શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.7.4

૩.૭.૪ પશુનિયોજનપ્રકારઃ
પાશં કૃત્વા પ્રતિમુઞ્ચતિ । ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેન પ્રતિમુઞ્ચામીતિ વરુણ્યા વા એષા યદ્રજ્જુસ્તદેનમેતદૃતસ્યૈવ પાશે પ્રતિમુઞ્ચતિ તથો હૈનમેષા વરુણ્યા રજ્જુર્ન હિનસ્તિ -

ધર્ષા માનુષ ઇતિ । ન વા એતમગ્રે મનુષ્યોઽધૃષ્ણોત્સ યદેવર્તસ્ય પાશેનૈત્તદ્દેવહવિઃ પ્રતિમુઞ્ચત્યથૈનં મનુષ્યો ધૃષ્ણોતિ તસ્માદાહ ધર્ષા માનુષ ઇતિ -

અથ નિયુનક્તિ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામગ્નીષોમાભ્યાં જુષ્ટં નિયુનજ્મીતિ તદ્યથૈવાદો દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્ણન્નાદિશત્યેવમેવૈતદ્દેવતાભ્યામાદિશત્યથ પ્રોક્ષત્યેકો વૈ પ્રોક્ષણસ્ય બન્ધુર્મેધ્યમેવૈતત્કરોતિ -

સ પ્રોક્ષતિ । અદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્ય ઇતિ તદ્યત એવ સમ્ભવતિ તત એવૈતન્મેધ્યં કરોતીદં હિ યદા વર્ષત્યથૌષધયો જાયન્ત ઓષધીર્જગ્ધ્વાપઃ પીત્વા તત એષ રસઃ સમ્ભવતિ રસાદ્રેતો રેતસઃ પશવસ્તદ્યત એવ સમ્ભવતિ યતશ્ચ જાયતે તત એવૈતન્મેધ્યં કરોતિ -

અનુ ત્વા માતા મન્યતામનુ પિતેતિ । સ હિ માતુશ્ચાધિ પિતુશ્ચ જાયતે તદ્યત એવ જાયતે તત એવૈતન્મેધ્યં કરોત્યનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યોઽનુ સખા સયૂથ્ય ઇતિ સ યત્તે જન્મ તેન ત્વાનુમતમારભ ઇત્યેવૈતદાહાગ્નીષોમાભ્યાં ત્વા જુષ્ટં પ્રોક્ષામીતિ તદ્યાભ્યાં દેવતાભ્યામારભતે તાભ્યાં મેધ્યં કરોતિ -

અથોપગૃહ્ણાતિ । અપાં પેરુરસીતિ તદેનમન્તરતો મેધ્યં કરોત્યથાધસ્તાદુપોક્ષત્યાપો દેવીઃ સ્વદન્તુ સ્વાત્તં ચિત્સદ્દેવહવિરિતિ તદેનં સર્વતો મેધ્યં કરોતિ -

અથાહાગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુબ્રૂહીતિ । સ ઉત્તરમાઘારમાઘાર્યાસંસ્પર્શયન્ત્સ્રુચૌ પર્યેત્ય જુહ્વા પશું સમનક્તિ શિરો વૈ યજ્ઞસ્યોત્તર આઘાર એષ વા અત્ર યજ્ઞો ભવતિ યત્પશુસ્તદ્યજ્ઞ એવૈતચ્છિરઃપ્રતિદધાતિ તસ્માજ્જુહ્વા પશું સમનક્તિ -

સ લલાટે સમનક્તિ । સં તે પ્રાણો વાતેન ગચ્છતામિતિ સમઙ્ગાનિ યજત્રૈરિત્યંસયોઃ સં યજ્ઞપતિરાશિષેતિ શ્રોણ્યોઃ સ યસ્મૈ કામાય પશુમાલભન્તે તત્પ્રાપ્નુહીત્યેવૈતદાહ -

ઇદં વૈ પશોઃ સંજ્ઞપ્યમાનસ્ય । પ્રાણો વાતમપિપદ્યતે તત્પ્રાપ્નુહિ યત્તે પ્રાણો વાતમપિપદ્યાતા ઇત્યેવૈતદાહ સમઙ્ગાનિ યજત્રૈરિત્યઙ્ગૈર્વા અસ્ય યજન્તે તત્પ્રાપ્નુહિ યત્તેઽઙ્ગૈર્યજાન્તા ઇત્યેવૈતદાહ સ યજ્ઞપતિરાશિષેતિ યજમાનસ્ય વાઽએતેનાશિષમાશાસ્તે તત્પ્રાપ્નુહિ યત્ત્વયા યજમાનાયાશિષમાશાસાન્તા ઇત્યેવૈતદાહ સાદયતિ સ્રુચાવથ પ્રવરાયાશ્રાવયતિ સોઽસાવેવ બન્ધુઃ -

અથ દ્વિતીયમાશ્રાવયતિ । દ્વૌ હ્યત્ર હોતારૌ ભવતઃ સ મૈત્રાવરુણાયાહૈવાશ્રાવયતિ યજમાનં ત્વેવ પ્રવૃણીતેઽગ્નિર્હ દૈવીનાં વિશામ્પુર એતેત્યગ્નિર્હિ દેવતાનાં મુખં તસ્માદાહાગ્નિર્હ દૈવીનાં વિશાં પુર એતેત્યયં યજમાનો મનુષ્યાણામિતિ તં હિ સોઽન્વર્ધો ભવતિ યસ્મિન્નર્ધે યજતે તસ્માદાહાયં યજમાનો મનુષ્યાણામિતિ તયોરસ્થૂરિ ગાર્હપત્યં દીદયચ્છતં હિમાદ્વાયૂ ઇતિ તયોરનાર્તાનિ ગાર્હપત્યાનિ શતં વર્ષાણિ સન્ત્વિત્યેવૈતદાહ -

રાધાંસીત્સમ્પૃઞ્ચાનાવસમ્પૃઞ્ચાનૌ તન્વ ઇતિ । રાધાંસ્યેવ સમ્પૃઞ્ચાથાં માપિ તનૂરિત્યેવૈતદાહ તૌ હ યત્તનૂરપિ સમ્પૃઞ્ચીયાતાં પ્રાગ્નિર્યજમાનં દહેત્સ યદગ્નૌ જુહોતિ તદેષોઽગ્નયે પ્રયચ્છત્યથ યામેવાત્રર્ત્વિજો યજમાનાયાશિષમાશાસતે તામસ્મૈ સર્વામગ્નિઃ સમર્ધયતિ તદ્રાધાંસ્યેવ સમ્પૃઞ્ચાતે નાપિ તનૂસ્તસ્માદાહ રાધાંસીત્સમ્પૃઞ્ચાનાવસમ્પૃઞ્ચાનૌ તન્વ ઇતિ -