Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 14.7.1

jyotirbrāhmaṇam
janakaṃ ha vaidehaṃ yājñavalkyo jagāma/ sa mene na vadiṣya ityatha ha yajjanakaśca vaideho yājñavalkyaścāgnihotre samūdatustasmai ha yājñavalkyo varaṃ dadau sa ha kāmapraśnameva vavre taṃ hāsmai dadau taṃ ha samrāḍeva pūrvaḥ papraccha - १४.७.१.
yājñavalkya kiṃjyotirayaṃ puruṣa iti/ ādityajyotiḥ samrāḍiti hovācādityenaivāyaṃ
jyotiṣā''ste palyayate karma kurute viparyetītyevamevaitadyājñavalkya - १४.७.१.
astamita āditye yājñavalkya/ kiṃjyotirevāyaṃ puruṣa iti candrajyotiḥ samrāḍiti
hovāca candreṇaivāyaṃ jyotiṣā''ste palyayate karma kurute viparyetītyevamevaitadyājñavalkya - १४.७.१.
astamita āditye yājñavalkya/ candramasyastamite kiṃjyotirevāyaṃ puruṣa ityagnijyotiḥ samrāḍiti hovācāgninaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute viparyetītyevamevaitadyājñavalkya - १४.७.१.
astamita āditye yājñavalkya/ candramasyastamite śānte'gnau kiṃ jyotirevāyaṃ puruṣa iti vāgjyotiḥ samrāḍiti hovāca vācaivāyaṃ jyotiṣā''ste palyayate karma kurute viparyetīti tasmādvai samrāḍapi yatra svaḥ pāṇirna vinirjñāyate'tha yatra vāguccaratyupaiva tatra nyetītyevamevaitadyājñavalkya - १४.७.१.
astamita āditye yājñavalkya/ candramasyastamite śānte'gnau śāntāyāṃ vāci kiṃjyotirevāyaṃ puruṣa ityātmajyotiḥ samrāḍiti hovācātmanaivāyaṃ jyotiṣā''ste palyayate karma kurute viparyetīti - १४.७.१.
katama ātmeti/ yo'yaṃ vijñānamayaḥ puruṣaḥ prāṇeṣu hṛdyantarjyotiḥ sa samānaḥ sannubhau lokau saṃcarati dhyāyatīva lelāyatīva sadhīḥ svapno bhūtvemaṃ lokamatikrāmati - १४.७.१.
sa vā ayaṃ puruṣo jāyamānaḥ śarīramabhisampadyamānaḥ pāpmabhiḥ saṃsṛjyate sa utkrāmanmriyamāṇaḥ pāpmano vijahāti mṛtyo rūpāṇi - १४.७.१.
tasya vā etasya puruṣasya/ dve eva sthāne bhavata idaṃ ca paralokasthānaṃ ca saṃdhyaṃ tṛtīyaṃ svapnasthānaṃ tasmintsaṃdhye sthāne tiṣṭhannubhe sthāne paśyatīdaṃ ca paralokasthānaṃ ca - १४.७.१.
atha yathākramo'yaṃ paralokasthāne bhavati/ tamākramamākramyobhayānpāpmana ānandāṃśca paśyati sa yatrāyaṃ prasvapityasya lokasya sarvāvato mātrāmapādāya svayaṃ vihatya svayaṃ nirmāya svena bhāsā svena jyotiṣā prasvapityatrāyaṃ puruṣaḥ svayaṃjyotirbhavati - १४.७.१.
na tatra rathā na rathayogā na panthāno bhavanti/ atha rathānrathayogānpathaḥ sṛjate na tatrānandā mudaḥ pramudo bhavantyathānandānmudaḥ pramudaḥ sṛjate na tatra veśāntāḥ sravantyaḥ puṣkariṇyo bhavantyatha veśāntāḥ sravantīḥ puṣkariṇīḥ sṛjate sa hi kartā - १४.७.१.
tadapyete ślokāḥ/ svapnena śārīramabhiprahatyāsuptaḥ suptānabhicākaśīti/ śukramādāya punaraiti sthānaṃ hiraṇmayaḥ pauruṣa ekahaṃsaḥ - १४.७.१.
prāṇena rakṣannaparaṃ kulāyaṃ/ bahiṣkulāyādamṛtaścaritvā/ sa īyate amṛto yatrakāmaṃ hiraṇmayaḥ pauruṣa ekahaṃsaḥ - १४.७.१.
svapnānta uccāvacamīyamāno rūpāṇi devaḥ kurute bahūni/ uteva strībhiḥ saha modamāno jakṣadutevāpi bhayāni paśyan - १४.७.१.
ārāmamasya paśyanti/ na taṃ kaścana paśyatīti taṃ nāyatambodhayedityāhurdurbhiṣajyaṃ hāsmai bhavati yameṣa na pratipadyate - १४.७.१.
atho khalvāhuḥ/ jāgaritadeśa evāsyaiṣa yāni hyeva jāgratpaśyati tāni supta ityatrāyaṃ puruṣaḥ svayaṃjyotirbhavatītyevamevaitadyājñavalkya so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti - १४.७.१.
sa vā eṣa etasmintsvapnānte/ ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ pratinyāyaṃ pratiyonyādravati buddhāntāyaiva sa yadatra kiṃcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayaṃ puruṣa ityevamevaitadyājñavalkya so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ
vimokṣāyaiva brūhīti - १४.७.१.
tadyathā mahāmatsyaḥ/ ubhe kūle anusaṃcarati pūrvaṃ cāparaṃ caivamevāyaṃ puruṣa etā ubhāvantāvanusaṃcarati svapnāntaṃ ca buddhāntaṃ ca - १४.७.१.
tadyathāsminnākāśe/ śyeno vā suparṇo vā viparipatya śrāntaḥ saṃhatya pakṣau sam̐llayāyaiva dhriyata evamevāyaṃ puruṣa etasmā antāya dhāvati yatra supto na kaṃcana kāmaṃ kāmayate na kaṃ cana svapnaṃ paśyati - १४.७.१.
tā vā asyaitā/ hitā nāma nāḍyo yathā keśaḥ sahasradhā bhinnastāvatāṇimnā tiṣṭhanti śuklasya nīlasya piṅgalasya haritasya lohitasya pūrṇā atha yatrainaṃ ghnantīva jinantīva hastīva vicchāyayati gartamiva patati yadeva jāgradbhayaṃ paśyati tadatrāvidyayā bhayaṃ manyate'tha yatra rājeva devaivāhamevedaṃ sarvamasmīti manyate so'sya paramo loko'tha yatra supto na kaṃ cana kāmaṃ kāmayate na kaṃcana svapnaṃ paśyati - १४.७.१.
tadvā asyaitat/ ātmakāmamāptakāmamakāmaṃ rūpaṃ tadyathā priyayā striyā sampariṣvakto na bāhyaṃ kiṃ cana veda nāntaramevamevāyaṃ śārīra ātmā prājñenātmanā sampariṣvakto na bāhyaṃ kiṃ cana veda nāntaram - १४.७.१.
tadvā asyaitat/ aticchando'pahatapāpmā'bhayaṃ rūpamaśokāntaramatra pitā'pitā bhavati mātā'mātā lokā alokā devā adevā vedā avedā yajñā ayajñā atra steno'steno bhavati bhrūṇahā'bhrūṇahā paulkaso'paulkasaścāṇḍālo'cāṇḍālaḥ śramaṇo'śramaṇastāpaso'tāpaso'nanvāgataṃ puṇyenānvāgataṃ pāpena tīrṇo hi tadā sarvāñchokānhṛdayasya bhavati - १४.७.१.
yadvai tanna paśyati/ paśyanvai taddraṣṭavyaṃ na paśyati na hi draṣṭurdṛṣṭerviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yatpaśyet - १४.७.१.
yadvai tanna jighrati/ jighranvai tadghrātavyaṃ na jighrati na hi ghrāturghrāṇādviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yajjighret - १४.७.१.
yadvai tanna rasayati/ vijānanvai tadrasaṃ na rasayati na hi rasayitū rasādviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadrasayet - १४.७.१.
