Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 14.2

14.2.1

brāhmaṇa

14.2.2

१ gavājapayo'vasecanabrāhmaṇam-tatrādau ājyapūrṇe mahāvīre gavājayoḥ payo'vasecanaṃ vidhātuṃ tatra tayordohanātpūrvaṃ tadāsecanottarakālaṃ ca hotavyayo rauhiṇapuroḍāśayoḥ sāyamprātaḥkāle homaṃ vidhāya tatra mantradvayasya viniyojanam , etayo rauhiṇapurāḍāśayoḥ krameṇāgnyādityātmanā'horātrātmanā dyāvāpṛthivyātmanā cakṣurdvayātmanā ca praśaṃsanam , dohanārthaṃ rajjvādānasya samantrakaṃ stāvakārthavādātideśasahitaṃ vidhānam, daivībhiḥ saṃjñābhirgharmaduho gorāhvānaṃ vidhāya laukikena nāmnā'pi tasyā āhvānasya vidhānam , evamubhayavidhairnāmabhirāhūtāyāstasyā mantratattātparyārthopetaṃ bandhanavidhānam , dohanāya vatsavisarjanasya mantratatsaṅgatyupapādanasahitaṃ vidhānam, mantratatsaṅgatyupapādanasahitaṃ vatsasya punarbandhanavidhānam, tataḥ samantrakaṃ dohanaṃ vidhāya tasya mantrasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam , dohanasamaye sarvataḥ prasṛtānāṃ vipruṣāṃ mantravadamimantraṇaṃ vidhāya mantrasya pāṭhaprāptaṃ trirvacanamanūdya tatpraśaṃsanam, gharmaduho dhenoḥ samantrakaṃ stanābhimarśanaṃ vidhāya tasya mantrasya pādaśo'nūdya vyākhyānam, stāvakārthavādātideśasahitaṃ samantrakaṃ gārhapatyaṃ prati gamanavidhānam, etasya mahāvīrasya grahaṇasādhanayoḥ śaphayorādānaṃ samantrakaṃ vidhāya tābhyāṃ śaphābhyāṃ mahāvīrasya samantrakaṃ parigrahaṇavidhānam, tato mahāvīrasyādhobhāge vedenopamārjanasya stāvakārthavādātideśasahitaṃ vidhānam, tata upayamanyā srucā mahāvīrādhobhāgasya sopapattikaṃ samantrakaṃ parigrahaṇavidhānam, evaṃ sthite mahāvīre'jāpayasa āsecanaṃ saprayojanaṃ vidhāya gopayasaḥ samantrakamāsecanavidhānam , uktamantrasya padadvayaṃ padadvayamanūdya sopapattikaṃ stāvakārthavādātideśasahitaṃ ca vyākhyānaṃ, prathamādhyāyasthaprathamapravargyasṛṣṭipratipādakabrāhmaṇasyāvasāne nirūpitāyā vratacaryāyā atrāpyatideśakaraṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇa

२ gharmapracaraṇam-tatra prathamaṃ hotrā " praitu brahmaṇaspatiḥ" ityasminmantre ucyamāne'dhvaryuḥ śaphābhyāṃ mahāvīraṃ dhṛtvā''havanīyaṃ prati prāṅmukho gacchanvātanāmāni yajūṃṣi juhotītyākhyāyikayopapādanapūrvakamabhidhānaṃ, tatra dvādaśavātanāmapratipādakamaṃtrāṇāṃ sopapattikaṃ vāyuparatvaṃ pratipādya tātparyārthavivaraṇam, eteṣāṃ dvādaśānāṃ vātanāmnāṃ saṃhatya māsasaṃvatsarādityapravargyātmanā praśaṃsanaṃ, tata upayamanyā sucā''secanasamaye patitaṃ payo vā ghṛtaṃ vā havirmahāvīre punarāsiñcantīti samantrakaṃ sārthavādaṃ vidhānam , itthaṃ pratyānayanānantaramāmnātasya japamantrasya sārthavādaṃ viniyojanaṃ, tato'sya gharmayāgasya vaṣaṭkārapradānatvātprasaktāyāḥ puro'nuvākyāyā niṣedhapradarśanaṃ, mahāvīrasthena haviṣā vaṣaṭkṛte homasya vidhānaṃ, vihite home mantraṃ viniyujya tasya svāhākārārthavādasahitaṃ vyākhyānaṃ, homānaṃtaraṃ trivāraṃ mahāvīrasyāgnerūrdhvābhimukhamujjvālanaṃ samaṃtrakaṃ vidhāya tanmaṃtrasya vyākhyānam, anuvaṣaṭkāre ca samantrakaṃ homaṃ vidhāya tanmantrasya tātparyārthavivaraṇaṃ, saprayojanaṃ brahmakartṛkagharmānumantraṇamantraṃ vidhāya tasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānaṃ, sopapattikaṃ yajamānasyāpi gharmānumantraṇamantraṃ vidhāya tasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānam, evaṃ vaṣaṭkārā'nuvaṣaṭkārayormahāvīrasthaṃ havirhutvā tatra yadavaśiṣṭaṃ tena pratidiśamadhvaryuṇā pinvane kriyamāṇe yajamānakartṛkaṃ gharmapinvamānānumantraṇamantraṃ vidhāya tasya bhāgaśo'nūdya vyākhyānaṃ, yajamānaphalārthaṃ prathamamūrdhvaṃ paścātprāgādidikṣu ca devapitṛtṛptyarthaṃ pinvanaṃ kuryādityarthavādenonnayanam , evaṃ kurvato dakṣiṇato'vasthitasyādhvaryoḥ pratyākramaṇavidhānaṃ, vihite pratyākramaṇe kartavyaprakāraṃ mantraṃ cābhidhāya tatra mantrasya tātparyārthaṃ pradarśya ca pravargye tatsaṅgaterupapādanam, evamuttarapūrvāddhe'tikramyāhavanīyasyottarasyāṃ diśi sikatayopte sthale mahāvīrasya samantrakaṃ sādanaṃ vidhāya tasya mantrasya vyākhyānaṃ, saptabhirmantraiḥ sapta vikaṅkataśakalāngharme nyajya juhoti hutvā hutvā prathamaparidhau hastalepaṃ nirmārṣṭīti ca sārthavādaṃ vidhānam, eteṣāṃ saptānāmapi śākalamantrāṇāṃ madhye prathamamantrasya pūṣaparatvaṃ vyākhyāya dvitīyatṛtīyapañcamaṣaṣṭhaśākalamantrāṇāṃ prāṇaparatvavyākhyānaṃ, tathā caturthaśākalamantreṇa caturthaśakalaṃ gharme nyajyāgnāvahutaṃ santaṃ vedyāmāstīrṇe barhiṣi dakṣiṇabhāge svayamudīcīṃ diśamīkṣamāṇaḥ saṃvṛṇuyāditi sārthavādaṃ saviśeṣaṃ vidhānaṃ, saptamaśākalamantreṇa tu saptamasya śakalasya homaṃ niṣidhya saprakārakaṃ sopapattikaṃ nirasanavidhānam , etāḥ sapta śākalāhutīḥ saṃhatya tāsāṃ praśaṃsanaṃ, mahāvīre vartamānasyāvaśiṣṭasya haviṣa upayamanyāmāsecanasya mantratadabhiprāyasahitaṃ stāvakārthavādātideśasahitaṃ ca vidhānaṃ, sāyaṃprātaḥkālayoḥ pravṛñjanopariṣṭātkāle hotavyatvena vihitau yau rauhiṇapuroḍāśau tāvasminkāle hotavyāviti samantrakaṃ stāvakārthavādātideśasahitaṃ ca vidhānam, upayamanyāmānītasyāvaśiṣṭasya gharmasya yajamānena sahopahavayācanapūrvakaṃ mantratadarthasahitaṃ bhakṣaṇavidhānam , stāvakārthavādātideśasahitaṃ prāgvaṃśasya dakṣiṇādigbhāge pravargyakartṝṇāṃ mārjanavidhānaṃ, tato'vaśiṣṭānāṃ vaikaṃkataśakalānāṃ praharaṇavidhānam, itthaṃ sapravarge kratau pravargyākhyaṃ karma nirvartya tadanūpasadākhyaṃ karma kartavyamityabhidhāya pravargyasya prayojanakathanapūrvakamupasaṃharaṇam , imaṃ pravargyam prathamayajñe na pravṛñjyāditi sadoṣaṃ sakāraṇaṃ niṣidhya dvitīye tṛtīye vā tu yajñe'muṃ pravargyaṃ pravṛñjyādeveti sopapattikaṃ saprayojanaṃ sakāraṇaṃ vipakṣe bādhakakathanapuraḥsaraṃ vidhānaṃ, dvitīyatṛtīyādiṣvapi yajñeṣu na sarveṣāṃ yajamānānāmaviśeṣeṇaitatpravargyānuṣṭhānaṃ kartavyaṃ, kintu jñātapriyānūcānānāmiti saprayojanamabhidhānaṃ, sahasradakṣiṇe-sarvavedase--sarvapṛṣṭhe viśvajiti-vājapeye-rājasūye ca satreṣu ca niyamena pravṛñjyādebhyo'nyatra neti pratipādanam, evamapravargyasya yajñasyāśiraskatve kathamagnihotradarśapūrṇamāsacāturmāsyapaśubandhasaumyādhvarāṇāṃ saśirastvamityāśaṅkya tadupapādanaṃ, prakārāntareṇa saśiraskatvasyopapādanam, etadvedanasya phalābhidhānaṃ, somayāgāṅgabhūteṣu dīkṣaṇīyādiṣu karmasu praṇītā āpaḥ praṇīyante tadvattadaṅgabhūte pravargye'pi tāsāṃ praṇayanena bhavitavyamityāśaṅkya tatsamādhānakathanaṃ, prayājānuyājānāmabhāvakṛtaṃ yajñāntaravaiṣamyamāśaṅkya tatsamādhānakathanaṃ, yajñāntaravadatrājyabhāgau kuto na bhavata ityāśaṃkya tatsamādhānakathanaṃ, mṛnmayapātrasya homānarhatāmāśaṃkya gharmahome tadeva yojyamityupapādya tatra pakṣāntareṇa vānaspatyaṃ hiraṇmayaṃ ca pātramākṣipyaitasminpakṣe bādhamuktvā mṛnmayenaiva hotavyamityupasaṃhārakaraṇaṃ, prathamādhyāyasthaprathamapravargyasṛṣṭipratipādakabrāhmaṇasyāvasāne nirūpitāyā vratacaryāyā atrāpyatideśakaraṇaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc