Shatapatha Brahmana · Chapter 14.1.3

gharmasandīpanaṃ brāhmaṇam
sa yadaitadātithyena pracarati/ atha pravargyeṇa cariṣyanpuropasado'greṇa gārhapatyaṃ prācaḥ kuśāntsaṃstīrya dvandvaṃ pātrāṇyupasādayatyupayamanīṃ mahāvīraṃ parīṣāsau pinvane rauhiṇakapāle rauhiṇahavanyau srucau yadu cānyadbhavati taddaśa daśākṣarā vai virāḍvirāḍvai yajñastadvirājamevaitadyajñamabhisampādayatyatha yaddvandvaṃ dvandvaṃ vai vīryaṃ yadā vai dvau saṃrabhete atha tau vīryaṃ kuruto dvandvaṃ vai mithunaṃ prajananaṃ mithunenaivainametatprajananena samardhayati kṛtsnaṃ karoti -

athādhvaryuḥ prokṣaṇīrādāyopottiṣṭhannāha brahmanpracariṣyāmo hotarabhiṣṭuhīti brahmā vai yajñasya dakṣiṇata āste'bhigoptā tamevaitadāhāpramatta āssva yajñasya śiraḥ pratidhāsyāma iti hotarabhiṣṭuhīti yajño vai hotā tamevaitadāha yajñasya śiraḥ pratidhehīti pratipadyate hotā -

brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastāditi asau vā ādityo brahmāharahaḥ purastājjāyata eṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha brahma jajñānamprathamaṃ purastādityatha prokṣatyasāveva bandhuḥ -

sa prokṣati/ yamāya tvetyeṣa vai yamo ya eṣa tapatyeṣa hīdaṃ sarvaṃ yamayatyetenedaṃ sarvaṃ yatameṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha yamāya tveti -

makhāya tveti/ eṣa vai makho ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha makhāya tveti -

sūryasya tvā tapasa iti/ eṣa vai sūryo ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha sūryasya tvā tapasa iti -

pūrvayā dvārā sthūṇāṃ nirhṛtya/ dakṣiṇato niminvanti yathaināṃ hotā'bhiṣṭuvanparāpaśyedyajño vai hotā sa evāsyāmetadyajñaṃ pratidadhāti tathaiṣā gharmaṃ pinvate -

agreṇāhavanīyam/ samrāḍāsandīṃ paryāhṛtya dakṣiṇataḥ prācīmāsādayatyuttarāṃ rājāsandyai -

audumbarī bhavati/ ūrgvai rasa udumbara ūrjaivainametadrasena samardhayati kṛtsnaṃ karoti -

aṃsadaghnā bhavati/ aṃsayorvā idaṃ śiraḥ pratiṣṭhitaṃ tadaṃsayorevaitacchiraḥ pratiṣṭhāpayati -

bālvajībhī rajjubhirvyutā bhavati yajñasya śīrṣacchinnasya raso vyakṣarattata etā oṣadhayo jajñire tenaivainametadrasena samardhayati kṛtsnaṃ karoti -

atha yaduttarata āsādayati/ yajño vai somaḥ śiraḥ pravargya uttaraṃ vai śirastasmāduttarata āsādayatyatho rājā vai somaḥ samrāṭpravargya uttaraṃ vai rājyātsāmrājyaṃ tasmāduttarata āsādayati -

sa yatraitāṃ hotānvāha/ añjanti yaṃ prathayanto na viprā iti tadetaṃ pracaraṇīyammahāvīramājyena samanakti devastvā savitā madhvānaktviti savitā vai devānāmprasavitā sarvamvā idaṃ madhu yadidaṃ kiṃ ca tadenamanena sarveṇa samanakti tadasmai savitā prasavitā prasauti tasmādāha devastvā savitā madhvānaktviti -

athottarataḥ sikatā upakīrṇā bhavanti/ tadrajataṃ hiraṇyamadhastādupāsyati pṛthivyāḥ saṃspṛśaspāhītyetadvai devā abibhayuryadvai na imamadhastādrakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyurityagnervā etadreto yaddhiraṇyaṃ nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā atho pṛthivyu ha vā etasmādbibhayāṃcakāra yadvai māyaṃ taptaḥ śuśucāno na hiṃsyāditi tadevāsyā etadantardadhāti rajataṃ bhavati rajataiva hīyaṃ pṛthivī -

sa yatraitāṃ hotānvāha saṃsīdasva mahām̐ ३ asīti tadubhayata ādīptā mauñjāḥ pralavā bhavanti tānupāsya teṣu pravṛṇakti yajñasya śīrṣacchinnasya raso vyakṣarattata etā oṣadhayo jajñire tenaivainametadrasena samardhayati kṛtsnaṃ karoti -

atha yadubhayata ādīptā bhavanti/ sarvābhya evaitaddigbhyo rakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti tasminpravṛjyamāne patnī śiraḥ prorṇute tapto vā eṣa śuśucāno bhavati nenme'yaṃ taptaḥ śuśucānaścakṣuḥ pramuṣṇāditi -

sa pravṛṇakti/ arcirasi śocirasi tapo'sītyeṣa vai gharmo ya eṣa tapati sarvaṃ vā etadeṣa tadetamevaitatprīṇāti tasmādāhārcirasi śocirasi tapo'sīti -

athāsyāmāśiṣa āśāsta/ iyaṃ vai yajño'syāmevaitadāśiṣa āśāste tā asmā iyaṃ sarvāḥ samardhayati -

anādhṛṣṭā purastāditi/ anādhṛṣṭā hyeṣā purastādrakṣobhirnāṣṭrābhiragnerādhipatya ityagnimevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā āyurme dā ityāyurevātmandhatte tatho sarvamāyureti -

putravatī dakṣiṇata iti/ nātra tirohitamivāstīndrasyādhipatya itīndramevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai prajāṃ me dā iti prajāmeva paśūnātmandhatte tatho ha putrī paśumānbhavati -

suṣadā paścāditi/ nātra tirohitamivāsti devasya saviturādhipatya iti devamevāsyai
savitāramadhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai cakṣurme dā iti cakṣurevātmandhatte tatho ha cakṣuṣmānbhavati -

āśrutiruttarata iti/ āśrāvayannuttarata ityevaitadāha dhāturādhipatya iti dhātāramevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai rāyaspoṣaṃ me dā iti rayimeva puṣṭimātmandhatte tatho ha rayimānpuṣṭimānbhavati -

vidhṛtirupariṣṭāditi/ vidhārayannupariṣṭādityevaitadāha bṛhaspaterādhipatya iti bṛhaspatimevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā ojo me dā ityoja evātmandhatte tathaujasvī balavānbhavati -

atha dakṣiṇata uttānena pāṇinā nihnute viśvābhyo mā nāṣṭrābhyaspāhīti sarvābhyo
mārtibhyo gopāyetyevaitadāha yajñasya śīrṣacchinnasya raso vyakṣaratsa pitṝnagacchattrayā vai pitarastairevainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti -

athemāmabhimṛśya japati/ manoraśvā'sītyaśvā ha vā iyaṃ bhūtvā manumuvāha so'syāḥ patiḥ prajāpatistenaivainametanmithunena priyeṇa dhāmnā samardhayati kṛtsnaṃ karoti -

atha vaikaṅkatau śakalau pariśrayati prāñcau/ svāhā marudbhiḥ pariśrīyasvetyavaraṃ svāhākāraṃ karoti parāṃ devatāmeṣa vai svāhākāro ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādavaraṃ svāhākāraṃ karoti parāṃ devatām -

marudbhiḥ pariśrīyasveti/ viśo vai maruto viśaivaitatkṣatraṃ paribṛṃhati tadidaṃ kṣatramubhayato viśā paribṛḍhaṃ tūṣṇīmudañcau tūṣṇīṃ prāñcau tūṣṇīmudañcau tūṣṇīṃ prāñcau -

trayodaśa sampādayati/ trayodaśa vai māsāḥ samvatsarasya samvatsara eṣa ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmāttrayodaśa sampādayati -

atha suvarṇaṃ hiraṇyamupariṣṭānnidadhāti divaḥ saṃspṛśaspāhītyetadvai devā abibhayuryadvai na imamupariṣṭādrakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyurityagnervā etadreto yaddhiraṇyaṃ nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā atho dyaurha vā etasmādbibhayāṃcakāra yadvai māyaṃ taptaḥ śuśucāno na hiṃsyāditi tadevāsyā etadantardadhāti haritambhavati hariṇīva hi dyauḥ -

dhavitrahoma vīḍiyo
atha dhavitrairādhūnoti/ madhu madhviti triḥ prāṇo vai madhu prāṇamevāsminnetaddadhāti trīṇi bhavanti trayo vai prāṇāḥ prāṇa udāno vyānastānevāsminnetaddadhāti -

athāpasalavi trirdhūnvanti/ yajñasya śīrṣacchinnasya raso vyakṣaratsa pitṝnagacchattrayā vai pitarastairevainametatsamīrayati -

apa vā etebhyaḥ prāṇāḥ krāmanti ye yajñe dhuvanaṃ tanvate punaḥ prasalavi trirdhūnvanti ṣaṭsampadyante ṣaḍvā ime śīrṣanprāṇāstānevāsminnetaddadhāti śrapayanti rauhiṇau sa yadārcirjāyate atha hiraṇyamādatte -

sa yatraitāṃ hotānvāha/ apnasvatīmaśvinā vācamasme iti tadadhvaryurupottiṣṭhannāha rucito gharma iti sa yadi rucitaḥ syācchreyānyajamāno bhaviṣyatīti vidyādatha yadyarucitaḥ pāpīyānbhaviṣyatīti vidyādatha yadi naiva rucito nārucito naiva śreyānna pāpīyānbhaviṣyatīti vidyādyathā tveva rucitaḥ syāttathā dhavitavyam -

athaitadvai/ āyuretajjyotiḥ praviśati ya etamanu vā brūte bhakṣayati vā tasya vratacaryā
yā sṛṣṭau -