ્રાતઃસવનં ચ માધ્યન્દિનં ચ સવનં પિતૃદેવત્યો વૈ સોમઃ -

સ યત્પ્રાતઃસવને વા પ્રચરેત્ । માધ્યન્દિને વા સવને સમદં હ કુર્યાદ્દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ તેન તૃતીયસવને પ્રચરતિ વૈશ્વદેવં વૈ તૃતીયસવનં તથા હાસમદં કરોતિ નાનુવાક્યામન્વાહ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માન્નાનુવાક્યામન્વાહ -

અથ ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગૃહીત્વા । આશ્રાવ્યાહ ઘૃતસ્ય યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ તદ્યા અતઃ પ્રાચ્ય આહુતયો હુતા ભવન્તિ તાભ્ય એવૈતદન્તર્દધાતિ તથા હાસમદં કરોતિ -

સ આજ્યસ્યોપસ્તીર્ય । દ્વિશ્ચરોરવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયત્યાશ્રાવ્યાહ સૌમ્યસ્ય યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાપરં ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગૃહીત્વા । આશ્રાવ્યાહ ઘૃતસ્ય યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ તદ્યા અત ઊર્ધ્વા આહુતીર્હોષ્યન્ભવતિ તાભ્ય એવૈતદન્તર્દધાતિ તથા હાસમદં કરોતિ સ યદિ કામયેતોભયતઃ પરિયજેદ્યદ્યુ કામયેતાન્યતરતઃ પરિયજેત્ -

૪.૪.૨.૭ પાત્નીવતગ્રહઃ
અથ પ્રચરણીતિ સ્રુગ્ભવતિ । તસ્યાં ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગૃહીત્વાધ્વર્યુઃ શાલાકૈર્ધિષ્ણ્યાન્વ્યાઘારયતિ તદ્યચ્છાલાકૈર્ધિષ્ણ્યાન્વ્યાઘારયતિ યદેવૈનાનદો દેવા અબ્રુવંસ્તૃતીયસવને વો ઘૃત્યાહુતિઃ પ્રાપ્સ્યતિ ન સૌમ્યાપહૃતો હિ યુષ્મત્સોમપીથસ્તેન સોમાહુતિં સૈનાનેષા તૃતીયસવન એવ ઘૃત્યાહુતિઃ પ્રાપ્નોતિ ન સૌમ્યા યચ્છાલાકૈર્ધિષ્ણ્યાન્વ્યાઘારયતિ તાનેતૈરેવ યજુર્ભિર્યથોપકીર્ણં યથાપૂર્વં વ્યાઘારયતિ માર્જાલીય એવોત્તમમ્ -

તદ્ધૈકે । આગ્નીધ્રીયે પુનરાઘારયન્ત્યુદગ્ન ઇદં કર્માનુસંતિષ્ઠાતા ઇતિ તદુ તથા ન કુર્યાન્માર્જાલીય એવોત્તમમ્ -

સ યત્રાધ્વર્યુઃ । શાલાકૈર્ધિષ્ણ્યાન્વ્યાઘારયતિ તત્પ્રતિપ્રસ્થાતા પાત્નીવતં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ યજ્ઞાદ્વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે યજ્ઞાત્પ્રજાયમાના મિથુનાત્પ્રજાયન્તે મિથુનાત્પ્રજાયમાના અન્તતો યજ્ઞસ્ય પ્રજાયન્તે તદેના એતદન્તતો યજ્ઞસ્ય મિથુનાત્પ્રજનનાત્પ્રજનયતિ તસ્માન્મિથુનાત્પ્રજનનાદન્તતો યજ્ઞસ્યેમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે તસ્માત્પાત્નીવતં ગૃહ્ણાતિ -

તં વા ઉપાંશુપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ । યદિ સાવિત્રમુપાંશુપાત્રેણ ગૃહ્ણીયાદન્તર્યામપાત્રેણૈતં યદિ સાવિત્રમન્તર્યામપાત્રેણ ગૃહ્ણીયાદુપાંશુપાત્રેણૈતં સમાનં હ્યેતદ્યદુપાંશ્વન્તર્યામૌ પ્રાણો હિ યો વૈ પ્રાણઃ સ ઉદાનો વૃષા વૈ પ્રાણો યોષા પત્ની મિથુનમેવૈતત્પ્રજનનં ક્રિયતે -

