Shatapatha Brahmana · Chapter 3.7.4
३.७.४ paśuniyojanaprakāraḥ
pāśaṃ kṛtvā pratimuñcati / ṛtasya tvā devahaviḥ pāśena pratimuñcāmīti varuṇyā vā eṣā yadrajjustadenametadṛtasyaiva pāśe pratimuñcati tatho hainameṣā varuṇyā rajjurna hinasti -
dharṣā mānuṣa iti / na vā etamagre manuṣyo'dhṛṣṇotsa yadevartasya pāśenaittaddevahaviḥ pratimuñcatyathainaṃ manuṣyo dhṛṣṇoti tasmādāha dharṣā mānuṣa iti -
atha niyunakti / devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmagnīṣomābhyāṃ juṣṭaṃ niyunajmīti tadyathaivādo devatāyai havirgṛhṇannādiśatyevamevaitaddevatābhyāmādiśatyatha prokṣatyeko vai prokṣaṇasya bandhurmedhyamevaitatkaroti -
sa prokṣati / adbhyastvauṣadhībhya iti tadyata eva sambhavati tata evaitanmedhyaṃ karotīdaṃ hi yadā varṣatyathauṣadhayo jāyanta oṣadhīrjagdhvāpaḥ pītvā tata eṣa rasaḥ sambhavati rasādreto retasaḥ paśavastadyata eva sambhavati yataśca jāyate tata evaitanmedhyaṃ karoti -
anu tvā mātā manyatāmanu piteti / sa hi mātuścādhi pituśca jāyate tadyata eva jāyate tata evaitanmedhyaṃ karotyanu bhrātā sagarbhyo'nu sakhā sayūthya iti sa yatte janma tena tvānumatamārabha ityevaitadāhāgnīṣomābhyāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti tadyābhyāṃ devatābhyāmārabhate tābhyāṃ medhyaṃ karoti -
athopagṛhṇāti / apāṃ perurasīti tadenamantarato medhyaṃ karotyathādhastādupokṣatyāpo devīḥ svadantu svāttaṃ citsaddevahaviriti tadenaṃ sarvato medhyaṃ karoti -
athāhāgnaye samidhyamānāyānubrūhīti / sa uttaramāghāramāghāryāsaṃsparśayantsrucau paryetya juhvā paśuṃ samanakti śiro vai yajñasyottara āghāra eṣa vā atra yajño bhavati yatpaśustadyajña evaitacchiraḥpratidadhāti tasmājjuhvā paśuṃ samanakti -
sa lalāṭe samanakti / saṃ te prāṇo vātena gacchatāmiti samaṅgāni yajatrairityaṃsayoḥ saṃ yajñapatirāśiṣeti śroṇyoḥ sa yasmai kāmāya paśumālabhante tatprāpnuhītyevaitadāha -
idaṃ vai paśoḥ saṃjñapyamānasya / prāṇo vātamapipadyate tatprāpnuhi yatte prāṇo vātamapipadyātā ityevaitadāha samaṅgāni yajatrairityaṅgairvā asya yajante tatprāpnuhi yatte'ṅgairyajāntā ityevaitadāha sa yajñapatirāśiṣeti yajamānasya vā'etenāśiṣamāśāste tatprāpnuhi yattvayā yajamānāyāśiṣamāśāsāntā ityevaitadāha sādayati srucāvatha pravarāyāśrāvayati so'sāveva bandhuḥ -
atha dvitīyamāśrāvayati / dvau hyatra hotārau bhavataḥ sa maitrāvaruṇāyāhaivāśrāvayati yajamānaṃ tveva pravṛṇīte'gnirha daivīnāṃ viśāmpura etetyagnirhi devatānāṃ mukhaṃ tasmādāhāgnirha daivīnāṃ viśāṃ pura etetyayaṃ yajamāno manuṣyāṇāmiti taṃ hi so'nvardho bhavati yasminnardhe yajate tasmādāhāyaṃ yajamāno manuṣyāṇāmiti tayorasthūri gārhapatyaṃ dīdayacchataṃ himādvāyū iti tayoranārtāni gārhapatyāni śataṃ varṣāṇi santvityevaitadāha -
rādhāṃsītsampṛñcānāvasampṛñcānau tanva iti / rādhāṃsyeva sampṛñcāthāṃ māpi tanūrityevaitadāha tau ha yattanūrapi sampṛñcīyātāṃ prāgniryajamānaṃ dahetsa yadagnau juhoti tadeṣo'gnaye prayacchatyatha yāmevātrartvijo yajamānāyāśiṣamāśāsate tāmasmai sarvāmagniḥ samardhayati tadrādhāṃsyeva sampṛñcāte nāpi tanūstasmādāha rādhāṃsītsampṛñcānāvasampṛñcānau tanva iti -
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0