yadvai tanna vadati/ vadanvai tadvaktavyaṃ na vadati na hi vakturvaco viparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadvadet - १४.७.१.
yadvai tanna śṛṇoti/ śṛṇvanvai tacchrotavyaṃ na śṛṇoti na hi śrotuḥ śruterviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yacchṛṇuyāt - १४.७.१.
yadvai tanna manute/ manvāno vai tanmantavyaṃ na manute na hi manturmaterviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yanmanvīta - १४.७.१.
yadvai tanna spṛśati/ spṛśanvai tatspraṣṭavyaṃ na spṛśati na hi spraṣṭuspṛṣṭerviparilopo'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yatspṛśet - १४.७.१.
yadvai tanna vijānāti/ vijānanvai tadvijñeyaṃ na vijānāti na hi vijñāturvijñānādviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadvijānīyāt - १४.७.१.
salila eko draṣṭādvaito bhavati/ eṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hainamuvācaiṣā'sya paramo loka eṣo'sya parama ānanda etasyaivānandasyānyāni bhūtāni mātrāmupajīvanti - १४.७.१.
sa yo manuṣyāṇāṃ rāddhaḥ samṛddho bhavati/ anyeṣāmadhipatiḥ sarvairmānuṣyakaiḥ kāmaiḥ sampannatamaḥ sa manuṣyāṇāṃ parama ānandaḥ - १४.७.१.
atha ye śataṃ manuṣyāṇāmānandāḥ/ sa ekaḥ pitṝṇāṃ jitalokānāmānandaḥ - १४.७.१.
atha ye śataṃ pitṝṇāṃ jitalokānāmānandāḥ/ sa ekaḥ karmadevānāmānando ye karmaṇā
devatvamabhisampadyante - १४.७.१.

atha ye śataṃ karmadevānāmānandāḥ/ sa eka ājānadevānāmānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ - १४.७.१.
atha ye śatamājānadevānāmānandāḥ/ sa eko devaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ - १४.७.१.
atha ye śataṃ devaloka ānandāḥ/ sa eko gandharvaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ - १४.७.१.
atha ye śataṃ gandharvaloka ānandāḥ/ sa ekaḥ prajāpatiloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahata / - १४.७.१.
atha ye śatamprajāpatiloka ānandāḥ/ sa eko brahmaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahata eṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hainamanuśaśāsaitadamṛtaṃ so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti - १४.७.१.
sa vā eṣaḥ/ etasmintsamprasāde ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ pratinyāyaṃ pratiyonyādravati buddhāntāyaiva sa yadatra kiṃcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayaṃ puruṣa ityevamevaitadyājñavalkya so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ
vimokṣāyaiva brūhīti - १४.७.१.
atra ha yājñavalkyo bibhayāṃcakāra/ medhāvī rājā sarvebhyo māntebhya udarautsīditi sa yatrāṇimānaṃ nyeti jarayā vopatapatā vāṇimānaṃ nigacchati yathāmraṃ vodumbaraṃ vā pippalaṃ vā bandhanātpramucyetaivamevāyaṃ śārīra ātmaibhyo'ṅgebhyaḥ sampramucya punaḥ pratinyāyaṃ pratiyonyādravati prāṇāyaiva - १४.७.१.
tadyathānaḥ susamāhitam/ utsarjadyāyādevamevāyaṃ śārīra ātmā prājñenātmanānvārūḍha utsarjadyāti - १४.७.१.
tadyathā rājānamāyantam/ ugrāḥ pratyenasaḥ sūtagrāmaṇyo'nnaiḥ pānairāvasathaiḥ pratikalpante'yamāyātyayamāgacchatītyevaṃ haivaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtāni pratikalpanta idaṃ brahmāyātīdamāgacchatīti - १४.७.१.
tadyathā rājānaṃ prayiyāsantam/ ugrāḥ pratyenasaḥ sūtagrāmaṇya upasamāyantyevaṃ haivaṃvidaṃ sarve prāṇā upasamāyanti yatraitadūrdhvocchvāsī bhavati - १४.७.१.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc