Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 4.1.1

4.1.1.4.1.1.1

४.१.१ upāṃśugrahaḥ
prāṇo ha vā asyopāṃśuḥ / vyāna upāṃśusavana udāna evāntaryāmaḥ -

4.1.1.4.1.1.2

atha yasmādupāṃśurnāma / aṃśurvai nāma grahaḥ sa prajāpatistasyaiṣa prāṇastadyadasyaiṣa prāṇastasmādupāṃśurnāma -

4.1.1.4.1.1.3

taṃ bahiṣpavitrādgṛhṇāti / parāñcamevāsminnetatprāṇaṃ dadhāti so'syāyaṃ parāṅeva prāṇo nirardati tamaṃśubhiḥ pāvayati pūto'saditi ṣaḍbhiḥ pāvayati ṣaḍvā ṛtava ṛtubhirevainametatpāvayati -

4.1.1.4.1.1.4

tadāhuḥ / yadaṃśubhirupāṃśuṃ punāti sarve somāḥ pavitrapūtā atha kenāsyāṃśavaḥ pūtā bhavantīti -

4.1.1.4.1.1.5

tānupanivapati / yatte somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāheti tadasya svāhākāreṇaivāṃśavaḥ pūtā bhavanti sarvaṃ vā eṣa grahaḥ sarveṣāṃ hi savanānāṃ rūpam -

4.1.1.4.1.1.6

devā ha vai yajñaṃ tanvānāḥ / te'surarakṣasebhya āsaṅgādbibhayāṃ cakruste hocuḥ saṃsthāpayāma yajñaṃ yadi no'surarakṣakānyāsajeyuḥ saṃsthita eva no yajñaḥ syāditi -

4.1.1.4.1.1.7

te prātaḥsavana eva / sarvaṃ yajñaṃ samasthāpayannetasminneva grahe yajuṣṭaḥ prathame stotre sāmataḥ prathame śastra ṛktastena saṃsthitenaivāta ūrdhvaṃ yajñenācarantsa eṣo'pyetarhi tathaiva yajñaḥ saṃtiṣṭhata etasminneva grahe yajuṣṭaḥ prathame stotre sāmataḥ prathame śastra ṛktastena saṃsthitenaivāta ūrdhvaṃ yajñena carati -

4.1.1.4.1.1.8

sa vā aṣṭau kṛtvo'bhiṣuṇoti / aṣṭākṣarā vai gāyatrī gāyatraṃ prātaḥ savanaṃ prātaḥsavanamevaitatkriyate -

4.1.1.4.1.1.9

sa gṛhṇāti / vācaspataye pavasveti prāṇo vai vācaspatiḥ prāṇa eṣa grahastasmādāha vācaspataye pavasveti vṛṣṇo aṃśubhyāṃ gabhastipūta iti somāṃśubhyāṃ hyenaṃ pāvayati tasmādāha vṛṣṇo aṃśubhyāmiti gabhastipūta iti pāṇī vai gabhastī pāṇibhyāṃ hyenaṃ pāvayati -

4.1.1.4.1.1.10

athaikādaśa kṛtvo'bhiṣuṇoti / ekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubhaṃ mādhyandinaṃ savanaṃ mādhyandinamevaitatsavanaṃ kriyate -

4.1.1.4.1.1.11

sa gṛhṇāti / devo devebhyaḥ pavasveti devo hyeṣa devebhyaḥ pavate yeṣāṃ bhāgo'sīti teṣāmu hyeṣa bhāgaḥ -

4.1.1.4.1.1.12

atha dvādaśa kṛtvo'bhiṣuṇoti / dvādaśākṣarā vai jagatī jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavanamevaitatkriyate -

4.1.1.4.1.1.13

sa gṛhṇāti / madhumatīrna iṣaṣkṛdhīti rasamevāsminnetaddadhāti svadayatyevainametaddevebhyastasmādeṣa hato na pūyatyatha yajjuhoti saṃsthāpayatyevainametat -

4.1.1.4.1.1.14

aṣṭāvaṣṭau kṛtvaḥ / brahmavarcasakāmasyābhiṣuṇuyādityāhuraṣṭākṣarā vai gāyatrī brahma gāyatrī brahmavarcasī haiva bhavati -

4.1.1.4.1.1.15

taccaturviṃśatiṃ kṛtvo'bhiṣutaṃ bhavati / caturviṃśatirvai saṃvatsarasyārdhamāsāḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñaḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvantamevaitatsaṃ sthāpayati -

4.1.1.4.1.1.16

pañcapañca kṛtvaḥ / paśukāmasyābhiṣuṇuyādityāhuḥ pāṅktā paśavaḥ paśūnhaivāvarunddhe pañca vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñaḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvantamevaitatsaṃsthāpayati so'eṣā mīmāṃsaivetaraṃ tveva kriyate -

