Shatapatha Brahmana · Verses 3.5-4

tadya eṣa pūrvārdhyo varṣiṣṭha sthūṇārājo bhavati / tasmātprāṅprakrāmati trīnvikramāṃstacchaṅkuṃ nihanti so'ntaḥpātaḥ -

tasmānmadhyamācchaṅkoḥ / dakṣiṇā pañcadaśa vikramānprakrāmati tacchaṅkuṃ nihanti sā dakṣiṇā śroṇiḥ -

tasmānmadhyamācchaṅkoḥ udaṅpañcadaśa vikramānprakrāmati tacchaṅkuṃ nihanti sottarā śroṇiḥ -

tasmānmadhyamācchaṅkoḥ / prāṅṣaṭtriṃśataṃ vikramānprakrāmati tacchaṅkuṃ nihanti sa pūrvārdhaḥ -

tasmānmadhyamācchaṅkoḥ / dakṣiṇā dvādaśa vikramānprakrāmati tacchaṅkuṃ nihanti sa dakṣiṇoṃ'saḥ -

tasmānmadhyamācchaṅkoḥ / udaṅdvādaśa vikramānprakrāmati tacchaṅkuṃ nihanti sa uttaroṃ'sa eṣā mātrā vedeḥ -

atha yattriṃśadvikramā paścādbhavati / triṃśadakṣarā vai virāḍ virājā vai devā asmiṃloke pratyatiṣṭhaṃstatho evaiṣa etadvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati -

atho api trayastriṃśatsyuḥ / trayastriṃśadakṣarā vai virāḍvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati -

atha yatṣaṭtriṃśadvikramā prācī bhavati / ṣaṭtriṃśadakṣarā vai bṛhatī bṛhatyā vai devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata tatho evaiṣa etadbṛhatyaiva svargaṃ lokaṃ samaśnute so'sya divyāhavanīyo bhavati -

atha yaccaturviṃśativikramā purastādbhavati / caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī pūrvārddha eṣa yajñasya tasmāccaturviṃśativikramā purastādbhavatyeṣā mātrā vedeḥ -

atha yatpaścādvarīyasī bhavati / paścādvarīyasī pṛthuśroṇiriti vai yoṣāṃ praśaṃsanti yadveva paścādvarīyasī bhavati paścādevaitadvarīyaḥ prajananaṃ karoti tasmātpaścādvarīyasaḥ prajananādimāḥ prajāḥ prajāyante -

nāsikā ha vā eṣā yajñasya yaduttaravediḥ / atha yadenāmuttarāṃ vederupakirati tasmāduttaravedirnāma -

dvayyo ha vā idamagre prajā āsuḥ / ādityāścaivāṅgirasaśca tato'ṅgirasaḥ pūrve yajñaṃ samabharaṃste yajñaṃ sambhṛtyocuragnimimāṃ naḥ śvaḥsutyāmādityebhyaḥ prabrūhyanena no yajñena yājayateti -

te hādityā ūcuḥ / upajānīta yathāsmānevāṅgiraso yājayānna vayamaṅgirasa iti -

te hocuḥ / na vā anyena yajñādapakramaṇamastyantarāmeva sutyāṃ dhriyāmahā iti te yajñaṃ saṃjahruste yajñaṃ sambhṛtyocuḥ śvaḥsutyāṃ vai tvamasmabhyamagne prāvoco'tha vayamadyasutyāmeva tubhyaṃ prabrūmo'ṅgirobhyaśca teṣāṃ nastvaṃ hotā'sīti -

te'nyameva pratiprajighyuḥ / aṅgiraso'ccha te hāpyaṅgiraso'gnaye'nvāgatya cukrudhuriva kathaṃ nu no dūtaścaranna pratyādṛthā iti -

sa hovāca / anindyā vai mā'vṛṣata so'nindyairvṛto nāśakamapakramitumiti tasmādu hānindyasya vṛto nāpakrāmetta etena sadyaḥkriyāṅgirasa ādityānayājayantsa sadyaḥkrīḥ -

tebhyo vācaṃ dakṣiṇāmānayan / tāṃ na pratyagṛhṇanhāsyāmahe yadi pratigrahīṣyāma iti tadu tadyajñasya karma na vyamucyata yaddākṣiṇamāsīt -

athaibhyaḥ sūryaṃ dakṣiṇāmānayan / taṃ pratyagṛhṇaṃstasmādu ha smāhuraṅgiraso vayaṃ vā 'ārtvijīnāḥ smo vayaṃ dakṣiṇīyā api vā asmābhireṣa pratigṛhīto ya'eṣa tapatīti tasmātsadyaḥkriyo'śvaḥ śveto dakṣiṇā -

tasya rukmaḥ purastādbhavati / tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati yadyaśvaṃ śvetaṃ na vindedapi gaureva śvetaḥ syāttasya rukmaḥ purastādbhavati tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati -

tebhyo ha vākcukrodha / kena madeṣa śreyānbandhunā kenā yadetampratyagrahīṣṭa na māmiti sā haibhyo'pacakrāma sobhayānantareṇa devāsurāntsaṃyattāntsiṃhī bhūtvā''dadānā cacāra tāmupaiva devā amantrayantopāsurā agnireva devānāṃ dūta āsa saharakṣā ityasurarakṣasāmasurāṇām -

sā devānupāvartsyantyuvāca / yadvā upāvarteya kiṃ me tataḥ syāditi pūrvāmeva tvāgnerāhutiḥ prāpsyatītyatha haiṣā devānuvāca yāṃ mayā kāṃ cāśiṣamāśāsiṣyadhve sā vaḥ sarvā samardhiṣyata iti saivaṃ devānupāvavarta -

sa yaddhāryamāṇe'gnau / uttaravediṃ vyāghārayati yadevaināmado devā abruvanpūrvāṃ tvāgnerāhutiḥ prāpsyatīti tadevaināmetatpūrvāmagnerāhutiḥ prāpnoti vāgghyeṣā nidānenātha yaduttaravedimupakirati yajñasyaiva sarvatvāya vāgghi yajño vāgu hyeṣā -

tāṃ vai yugaśamyena vimimīte / yugena yatra haranti śamyayā yato haranti yugaśamyena vai yogyaṃ yuñjanti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvā śāntevācarattadevaināmetadyajñe yunakti -

tasmānnivṛttadakṣiṇāṃ na pratigṛhṇīyāt / siṃhī hainaṃ bhūtvā kṣiṇoti no hāmā kurvīta siṃhī haivainaṃ bhūtvā kṣiṇoti no hānyasmai dadyādyajñaṃ tadanyatrātmanaḥ kurvīta tasmādyo'syāpi pāpa iva samānabandhuḥ syāttasmā enāṃ dadyātsa yaddadāti tadenaṃ siṃhī bhūtvā na kṣiṇoti yadu samānabandhave dadāti tadu nānyatrātmanaḥ kuruta eṣo nivṛttadakṣiṇāyai pratiṣṭhā -

atha śamyāṃ ca sphyaṃ cādatte / tadya eṣa pūrvārdhyaḥ uttarārdhyaḥ śaṅkurbhavati tasmātpratyaṅprakrāmati trīnvikramāṃstaccātvālaṃ parilikhati sā cātvālasya mātrā nātra mātrā'sti yatraiva svayaṃ manasā manyetāgreṇotkaraṃ taccātvālaṃ parilikhet -

sa vedyantāt / udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti (dra. kā.śrau.sū. ५.३.२० , vā.saṃ. ५.९ mahīdharabhā.) sa parilikhati taptāyanī me'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hi tapta eti -

atha purastāt / udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhati vittāyanī me'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hi vividāna eti -

athānuvedyantam / prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā nāthitāditīmāmevaitadāha yatra nāthai tanmāvatāditi-

athottarataḥ / prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā vyathitāditīmāmevaitadāha yatra vyathai tanmā'vatāditi -

atha harati / yatra harati tadagnīdupasīdati sa vā agnīnāmeva nāmāni gṛhṇanharati yānvā amūndevā agre'gnīnhotrāya prāvṛṇata te prādhanvaṃsta imā eva pṛthivīrupāsarpannimāmahaiva dve asyāḥ pare tenaivaitānnidānena harati -

sa praharati videdagnirnabho nāmāgne aṅgira āyunā nāmnehīti sa yatprādhanvaṃstadāyurdadhāti tatsamīrayati yo'syāṃ pṛthivyāmasīti yo'syāmpṛthivyāmasīti hṛtvā nidadhāti yatte'nādhṛṣṭaṃ nāma yajñiyaṃ tena tvā''dadha iti yatte'nādhṛṣṭaṃ rakṣobhirnāma yajñiyaṃ tena tvā''dadha ityevaitadāhānu tvā devavītaya iti caturthaṃ harati devebhyastvā juṣṭāṃ harāmītyevaitadāha tāṃ vai catuḥsrakteścātvālāddharati catasro vai diśaḥ sarvābhya evaināmetaddigbhyo harati -

athānuvyūhati / siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ kalpasveti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvā śāntevācarattadevaināmetadāha siṃhyasīti sapatnasāhīti tvayā vayaṃ sapatnānpāpīyasaḥ kriyāsmetyevaitadāha devebhyaḥ kalpasveti yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyaḥ kalpayati -

tāṃ vai yugamātrīṃ vā sarvataḥ karoti / yajamānasya vā daśadaśa padāni daśākṣarā vai virāḍvāgvai virāḍvāgyajño madhye nābhikāmiva karoti samānatrāsīno vyāghārayāṇīti -

tāmadbhirabhyukṣati / sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvā śāntevācaracchāntirāpastāmadbhiḥ śamayati yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyo hinvati tasmādadbhirabhyukṣati -

so'bhyukṣati / siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śundhasvetyatha sikatābhiranuvikiratyalaṃkāro nveva sikatā bhrājanta iva hi sikatā agnervā etadvaiśvānarasya bhasma yatsikatā agniṃ vā asyāmādhāsyanbhavati tatho haināmagnirna hinasti tasmātsikatābhiranuvikirati so'nuvikirati siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śumbhasvetyathaināṃ chādayati sā channaitāṃ rātriṃ vasati -