તં વા અપુરોરુક્કં ગૃહ્ણાતિ । વીર્યં વૈ પુરોરુઙ્નેત્સ્ત્રીષુ વીર્યં દધાનીતિ તસ્માદપુરોરુક્કં ગૃહ્ણાતિ -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । ઉપયામગૃહીતોઽસિ બૃહસ્પતિસુતસ્ય દેવ સોમ ત ઇતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મપ્રસૂતસ્ય દેવ સોમ ત ઇત્યેવૈતદાહેન્દોરિન્દ્રિયાવત ઇતિ વીર્યવત ઇત્યેવૈતદાહ યદાહેન્દોરિન્દ્રિયાવત ઇતિ પત્નીવતો ગ્રહાં ઋધ્યાસમિતિ ન સમ્પ્રતિ પત્નીભ્યો ગૃહ્ણાતિ નેત્સ્ત્રીષુ વીર્યં દધાનીતિ તસ્માન્ન સમ્પ્રતિ પત્નીભ્યો ગૃહ્ણાતિ -

અથ યઃ પ્રચરણ્યાં સંસ્રવઃ પરિશિષ્ટો ભવતિ । તેનૈનં શ્રીણાતિ સમર્ધયતિ વા અન્યાન્ગ્રહાઞ્છ્રીણન્નથૈતં વ્યર્ધયતિ વજ્રો વા આજ્યમેતેન વૈ દેવા વજ્રેણાજ્યેન ઘ્નન્નેવ પત્નીર્નિરાક્ષ્ણુવંસ્તા હતા નિરષ્ટા નાત્મનશ્ચનૈશત ન દાયસ્ય ચનૈશત તથો એવૈષ એતેન વજ્રેણાજ્યેન હન્ત્યેવ પત્નીર્નિરક્ષ્ણોતિ તા હતા નિરષ્ટા નાત્મનશ્ચનેશતે ન દાયસ્ય ચનેશતે -

સ શ્રીણાતિ । અહં પરસ્તાદહમવસ્તાદ્યદન્તરિક્ષં તદુ મે પિતાભૂત્ અહં સૂર્યમુભયતો દદર્શાહં દેવાનાં પરમં ગુહા યદિતિ સ યદહમહમિતિ શ્રીણાતિ પુંસ્વેવૈતદ્વીર્યં દધાતિ -

અથાહાગ્નીત્પાત્નીવતસ્ય યજેતિ । વૃષા વા અગ્નીદ્યોષા પત્ની મિથુનમેવૈતત્પ્રજનનં ક્રિયતે સ જુહોત્યગ્ના ૩ઽઇ પત્નીવન્ ઇતિ વૃષા વા અગ્નિર્યોષા પત્ની મિથુનમેવૈતત્પ્રજનનં ક્રિયતે -

સજૂર્દેવેન ત્વષ્ટ્રેતિ । ત્વષ્ટા વૈ સિક્તં રેતો વિકરોતિ તદેષ એવૈતત્સિક્તં રેતો વિકરોતિ સોમં પિબ સ્વાહેત્યુત્તરાર્ધે જુહોતિ યા ઇતરા આહુતયસ્તે દેવા અથૈતાઃ પત્ન્ય એવમિવ હિ મિથુનં કૢપ્તમુત્તરતો હિ સ્ત્રી પુમાંસમુપશેત આહરત્યધ્વર્યુરગ્નીધે ભક્ષં સ આહાધ્વર્ય ઉપ મા હ્વયસ્વેતિ તં ન પ્રત્યુપહ્વયેત કો હિ હતસ્ય નિરષ્ટસ્ય પ્રત્યુપહવસ્તં વૈ પ્રત્યેવોપહ્વયેત જુહ્વત્યસ્યાગ્નૌ વષટ્કુર્વન્તિ તસ્માત્પ્રત્યેવોપહ્વયેત -

અથ સમ્પ્રેષ્યતિ । અગ્નીન્નેષ્ટુરુપસ્થમાસીદ નેષ્ટઃ પત્નીમુદાનયોદ્ગાત્રા સંખ્યાપયોન્નેતર્હોતુશ્ચમસમનૂન્નય સોમં માઽતિરીરિચ ઇતિ યદ્યગ્નિષ્ટોમઃ સ્યાત્ -

યદ્યુક્થ્યઃ સ્યાત્ । સોમં પ્રભાવયેતિ બ્રૂયાત્સ બિભ્રદેવૈતત્પાત્રમગ્નીન્નેષ્ટુરુપસ્થમાસીદત્યગ્નિર્વા એષ નિદાનેન યદાગ્નીધ્રો યોષા નેષ્ટા વૃષા વા અગ્નીદ્યોષા નેષ્ટા મિથુનમેવૈતત્પ્રજનનં ક્રિયત ઉદાનયતિ નેષ્ટા પત્નીં તામુદ્ગાત્રા સંખ્યાપયતિ પ્રજાપતિર્વૃષાસિ રેતોધા રેતો મયિ ધેહીતિ પ્રજાપતિર્વા ઉદ્ગાતા યોષા પત્ની મિથુનમેવૈતત્પ્રજનનં ક્રિયતે -