4.1.1.4.1.1.17

taṃ gṛhītvā parimārṣṭi / nedvyavaścotaditi taṃ na sādayati prāṇo hyasyaiṣa tasmādayamasannaḥ prāṇaḥ saṃcarati yadīttvabhicaredathainaṃ sādayedamuṣya tvā prāṇaṃ sādayāmīti tathāha tasminna punarasti yannānusṛjati teno adhvaryuśca yajamānaśca jyogjīvataḥ -

4.1.1.4.1.1.18

atho apyevainaṃ dadhyāt / amuṣya tvā prāṇamapidadhāmīti tathāha tasminna punarasti yanna sādayati teno prāṇānna lobhayati -

4.1.1.4.1.1.19

sa vā antareva santsvāheti karoti / devā ha vai bibhayāṃcakruryadvai naḥ puraivāsya grahasya homādasurarakṣasānīmaṃ grahaṃ na hanyuriti tamantareva santaḥ svāhākāreṇājuhavustaṃ hutameva santamagnāvajuhavustatho evainameṣa etadantareva santsvāhākāreṇa juhoti taṃ hutameva santamagnau juhoti -

4.1.1.4.1.1.20

athopaniṣkrāmati / urvantarikṣamanvemītyantarikṣaṃ vā anu rakṣaścaratyamūlamubhayataḥ paricchinnaṃ yathāyaṃ puruṣo'mūla ubhayataḥ paricchinno'ntarikṣamanucaratyetadvai yajurbrahma rakṣohā sa etena brahmaṇāntarikṣamabhayamanāṣṭraṃ kurute -

4.1.1.4.1.1.21

atha varaṃ vṛṇīte / balavaddha vai devā etasya grahasya homaṃ prepsanti te'smā etaṃ varaṃ samardhayanti kṣipre na imaṃ grahaṃ juhavaditi tasmādvaraṃ vṛṇīte -

4.1.1.4.1.1.22

sa juhoti / svāṃkṛto'sīti prāṇo vā asyaiṣa grahaḥ sa svayameva kṛtaḥ svayaṃjātastasmādāha svāṃkṛto'sīti viśvebhya indriyebhyo divyebhyaḥ pārthivebhya iti sarvābhyo hyeṣa prajābhyaḥ svayaṃ jāto manastvāṣṭu iti prajāpatirvai manaḥ prajāpatiṣṭvāśnutāmityevaitadāha svāhā tvā subhava sūryāyeti tadavaraṃ svāhākāraṃ karoti parāṃ devatām -

4.1.1.4.1.1.23

amuṣminvā etamahauṣīt / ya eṣa tapati sarvaṃ vā eṣa tadenaṃ sarvasyaivaparārdhyaṃ karotyatha yadavarāṃ devatāṃ kuryātparaṃ svāhākāraṃ syādu haivāmuṣmādādityātparaṃ tasmādavaraṃ svāhākāraṃ karoti parāṃ devatām -

4.1.1.4.1.1.24

atha hutvordhvaṃ grahamunmārṣṭi / parāñcamevāsminnetatprāṇaṃ dadhātyathottānena pāṇinā madhyame paridhau prāgupamārṣṭi parāñcamevāsminnetatprāṇaṃ dadhāti devebhyastvā marīcipebhya iti -

4.1.1.4.1.1.25

amuṣminvā etaṃ maṇḍale'hauṣīt / ya eṣa tapati tasya ye raśmayaste devā marīcipāstānevaitatprīṇāti ta enaṃ devāḥ prītāḥ svargaṃ lokamabhivahanti -

4.1.1.4.1.1.26

tasya vā etasya grahasya / nānuvākyāsti na yājyā taṃ mantreṇa juhotyeteno hāsyaiṣo 'nuvākyavānbhavatyetena yājyavānatha yadyabhicaredyo'syāṃśurāśliṣṭaḥ syādbāhvorvorasi vā vāsasi vā taṃ juhuyāddevāṃśo yasmai tveḍe tatsatyamupariprutā bhaṅgena hato'sau phaḍiti yathā ha vai hanyamānānāmapadhāvedevameṣo'bhiṣūyamāṇānāṃ skandati tathā ha tasya naiva dhāvannāpadhāvatpariśiṣyate yasmā evaṃ karoti taṃ sādayati prāṇāya tveti prāṇo hyasyaiṣaḥ -

4.1.1.4.1.1.27

dakṣiṇārdhe haike sādayanti / etāṃ hyeṣa diśamanu saṃcaratīti tadu tathā na kuryāduttarārdha evainaṃ sādayenno hyetasyā āhuteḥ kā cana parāsti taṃ sādayati prāṇāya tveti prāṇo hyasyaiṣaḥ -

4.1.1.4.1.1.28

athopāṃśusavanamādatte / taṃ na daśābhirna pavitreṇopaspṛśati yathā hyadbhiḥ praṇiktamevaṃ tadyadyaṃśurāśliṣṭaḥ syātpāṇinaiva pradhvaṃsyodañcamupanipādayedvyānāya tveti vyāno hyasyaiṣaḥ -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc