Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 3.5.3

3.5.3.3.5.3.1

३.५.३. havirdhānakarma
puruṣo vai yajñaḥ / puruṣastena yajño yadenaṃ puruṣastanuta eṣa vai tāyamāno yāvāneva puruṣastāvānvidhīyate tasmātpuruṣo yajñaḥ -

3.5.3.3.5.3.2

śira evāsya havirdhānam / vaiṣṇavaṃ devatayātha yadasmintsomo bhavati havirvai devānāṃ somastasmāddhavirdhānaṃ nāma -

3.5.3.3.5.3.3

mukhamevāsyāhavanīyaḥ / sa yadāhavanīye juhoti yathā mukha'āsiñcedevaṃ tat -

3.5.3.3.5.3.4

stupa evāsya yūpaḥ / bāhū evāsyāgnīdhrīyaśca mārjālīyaśca -

3.5.3.3.5.3.5

udaramevāsya sadaḥ / tasmātsadasi bhakṣayanti yaddhīdaṃ kiṃ cāśnantyudara evedaṃ sarvaṃ pratitiṣṭhatyatha yadasminviśve devā asīdaṃstasmātsado nāma ta u evāsminnete brāhmaṇā viśvagotrāḥ sīdanti -

3.5.3.3.5.3.6

atha yāvetau jaghanenāgnī / pādāvevāsyaitāveṣa vai tāyamāno yāvāneva puruṣastāvānvidhīyate tasmātpuruṣo yajñaḥ -

3.5.3.3.5.3.7

ubhayatodvāraṃ havirdhānaṃ bhavati / ubhayatodvāraṃ sadastasmādayaṃ puruṣa'āntaṃ saṃtṛṇṇaḥ praṇikte havirdhāne upatiṣṭhate -

3.5.3.3.5.3.8

te samavavartayanti / dakṣiṇenaiva dakṣiṇamuttareṇottaraṃ yadvarṣīyastaddakṣiṇaṃ syāt -

3.5.3.3.5.3.9

tayoḥ samavavṛttayoḥ / chadiradhinidadhati yadi cchadirna vindeyuśchadiḥ sammitāmbhittiṃ pratyānahyanti rarāṭyāṃ pariśrayantyucchrāyībhyāṃ chadiḥ paścādadhinidadhati cchadiḥ sammitāṃ vā bhittim -

3.5.3.3.5.3.10

atha punaḥ prapadya / caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā sāvitraṃ prasavāya juhoti savitā vai devānāṃ prasavitā savitṛprasūtāya yajñaṃ tanavāmahā iti tasmātsāvitraṃ juhoti -

3.5.3.3.5.3.11

sa juhoti / yuñjate mana uta yuñjate dhiya iti manasā ca vai vācā ca yajñaṃ tanvate sa yadāha yuñjate mana iti tanmano yunaktyuta yuñjate dhiya iti tadvācaṃ yunakti dhiyādhiyā hyetayā manuṣyā jujyūṣantyanūkteneva prakāmodyeneva gāthābhiriva tābhyāṃ yuktābhyāṃ yajñaṃ tanvate -

3.5.3.3.5.3.12

viprā viprasya bṛhato vipaścita iti / ye vai brāhmaṇāḥ śuśruvāṃso'nūcānāste viprāstānevaitadabhyāha bṛhato vipaścita iti yajño vai bṛhanvipaścidyajñamevaitadabhyāha vi hotrā dadhe vayunāvideka iditi vi hi hotrā dadhate yajñaṃ tanvānā mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ svāheti tatsāvitraṃ prasavāya juhoti -

3.5.3.3.5.3.13

athāparaṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā / upaniṣkrāmati dakṣiṇayā dvārā patnīṃ niṣkrāmayanti sa dakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇāyāṃ vartanyāṃ hiraṇyaṃ nidhāya juhotīdaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padaṃ samūḍhamasya pāṃsure svāheti saṃsravaṃ patnyai pāṇāvānayati sākṣasya saṃtāpamupānakti devaśrutaudeveṣvāghoṣatamiti prayacchati pratiprasthātre srucaṃ cājyavilāpanīṃ ca paryāṇayanti patnīmubhau jaghanenāgnī -

3.5.3.3.5.3.14

caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā / pratiprasthātottarasya havirdhānasya dakṣiṇāyāṃ vartanyāṃ hiraṇyaṃ nidhāya juhotīrāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ sūyavasinī manave daśasyā vyaskabhnā rodasī viṣṇavete dādhartha pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ svāheti saṃsravaṃ patnyai pāṇāvānayati sākṣasya saṃtāpamupānakti devaśrutau deveṣvāghoṣatamiti tadyadevaṃ juhoti -

3.5.3.3.5.3.15

devā ha vai yajñaṃ tanvānāḥ / te'surarakṣasebhya āsaṅgādbibhayāṃcakrurvajro vā ājyaṃ ta etena vajreṇājyena dakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyavāghnaṃstathaiṣāṃ niyānaṃ nānvavāyaṃstatho evaiṣa etena vajreṇājyena dakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyavahanti tathāsya niyānaṃ nānvayanti tadyadvaiṣṇavībhyāmṛgbhyāṃ juhoti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam -

3.5.3.3.5.3.16

atha yatpatnyakṣasya saṃtāpamupānakti / prajananamevaitatkriyate yadā vai striyai ca puṃsaśca saṃtapyate'tha retaḥ sicyate tattataḥ prajāyate parāgupānakti parāgghyeva retaḥ sicyate'thāha havirdhānābhyāṃ pravartyamānābhyāmanubrūhīti -

3.5.3.3.5.3.17

atha vācayati / prācī pretamadhvaraṃ kalpayantī ityadhvaro vai yajñaḥ prācī pretaṃ yajñaṃ kalpayantī ityevaitadāhordhvaṃ yajñaṃ nayataṃ mā jihvaratamityūrdhvamimaṃ yajñaṃ devalokaṃ nayatamityevaitadāha mā jihvaratamiti tadetasmā ahvalāmāśāste samudgṛhyeva pravartayeyuryathā notsarjetāmasuryā vā eṣā vāgyā'kṣe nedihāsuryā vāgvadāditi yadyutsarjetām -

3.5.3.3.5.3.18

etadvācayet / svaṃ goṣṭhamāvadataṃ devī durye āyurmā nirvādiṣṭaṃ prajāṃ mā nirvādiṣṭamiti tasyo haiṣā prāyaścittiḥ -

3.5.3.3.5.3.19

tadāhuḥ / uttaravedeḥ pratyaṅprakrāmettrīnvikramāṃstaddhavirdhāne sthāpayetsā havirdhānayormātreti nātra mātrāsti yatraiva svayaṃ manasā manyeta nāhaiva satrā'tyantike no dūre tatsthāpayet -

3.5.3.3.5.3.20

te abhimantrayate / atra ramethāṃ varṣmanpṛthivyā iti varṣma hyetatpṛthivyai bhavati divi hyasyāhavanīyo bhavati nabhyasthe karoti taddhi kṣemasya rūpam -

3.5.3.3.5.3.21

athottareṇa paryetyādhvaryuḥ / dakṣiṇaṃ havirdhānamupastabhnāti viṣṇornu kaṃ vīryāṇi pravocaṃ yaḥ pārthivāni vimame rajāṃsi yo askabhāyaduttaraṃ sadhasthaṃ vicakramāṇastredhorugāyo viṣṇave tveti methīmupanihantītaratastato yadu ca mānuṣe -

3.5.3.3.5.3.22

atha pratiprasthātā / uttaraṃ havirdhānamupastabhnāti divo vā viṣṇa uta vā pṛthivyā maho vā viṣṇa urorantarikṣāta ubhā hi hastā vasunā pṛṇasvā prayaccha dakṣiṇādota savyādviṣṇave tveti methīmupanihantītaratastato yadu ca mānuṣe tadyadvaiṣṇavairyajurbhirupacaranti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam -

3.5.3.3.5.3.23

atha madhyamaṃ chadirupaspṛśya vācayati / pra tadviṣṇu stavate vīryeṇa mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvetīdaṃ haivāsyaitacchīrṣakapālaṃ yadidamupariṣṭādadhīva hyetatkṣiyantyanyāni śīrṣakapālāni tasmādāhādhikṣiyantīti -

3.5.3.3.5.3.24

atha rarāṭyāmupaspṛśya vācayati / viṣṇo rarāṭamasīti lalāṭaṃ haivāsyaitadathocchrāyā upaspṛśya vācayati viṣṇoḥ śnaptre stha iti srakve haivāsyaite atha yadidaṃ paścācchadirbhavatīdaṃ haivāsyaitacchīrṣakapālaṃ yadidaṃ paścāt -

3.5.3.3.5.3.25

atha laspūjanyā spandyayā prasīvyati / viṣṇoḥ syūrasītyatha granthiṃ karoti viṣṇordhruvo'sīti nedvyavapadyātā iti taṃ prakṛte karmanviṣyati tatho hādhvaryuṃ vā yajamānaṃ vā grāho na vindati tanniṣṭhitamabhimṛśati vaiṣṇavamasīti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0