Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 4.1

brāhmaṇa १ grahayāgāḥ
१ grahayāgāḥ - tatrādau prātaḥsavanīyāḥ ṣoḍaśagrahāḥ-tatrāpi pūrvaṃ upāṃśugrahaḥ, vakṣyamāṇaṃ bahirgrahaṇasya ca prayojanaṃ prāṇasya bahiḥsañcaraṇaprāptibandhanirāsamupapādayitumupodghātatvenopāṃśoḥ prāṇarūpatvamupāṃśusavanāntaryāmayorvyānodānatvaṃ ceti nirūpaṇam, uktasyopāṃśoḥ prāṇatvasya praśnottarapūrvakamupāṃśunāmavyutpattyā samarthanam, uktasya prāṇātmakasya somasya guṇaviśiṣṭagrahaṇavidhānaṃ, pavitravirahasya prayojanakathanaṃ ṣaḍvāramaṃśukaraṇakapāvanavidhānaṃ, ṣaṭtvasaṃkhyāyā aṃśūnāmṛturūpasaṃpādakatvena stavanaṃ, āttānāmaṃśūnāṃ punarapi .some yojanavidhānāya yājñikānāṃ jijñāsāyā avatāraṇam, uktapraśnasyottaratvena sahetukaṃ samantrakamupanivāpavidhānama, upāṃśugrahasya savanatra- yātmakatvaṃ prātaḥsavanasya savanatrayātmakatvanidarśanena draḍhayitumākhyāyikākathanaṃ, vihitābhiṣavaparyāyatrayamadhye prathamaparyāye saṃkhyāviśeṣasya vidhānaṃ, bahiṣpavidgrahaṇe mantraṃ viniyujya tasya bhāgaśo vyākhyānaṃ, dvitīye paryāye prahārasaṃkhyāviśeṣaṃ mantraṃ ca vidhāya tatra mantrasya bhāgaśo vyākhyānaṃ, tṛtīye paryāye samantrakaṃ prahārasaṃkhyāviśeṣavidhānaṃ, gṛhītasya somarasasya homa- karaṇavidhānam , abhiṣave sārthavādaṃ kāmyasya saṃkhyāviśeṣasya vidhānaṃ, paryāyatraye'pyaṣṭasaṃkhyāvidheḥ prakārāntareṇa stavanam, abhiṣavāvṛttiṣu phalāntarāya sārthavādaṃ saṃkhyāntaravidhānaṃ, saprayojanaṃ grahaṇā- naṃtaramanuṣṭheyakṛtyavidhānaṃ, sāditasya pātrasya samaṃtrakaṃ pidhānakathanaṃ, abhicaratā hi prāṇā ākulīkartavyā ityasya saprayojana vidhānaṃ, svāhākāroccāraṇānantaraṃ samantrakaṃ havirdhānānnirgamanakathanaṃ, sahetukaṃ adhvaryorvaravaraṇavidhānaṃ, samantrakaṃ homaṃ vidhāya tatra mantraṃ caturdhā vibhajya tadvyākhyānaṃ, homānantaraṃ grahonmārjanaṃ vidhāya taduttarakartavyaṃ samantrakamupamārjanavidhānaṃ, ' svāṅkṛtaḥ ' ityasya homamantrasyābhiṣṭavanaṃ, vihitasya sādanasyottarārdhaṃ sthānaṃ vidhātuṃ matā- ntaramanūdya tannirasya ca svīyamatasyopa- pattipūrvakaṃ sthāpanama, upāṃśusavanasya grāvṇa ādānavidhānaṃ, daśāpavitreṇa tadu- pasparśanasyaniṣedhakathanaṃ, tatra hetukathanaṃ, samantrakaṃ grāvṇa āsādanavidhānaṃ cetyādi. ityupāṃśugrahaḥ /
brāhmaṇa २ antaryāmagrahaḥ
२ antaryāmagrahaḥ-tatra vidhāsyamānasya grahasya antaryāmatāvyutpādanāyodānatāmantaryāmasahacāriṇorupāṃśusavanayoḥ prāṇavyānātmakatvena samarthanam, udānātmakasyāpyantaryāmagrahasya kathametannāmeti samarthayituṃ pṛcchākaraṇam, sārtha- vādamantaryāmagrahasya grahaṇavidhānam, prastutadhārāsrāvasyāvicchetvavidhānam, ākhyāyikayā pavitreṇaiva somasya śodhane kāraṇajijñāsanam, pratijñāpūrvakaṃ pūtasya somasyopayāmena grahaṇe kāraṇakathanam, sārthavādaṃ sahetukaṃ grahāṇāṃ khare sādanavidhānam, sārthavādaṃ saprayojanaṃ upāṃśvantaryāmayorhome kālabhedapradarśanam, uktakālavibhāgasya prakārāntareṇa stavanaṃ, vihitamantaryāmagrahaṇamanūdya tatra mantraṃ viniyujya ca maṃtrasya pañcadhāvibhāgena vyākhyānam, gṛhītasyāntaryāmagrahasya samaṃtrakaṃ parimārjanavidhānam, hetupūrvakamupāṃśvantaryāmayoḥ sādanādikarmasamānatvopapādanaṃ, home śākhāntarīyamatamupanyasya tannirasya ca svamate vikalpena tūṣṇīṃhomapakṣaṃ pratipādya pakṣāntare ' svāṅkṛtaḥ ' ityupāṃśumantreṇaivāntaryāmagraho hotavya ityupapādanam, saprayojanaṃ sopapattikaṃ samantramupāṃśau vihita- yorunmārjanopamārjanayoratrāntaryāme tadvailakṣaṇyasya vidhānam, antaryāmasya tanmantrasya ca vidhipūrvikā praśaṃsā, tatrāpi sādane viśeṣaṃ vidhāya tatpraśaṃsanam, āsāditānāmupāṃśvāditrayāṇāṃ tṛtīyasavanaparyantaṃ nirvyāpāratayā'vasthāne hetunirūpaṇaṃ, yajñasya pakṣirūpatāyā udāharaṇāntareṇāpi samarthanam, punasteṣāṃ trayāṇāṃ lokatrayātmakatvenāpi praśaṃsanaṃ cetyādi.
brāhmaṇa ३ aindravāyavagrahaḥ
३ aindravāyavagrahaḥ-tatraindravāyavagrahasyopāṃśvāditrayaprayogānantarye kāraṇakathanam, asya grahasya dvidaivatyamendradravāyavanāmatvaṃ sarveṣāṃ pātrāṇāṃ vāyavyanāmatvaṃ cetyādi- vyutpādayitumākhyāyikā tasyāṃ cākhyāyikāyāṃ viśeṣataḥ prajāpatikṛte aindravāyave indravāyvorvivādapūrvakamindrasya turīyāṃśabhāktvaṃ turīyaśabdārthaṃ cābhidhāya tayoḥ svakīyagrahabhāgānusā- reṇa grahāṃgabhūtānāmapi mantrāṇāṃ vibhāgakathanam, svakīyagrahādibhāgamanusṛtya vācaścaturthameva padaṃ niruktaṃ syāditi kathanam, ukte'rthe mantrasamvādadarśanam, itthamākhyāyikayā grahasya devatādikaṃ pradarśya tasya samantrakaṃ grahaṇasaṃskāravidhānam tanmantrārthakathanaṃ ca, tasya maṃtratadarthayutaṃ punargrahaṇavidhānam, maṃtra- mantrārthasahitaṃ gṛhītasya somarasasya sādanavidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇa ४ maitrāvaruṇagrahaḥ
४ maitrāvaruṇagrahaḥ- tatra vidhāsyamānagrahasya devatāyāḥ praśaṃsāpūrvakaṃ tasya grahasyaindravāyavyānantarye kāraṇanirūpaṇaṃ, kratudakṣaśabdavyutpatyā mitrāvaruṇayo- radhyātmādhibhautikarūpatvasya sopapattikamupapādanam, adhibhautikatvamākhyāyikayā dṛḍhīkaraṇapuraḥsaraṃ grahasya dvidevatyatvapratipādanam, prasaṃgādbrāhmaṇasya svābhāvikajñānaśaktisambhavātkṣatrasya tadabhāvātkṣatreṇa brāhmaṇo'nugaṃtavya iti nirūpaṇam, evaṃ grahasya dvidevatyatvādikamabhidhāya samantrakaṃ grahaṇavidhānam, sakāraṇaṃ gṛhītasya somarasasya payasāmiśraṇavidhānaṃ, prakārāntareṇāpi payasā miśraṇasyāvaśyakatvakathanaṃ, vihitaṃ payasā miśraṇamanūdya tatra maṃtravidhānaṃ, gṛhītasya somarasasya khare sādanavidhānaṃ ceti
brāhmaṇa ५ āśvinagrahaḥ
५ āśvinagrahaḥ- tatra vidhitsitasyāśvinagrahasya bhakṣaṇavidhyupayogitvena śrotrātmanā stavanam, āśvinagrahavidhāyinī ākhyāyikā, āśvinagrahagrahaṇasya bahiṣpavamānānantaryarūpakālavidhānaṃ, grahīṣyamāṇasyāśvinagrahasya homakālavidhānaṃ, prasaṃgādaśvināmaprāpterupavarṇanaṃ, maṃtramantrārthasahitaṃ grahaṇavidhānaṃ, grahaṇasādanayormadhuśabdaprayogāsyābhiprāyāviṣkaraṇaṃ, dvidevatyānāṃ pātrāṇāṃ lakṣaṇābhidhānaṃ ceti

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc