Shatapatha Brahmana · Chapter 14.4.2

puruṣavidhabrāhmaṇam
ātmaivedamagra āsīt/ puruṣavidhaḥ so'nuvīkṣya nānyadātmano'paśyatso'hamasmītyagre vyāharattato'haṃ nāmā'bhavattasmādapyetarhyāmantrito'hamayamityevāgra uktvā'thānyannāma prabrūte yadasya bhavati - १४.४.२.
sa yatpūrvo'smāt sarvasmātsarvānpāpmana auṣattasmātpuruṣa oṣati ha vai sa taṃ yo'smātpūrvo bubhūṣati ya evaṃ veda - १४.४.२.
so'bibhet/ tasmādekākī bibheti sa hāyamīkṣāṃ cakre yanmadanyannāsti kasmānnu bibhemīti tata evāsya bhayaṃ vīyāya kasmāddhyabheṣyaddvitīyādvai bhayambhavati - १४.४.२.
sa vai naiva reme/ tasmādekākī na ramate sa dvitīyamaicchatsa haitāvānāsa yathā strīpumāṃsau sampariṣvaktau - १४.४.२.
sa imamevātmānaṃ dvedhāpātayat/ tataḥ patiśca patnī cābhavatāṃ tasmādidamardhavṛgalamiva sva iti ha smāha yājñavalkyastasmādayamākāśaḥ striyā pūryata eva tāṃ samabhavattato manuṣyā ajāyanta - १४.४.२.
so heyamīkṣāṃ cakre/ kathaṃ nu mā''tmana eva janayitvā sambhavati hanta tiro'sānīti - १४.४.२.
sā gaurabhavat/ vṛṣabha itarastāṃ samevābhavattato gāvo'jāyanta - १४.४.२.
vaḍavetarā'bhavat/ aśvavṛṣa itaro gardabhītarā gardabha itarastāṃ samevābhavattata ekaśaphamajāyata - १४.४.२.
ajetarābhavat/ vasta itaro'viritaro meṣa itarastāṃ samevābhavattato'jāvayo'jāyantaivameva yadidaṃ kiṃ ca mithunamāpipīlikābhyastatsarvamasṛjata - १४.४.२.
so'vet/ ahaṃ vāva sṛṣṭirasmyahaṃ hīdaṃ sarvamasṛkṣīti tataḥ sṛṣṭirabhavatsṛṣṭyāṃ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda - १४.४.२.
athetyabhyamanthat/ sa mukhācca yonerhastābhyāṃ cāgnimasṛjata tasmādetadubhayamalomakamantarato'lomakā hi yonirantarataḥ - १४.४.२.
tadyadidamāhuḥ/ amuṃ yajāmuṃ yajetyekaikaṃ devametasyaiva sā visṛṣṭireṣa u hyeva sarve devāḥ - १४.४.२.
atha yatkiṃ cedamārdram/ tadretaso'sṛjata tadu soma etāvadvā idaṃ sarvamannaṃ caivānnādaśca soma evānnamagnirannādaḥ - १४.४.२.
saiṣā brahmaṇo'tisṛṣṭiḥ/ yacchreyaso devānasṛjatātha yanmartyaḥ sannamṛtānasṛjata tasmādatisṛṣṭiratisṛṣṭyāṃ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda - १४.४.२.
taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīt/ tannāmarūpābhyāmeva vyākriyatāsaunāmā'yamidaṃrūpa iti tadidamapyetarhi nāmarūpābhyāmeva vyākriyate'saunāmā'yamidaṃrūpa iti - १४.४.२.
sa eṣa iha praviṣṭaḥ/ ā nakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne'vahitaḥ syādviśvambharo vā viśvambharakulāye taṃ na paśyantyakṛtsno hi saḥ - १४.४.२.
prāṇanneva prāṇo nāma bhavati/ vadanvākpaśyaṃścakṣuḥ śṛṇvañchrotraṃ manvāno manastānyasyaitāni karmanāmānyeva sa yo'ta ekaikamupāste na sa vedākṛtsno hyeṣo'ta ekaikena bhavati - १४.४.२.
ātmetyevopāsīta/ atra hyete sarva ekaṃ bhavanti tadetatpadanīyamasya sarvasya yadayamātmā'nena hyetatsarvaṃ veda yathā ha vai padenānuvindedevaṃ kīrtiṃ ślokaṃ vindate ya evaṃ veda - १४.४.२.
tadetatpreyaḥ putrāt/ preyo vittātpreyo'nyasmātsarvasmādantarataraṃ yadayamātmā sa yo'nyamātmanaḥ priyaṃ bruvāṇaṃ brūyātpriyaṃ rotsyatītīśvaro ha tathaiva syādātmānameva priyamupāsīta sa ya ātmānameva priyamupāste na hāsya priyaṃ pramāyukaṃ bhavati - १४.४.२.
tadāhuḥ/ yadbrahmavidyayā sarvaṃ bhaviṣyanto manuṣyā manyante kimu tadbrahmāvedyasmāttatsarvamabhavaditi - १४.४.२.
brahma vā idamagra āsīt/ tadātmānamevāvedahaṃ brahmāsmīti tasmāttatsarvamabhavattadyo yo devānāṃ pratyabudhyata sa sa'eva tadabhavattatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇām - १४.४.२.
taddhaitatpaśyannṛṣirvāmadevaḥ pratipede/ ahaṃ manurabhavaṃ sūryaśceti tadidamapyetarhi ya evaṃ vedāhaṃ brahmāsmīti sa idaṃ sarvaṃ bhavati tasya ha na devāścanābhūtyā īśata ātmā hyeṣāṃ sa bhavatyatha yo'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmīti na sa veda yathā paśurevaṃ sa devānāṃ yathā ha vai bahavaḥ paśavo manuṣyaṃ bhuñjyurevamekaikaḥ puruṣo devānbhunaktyekasminneva paśāvādīyamāne'priyaṃ bhavati kimu bahuṣu tasmādeṣāṃ tanna priyaṃ yadetanmanuṣyā vidyuḥ - १४.४.२.
brahma vā idamagra āsīt/ ekameva tadekaṃ sanna vyabhavattacchreyo rūpamatyasṛjata kṣatraṃ yānyetāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyurīśāna iti tasmātkṣatrātparaṃ nāsti tasmādbrāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste rājasūye kṣatra eva tadyaśo dadhāti saiṣā kṣatrasya yoniryadbrahma tasmādyadyapi rājā paramatāṃ gacchati brahmaivāntata upaniśrayati svāṃ yoniṃ ya u enaṃ hinasti svāṃ sa yonimṛcchati sa pāpīyānbhavati yathā śreyāṃsaṃ hiṃsitvā - १४.४.२.
sa naiva vyabhavat/ sa viśamasṛjata yānyetāni devajātāni gaṇaśa ākhyāyante vasavo
rudrā ādityā viśve devā maruta iti - १४.४.२.
sa naiva vyabhavat/ sa śaudraṃ varṇamasṛjata pūṣaṇamiyaṃ vai pūṣeyaṃ hīdaṃ sarvaṃ puṣyati yadidaṃ kiṃ ca - १४.४.२.
sa naiva vyabhavat/ tacchreyo rūpamatyasṛjata dharmaṃ tadetatkṣatrasya kṣatraṃ yaddharmastasmāddharmātparaṃ nāstyatho abalīyānbalīyāṃsamāśaṃsate dharmeṇa yathā rājñaivaṃ yo vai sa dharmaḥ satyaṃ vai tattasmātsatyamvadantamāhurdharmaṃ vadatīti dharmaṃ vā vadantaṃ satyamvadatītyetaddhyevaitadubhayaṃ bhavati - १४.४.२.
tadetadbrahma kṣatraṃ viṭśūdraḥ/ tadagninaiva deveṣu brahmābhavadbrāhmaṇo manuṣyeṣu kṣatriyeṇa kṣatriyo vaiśyena vaiśyaḥ śūdreṇa śūdrastasmādagnāveva deveṣu lokamicchante brāhmaṇe manuṣyeṣvetābhyāṃ hi rūpābhyāṃ brahmā'bhavat - १४.४.२.
atha yo ha vā asmāllokātsvaṃ lokamadṛṣṭvā praiti/ sa enamavidito na bhunakti yathā vedo vā'nanūkto'nyadvā karmākṛtaṃ yadu ha vā apyanevamvinmahatpuṇyaṃ karma karoti taddhāsyāntataḥ kṣīyata evātmānameva lokamupāsīta sa ya ātmānameva lokamupāste na hāsya karma kṣīyate'smāddhyevātmano yadyatkāmayate tattatsṛjate - १४.४.२.
atho ayaṃ vā ātmā/ sarveṣāṃ bhūtānāṃ lokaḥ sa yajjuhoti yadyajate tena devānāṃ loko'tha yadanubrūte tenarṣīṇāmatha yatprajāmicchate yatpitṛbhyo nipṛṇāti tena pitṝṇāmatha yanmanuṣyānvāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti tena manuṣyāṇāmatha yatpaśubhyastṛṇodakaṃ vindati tena paśūnāṃ yadasya gṛheṣu śvāpadā vayāṃsyāpipīlikābhya upajīvanti tena teṣāṃ loko yathā ha vai svāya lokāyāriṣṭimicchedevaṃ haivamvide sarvadā sarvāṇi bhūtānyariṣṭimicchanti tadvā etadviditaṃ mīmāṃsitam - १४.४.२.
ātmaivedamagra āsīt/ eka eva so'kāmayata jāyā me syādatha prajāyeyātha vittaṃ me
syādatha karma kurvīyetyetāvānvai kāmo necchaṃścanāto bhūyo vindettasmādapyetarhyekākī kāmayate jāyā me syādatha prajāyeyātha vittaṃ me syādatha karma kurvīyeti sa yāvadapyeteṣāmekaikaṃ na prāpnotyakṛtsna eva tāvanmanyate tasyo kṛtsnatā - १४.४.२.
mana evāsyātmā/ vāgjāyā prāṇaḥ prajā cakṣurmānuṣaṃ vittaṃ cakṣuṣā hi tadvindati śrotraṃ daivaṃ śrotreṇa hi tacchṛṇotyātmaivāsya karmātmanā hi karma karoti sa eṣa pāṅkto yajñaḥ pāṅktaḥ paśuḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktamidaṃ sarvaṃ yadidaṃ kiṃ ca tadidaṃ sarvamāpnoti yadidaṃ kiṃ ca ya evaṃ veda - १४.४.२.