Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 14.3

14.3.1

brāhmaṇa

14.3.2

१ gharmodvāsanam-tatra prathamaṃ gharmodvāsanakālasya vidhānaṃ, tatra pravargyamudvāsayituṃ gharmopayuktānāṃ dravyāṇāmekīkaraṇavidhānaṃ, tato gharmodvāsasyāṅgatvenāhutitrayasya vidhitsayā tadarthaṃ darbhamuṣṭitrayasyopakalpana nirūpaṇaṃ, teṣāṃ madhye ekaṃ darbhamuṣṭiṃ prajvālya tadgate'gnau prathamāhutirhotavyeti saprakārakaṃ saprayojanaṃ sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhāya tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam, pūrvavadvitīyāhuteḥ saprakārakaṃ saprayojanaṃ sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhānaṃ, pūrvavattṛtīyāhuteḥ saprakārakaṃ saprayojanaṃ sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhānaṃ, gharmodvāsanadeśaṃ prati gamanaṃ samantrakaṃ vidhāya tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam , evaṃ samantrakaṃ sarvaṃ pravargyasambhāramādāyopaniṣkramya prastotāraṃ sāma gāyeti preṣyediti vidhāya tatra pakṣāntaramupanyasyāsya pakṣasyaivāntataḥ sakāraṇaṃ nigamanaṃ, sāmagānasya prayojananirūpaṇaṃ, vihitasya sāmna ādhārabhūtamantraliṅgadvāreṇāpi rakṣonibarhakatvābhidhānam, tasyāḥ sāmayonyā ṛco'ticchandastvena praśaṃsanama, tatsāmna ādyaṃ stobhapadamudāhṛtya rakṣovināśahetutvapratipādanam, tataḥ pravargyamudvāsayiṣyatāmadhvaryuprabhṛtīnāṃ gamanamārgaṃ vidhāyodakasamīpagamanavidhānam , parito jalayukte dvīpe gharmodvāsanaṃ vidhāya vipakṣe bādhopanyāsapuraḥsaraṃ tadupapādya tasya nigamanam, itthaṃ nadīdvīpe gharmotsādanamabhidhāya tatra sopapattikaṃ pakṣāntaranirūpaṇaṃ, tataḥ prathamasya mahāvīrasyotsādanaprakāraṃ sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhāya tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam, evamuttarayorapi mahāvīrayorutsādanaṃ kāryamiti vidhāya saṃhatya ca tatpraśaṃsanaṃ, tato yā pūrvaṃ mahāvīrādinirmāṇāvasare'vaśiṣṭā mṛnnihitā''ste tasyā anyatra nidhānaṃ vidhāya tasya sopapattikaṃ praśaṃsanaṃ, tataḥ krameṇābhreḥ samrāḍāsandyāḥ kṛṣṇājinasya dhavitrāṇāṃ codvāsanasya vidhānam , upayamanyā sārddhaṃ gavādibandhanārthāyā rajjorudvāsanaṃ vidhāya dohanārthayoḥ pātrayorudvāsanavidhānaṃ, gavādibandhanārthānāṃ sthūṇādīnāmudvāsanaṃ vidhāya tannirvartyāvayavajātasya sampādanaṃ, kharatrayasyāpyudvāsanasya saviśeṣamabhidhānaṃ, pracaraṇīye mahāvīre payasa āsecanasya sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhānaṃ tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānaṃ ca, ānetavyasya payasaḥ parimāṇasya sābhiprāyamabhidhānaṃ, pariśeṣitasya payasaḥ kadopayoga ityāśaṃkya tadupayogakālasyārthavādayutaṃ pratipādanam , udvāsitaṃ gharmaṃ sarvadikṣu triḥ pariṣiñcediti sahetukaṃ sārthavādaṃ nirūpaṇaṃ, pariṣecane kriyamāṇe prastotāraṃ prati sāmagānārthaṃ preṣyediti sārthavādaṃ vidhānaṃ, cātvāle pravargyakartṝṇāṃ mārjanaṃ vidhāya tatra mantraṃ viniyujya tasya vyākhyānaṃ, mārjanaśeṣasyodakasya mantratadabhiprāyayutaṃ saprakārakaṃ secanavidhānaṃ, sarveṣāṃ pravargyakartṝṇāṃ mārjanadeśātsamantrakaṃ nirgamanaṃ vidhāya tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya tātparyārthavivaraṇam,
pravargyaśeṣo dadhigharmaḥ-tatretthaṃ pravargyatadudvāsanayorabhidhānānantaraṃ sautye'hani kartavyasya dadhigharmākhyayāgasya vidhānaṃ, tasyaitasya somayāgānāṃ madhye'nuṣṭheyasya gharmānuṣṭhānasya praśaṃsanaṃ, sa ca dadhigharmo mādhyandinasavane tatrāpi pavamānasyānantaramanuṣṭheya iti sārthavādamabhidhānaṃ, tasmin dadhigharme sādhanatvena pātraviśeṣaṃ vidhāya tasya praśaṃsanam , itthaṃ dadhigharmasya kālasādhane uktvā tasya yāgabhakṣaṇayorvidhitsayā tatprakāranirūpaṇaṃ, tatra bhakṣaṇasyopahavayācanapūrvakatvaṃ mantravattvaṃ cābhidhāyoktamantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam stāvakārthavādātideśasahitaṃ sarveṣāmṛtvijāṃ cātvāle mārjanasya vidhānaṃ, pravargyāṅgabhūtaṃ dakṣiṇādravyadānam -- tatra ca tāvadbrahmaṇo yajñabhiṣaktvena mukhyatvāttasmai dātavyasya dakṣiṇādravyasya sopapattikaṃ nirūpaṇaṃ, tathā'dhvaryave dātavyāṃ dakṣiṇāmabhidhāya tasyāḥ sopapattikaṃ nigamanaṃ, tathā hotre pradeyāṃ dakṣiṇāmabhidhāya tasyāḥ sopapattikaṃ nigamanam, udgātṛbhyo dakṣiṇādānaṃ vidhāya tadupapādya nigamanaṃ, prathamādhyāyasthaprathamapravargyasṛṣṭipratipādakabrāhmaṇasyāvasāne nirūpitāyā vratacaryāyā atrāpyatideśakaraṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇa

२ gharmabhede prāyaścittanirūpaṇam - tatra prathamaṃ prāyaścittaṃ vidhātumupodghātatvena tasyopapādanam, tato yasya gharmo bhidyeta tena tatra prāyaścittiḥ kartavyeti vidhānam, tatrādyāṃ pūrṇāhutiṃ vidhāya tāṃ praśasya ca tasyāṃ mantraṃ viniyujya ca tena mantreṇa minnasya gharmasya bhaiṣajyakaraṇaprakārasyopavarṇanam, " pṛthivyai svāhā" ityādīnāṃ " pūtāya svāhā" ityantānāṃ trayodaśamantrāṇāṃ bhaiṣajyakaraṇahetutvavyākhyānena gharmabhedaprāyaścitte viniyojanam , tata etaistrayodaśabhirmantraistrayodaśāhutayo hotavyā iti vidhāya tāsāṃ saṃvatsarātmakaprajāpatyātmanā praśaṃsanam, tataḥ punaranyeṣāṃ " vāce svāhā ". ityādīnāṃ " śrotrāya svāhā" ityantānāṃ saptānāṃ mantrāṇāṃ bhaiṣajyakaraṇahetutvavyākhyānena gharmabhedaprāyaścitte viniyojanam, tata etaiḥ saptabhirmantraiḥ saptānyā āhutayo hotavyā iti vidhāya tāsāṃ saptaśīrṣaṇyaprāṇātmanā praśaṃsanam, tata uttamāṃ pūrṇāhutiṃ vidhāya tāṃ praśasya ca tasyāṃ mantraṃ ca viniyujya tasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam , evaṃ mahāvīrasya bhedananimittaṃ prāyaścittaṃ pratipādyedānīṃ punastasya nirmāṇasyānuṣṭhānaprakārasya ca pratipādanam,
pravargyastutiḥ - tasyāṃ caitasya pravargyasya krameṇa saṃvatsarātmanā-lokatrayātmanā-agnivāyvādityātmanā-yajamānātmanā-agnihotrātmanā-darśapūrṇamāsātmanā-cāturmāsyātmanā-paśubandhātmanā-jyotiṣṭomātmanā ca sopapattikaṃ praśaṃsanam , pratiparyāyamuktārthaṃ vedituḥ phalābhidhānaṃ ca, itthaṃ pravargyasambandhyuktavijñānaṃ veditā sarveṣvapi yajñeṣūktaprakāreṇa pravargyasya sampādanātsapravargyeṇaiva sarveṇa yajñajāte. neṣṭavānbhavatīti nirūpaṇam, prathamādhyāyasthaprathamapravargyasṛṣṭipratipādakabrāhmaṇasyāvasāne nirūpitāyā vratacaryāyā atrāpyatideśakaraṇaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc