શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.1.3

ઘર્મસન્દીપનં બ્રાહ્મણમ્
સ યદૈતદાતિથ્યેન પ્રચરતિ। અથ પ્રવર્ગ્યેણ ચરિષ્યન્પુરોપસદોઽગ્રેણ ગાર્હપત્યં પ્રાચઃ કુશાન્ત્સંસ્તીર્ય દ્વન્દ્વં પાત્રાણ્યુપસાદયત્યુપયમનીં મહાવીરં પરીષાસૌ પિન્વને રૌહિણકપાલે રૌહિણહવન્યૌ સ્રુચૌ યદુ ચાન્યદ્ભવતિ તદ્દશ દશાક્ષરા વૈ વિરાડ્વિરાડ્વૈ યજ્ઞસ્તદ્વિરાજમેવૈતદ્યજ્ઞમભિસમ્પાદયત્યથ યદ્દ્વન્દ્વં દ્વન્દ્વં વૈ વીર્યં યદા વૈ દ્વૌ સંરભેતે અથ તૌ વીર્યં કુરુતો દ્વન્દ્વં વૈ મિથુનં પ્રજનનં મિથુનેનૈવૈનમેતત્પ્રજનનેન સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અથાધ્વર્યુઃ પ્રોક્ષણીરાદાયોપોત્તિષ્ઠન્નાહ બ્રહ્મન્પ્રચરિષ્યામો હોતરભિષ્ટુહીતિ બ્રહ્મા વૈ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણત આસ્તેઽભિગોપ્તા તમેવૈતદાહાપ્રમત્ત આસ્સ્વ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિધાસ્યામ ઇતિ હોતરભિષ્ટુહીતિ યજ્ઞો વૈ હોતા તમેવૈતદાહ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિધેહીતિ પ્રતિપદ્યતે હોતા -

બ્રહ્મ જજ્ઞાનં પ્રથમં પુરસ્તાદિતિ અસૌ વા આદિત્યો બ્રહ્માહરહઃ પુરસ્તાજ્જાયત એષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદાહ બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્પ્રથમં પુરસ્તાદિત્યથ પ્રોક્ષત્યસાવેવ બન્ધુઃ -

સ પ્રોક્ષતિ। યમાય ત્વેત્યેષ વૈ યમો ય એષ તપત્યેષ હીદં સર્વં યમયત્યેતેનેદં સર્વં યતમેષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદાહ યમાય ત્વેતિ -

મખાય ત્વેતિ। એષ વૈ મખો ય એષ તપત્યેષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદાહ મખાય ત્વેતિ -

સૂર્યસ્ય ત્વા તપસ ઇતિ। એષ વૈ સૂર્યો ય એષ તપત્યેષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદાહ સૂર્યસ્ય ત્વા તપસ ઇતિ -

પૂર્વયા દ્વારા સ્થૂણાં નિર્હૃત્ય। દક્ષિણતો નિમિન્વન્તિ યથૈનાં હોતાઽભિષ્ટુવન્પરાપશ્યેદ્યજ્ઞો વૈ હોતા સ એવાસ્યામેતદ્યજ્ઞં પ્રતિદધાતિ તથૈષા ઘર્મં પિન્વતે -

અગ્રેણાહવનીયમ્। સમ્રાડાસન્દીં પર્યાહૃત્ય દક્ષિણતઃ પ્રાચીમાસાદયત્યુત્તરાં રાજાસન્દ્યૈ -

ઔદુમ્બરી ભવતિ। ઊર્ગ્વૈ રસ ઉદુમ્બર ઊર્જૈવૈનમેતદ્રસેન સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અંસદઘ્ના ભવતિ। અંસયોર્વા ઇદં શિરઃ પ્રતિષ્ઠિતં તદંસયોરેવૈતચ્છિરઃ પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

બાલ્વજીભી રજ્જુભિર્વ્યુતા ભવતિ યજ્ઞસ્ય શીર્ષચ્છિન્નસ્ય રસો વ્યક્ષરત્તત એતા ઓષધયો જજ્ઞિરે તેનૈવૈનમેતદ્રસેન સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અથ યદુત્તરત આસાદયતિ। યજ્ઞો વૈ સોમઃ શિરઃ પ્રવર્ગ્ય ઉત્તરં વૈ શિરસ્તસ્માદુત્તરત આસાદયત્યથો રાજા વૈ સોમઃ સમ્રાટ્પ્રવર્ગ્ય ઉત્તરં વૈ રાજ્યાત્સામ્રાજ્યં તસ્માદુત્તરત આસાદયતિ -

સ યત્રૈતાં હોતાન્વાહ। અઞ્જન્તિ યં પ્રથયન્તો ન વિપ્રા ઇતિ તદેતં પ્રચરણીયમ્મહાવીરમાજ્યેન સમનક્તિ દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વિતિ સવિતા વૈ દેવાનામ્પ્રસવિતા સર્વમ્વા ઇદં મધુ યદિદં કિં ચ તદેનમનેન સર્વેણ સમનક્તિ તદસ્મૈ સવિતા પ્રસવિતા પ્રસૌતિ તસ્માદાહ દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વિતિ -

અથોત્તરતઃ સિકતા ઉપકીર્ણા ભવન્તિ। તદ્રજતં હિરણ્યમધસ્તાદુપાસ્યતિ પૃથિવ્યાઃ સંસ્પૃશસ્પાહીત્યેતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમધસ્તાદ્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિત્યગ્નેર્વા એતદ્રેતો યદ્ધિરણ્યં નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યા અથો પૃથિવ્યુ હ વા એતસ્માદ્બિભયાંચકાર યદ્વૈ માયં તપ્તઃ શુશુચાનો ન હિંસ્યાદિતિ તદેવાસ્યા એતદન્તર્દધાતિ રજતં ભવતિ રજતૈવ હીયં પૃથિવી -

સ યત્રૈતાં હોતાન્વાહ સંસીદસ્વ મહાઁ ૩ અસીતિ તદુભયત આદીપ્તા મૌઞ્જાઃ પ્રલવા ભવન્તિ તાનુપાસ્ય તેષુ પ્રવૃણક્તિ યજ્ઞસ્ય શીર્ષચ્છિન્નસ્ય રસો વ્યક્ષરત્તત એતા ઓષધયો જજ્ઞિરે તેનૈવૈનમેતદ્રસેન સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અથ યદુભયત આદીપ્તા ભવન્તિ। સર્વાભ્ય એવૈતદ્દિગ્ભ્યો રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અપહન્તિ તસ્મિન્પ્રવૃજ્યમાને પત્ની શિરઃ પ્રોર્ણુતે તપ્તો વા એષ શુશુચાનો ભવતિ નેન્મેઽયં તપ્તઃ શુશુચાનશ્ચક્ષુઃ પ્રમુષ્ણાદિતિ -

સ પ્રવૃણક્તિ। અર્ચિરસિ શોચિરસિ તપોઽસીત્યેષ વૈ ઘર્મો ય એષ તપતિ સર્વં વા એતદેષ તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદાહાર્ચિરસિ શોચિરસિ તપોઽસીતિ -

અથાસ્યામાશિષ આશાસ્ત। ઇયં વૈ યજ્ઞોઽસ્યામેવૈતદાશિષ આશાસ્તે તા અસ્મા ઇયં સર્વાઃ સમર્ધયતિ -

અનાધૃષ્ટા પુરસ્તાદિતિ। અનાધૃષ્ટા હ્યેષા પુરસ્તાદ્રક્ષોભિર્નાષ્ટ્રાભિરગ્નેરાધિપત્ય ઇત્યગ્નિમેવાસ્યા અધિપતિં કરોતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યા આયુર્મે દા ઇત્યાયુરેવાત્મન્ધત્તે તથો સર્વમાયુરેતિ -

પુત્રવતી દક્ષિણત ઇતિ। નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તીન્દ્રસ્યાધિપત્ય ઇતીન્દ્રમેવાસ્યા અધિપતિં કરોતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યૈ પ્રજાં મે દા ઇતિ પ્રજામેવ પશૂનાત્મન્ધત્તે તથો હ પુત્રી પશુમાન્ભવતિ -

સુષદા પશ્ચાદિતિ। નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તિ દેવસ્ય સવિતુરાધિપત્ય ઇતિ દેવમેવાસ્યૈ
સવિતારમધિપતિં કરોતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યૈ ચક્ષુર્મે દા ઇતિ ચક્ષુરેવાત્મન્ધત્તે તથો હ ચક્ષુષ્માન્ભવતિ -

આશ્રુતિરુત્તરત ઇતિ। આશ્રાવયન્નુત્તરત ઇત્યેવૈતદાહ ધાતુરાધિપત્ય ઇતિ ધાતારમેવાસ્યા અધિપતિં કરોતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યૈ રાયસ્પોષં મે દા ઇતિ રયિમેવ પુષ્ટિમાત્મન્ધત્તે તથો હ રયિમાન્પુષ્ટિમાન્ભવતિ -

વિધૃતિરુપરિષ્ટાદિતિ। વિધારયન્નુપરિષ્ટાદિત્યેવૈતદાહ બૃહસ્પતેરાધિપત્ય ઇતિ બૃહસ્પતિમેવાસ્યા અધિપતિં કરોતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યા ઓજો મે દા ઇત્યોજ એવાત્મન્ધત્તે તથૌજસ્વી બલવાન્ભવતિ -

અથ દક્ષિણત ઉત્તાનેન પાણિના નિહ્નુતે વિશ્વાભ્યો મા નાષ્ટ્રાભ્યસ્પાહીતિ સર્વાભ્યો
માર્તિભ્યો ગોપાયેત્યેવૈતદાહ યજ્ઞસ્ય શીર્ષચ્છિન્નસ્ય રસો વ્યક્ષરત્સ પિતૄનગચ્છત્ત્રયા વૈ પિતરસ્તૈરેવૈનમેતત્સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અથેમામભિમૃશ્ય જપતિ। મનોરશ્વાઽસીત્યશ્વા હ વા ઇયં ભૂત્વા મનુમુવાહ સોઽસ્યાઃ પતિઃ પ્રજાપતિસ્તેનૈવૈનમેતન્મિથુનેન પ્રિયેણ ધામ્ના સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ -

અથ વૈકઙ્કતૌ શકલૌ પરિશ્રયતિ પ્રાઞ્ચૌ। સ્વાહા મરુદ્ભિઃ પરિશ્રીયસ્વેત્યવરં સ્વાહાકારં કરોતિ પરાં દેવતામેષ વૈ સ્વાહાકારો ય એષ તપત્યેષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માદવરં સ્વાહાકારં કરોતિ પરાં દેવતામ્ -

મરુદ્ભિઃ પરિશ્રીયસ્વેતિ। વિશો વૈ મરુતો વિશૈવૈતત્ક્ષત્રં પરિબૃંહતિ તદિદં ક્ષત્રમુભયતો વિશા પરિબૃઢં તૂષ્ણીમુદઞ્ચૌ તૂષ્ણીં પ્રાઞ્ચૌ તૂષ્ણીમુદઞ્ચૌ તૂષ્ણીં પ્રાઞ્ચૌ -

ત્રયોદશ સમ્પાદયતિ। ત્રયોદશ વૈ માસાઃ સમ્વત્સરસ્ય સમ્વત્સર એષ ય એષ તપત્યેષ ઉ પ્રવર્ગ્યસ્તદેતમેવૈતત્પ્રીણાતિ તસ્માત્ત્રયોદશ સમ્પાદયતિ -

અથ સુવર્ણં હિરણ્યમુપરિષ્ટાન્નિદધાતિ દિવઃ સંસ્પૃશસ્પાહીત્યેતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમુપરિષ્ટાદ્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિત્યગ્નેર્વા એતદ્રેતો યદ્ધિરણ્યં નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામપહત્યા અથો દ્યૌર્હ વા એતસ્માદ્બિભયાંચકાર યદ્વૈ માયં તપ્તઃ શુશુચાનો ન હિંસ્યાદિતિ તદેવાસ્યા એતદન્તર્દધાતિ હરિતમ્ભવતિ હરિણીવ હિ દ્યૌઃ -

ધવિત્રહોમ વીડિયો
અથ ધવિત્રૈરાધૂનોતિ। મધુ મધ્વિતિ ત્રિઃ પ્રાણો વૈ મધુ પ્રાણમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ ત્રીણિ ભવન્તિ ત્રયો વૈ પ્રાણાઃ પ્રાણ ઉદાનો વ્યાનસ્તાનેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

અથાપસલવિ ત્રિર્ધૂન્વન્તિ। યજ્ઞસ્ય શીર્ષચ્છિન્નસ્ય રસો વ્યક્ષરત્સ પિતૄનગચ્છત્ત્રયા વૈ પિતરસ્તૈરેવૈનમેતત્સમીરયતિ -

અપ વા એતેભ્યઃ પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ યે યજ્ઞે ધુવનં તન્વતે પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિર્ધૂન્વન્તિ ષટ્સમ્પદ્યન્તે ષડ્વા ઇમે શીર્ષન્પ્રાણાસ્તાનેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ શ્રપયન્તિ રૌહિણૌ સ યદાર્ચિર્જાયતે અથ હિરણ્યમાદત્તે -

સ યત્રૈતાં હોતાન્વાહ। અપ્નસ્વતીમશ્વિના વાચમસ્મે ઇતિ તદધ્વર્યુરુપોત્તિષ્ઠન્નાહ રુચિતો ઘર્મ ઇતિ સ યદિ રુચિતઃ સ્યાચ્છ્રેયાન્યજમાનો ભવિષ્યતીતિ વિદ્યાદથ યદ્યરુચિતઃ પાપીયાન્ભવિષ્યતીતિ વિદ્યાદથ યદિ નૈવ રુચિતો નારુચિતો નૈવ શ્રેયાન્ન પાપીયાન્ભવિષ્યતીતિ વિદ્યાદ્યથા ત્વેવ રુચિતઃ સ્યાત્તથા ધવિતવ્યમ્ -

અથૈતદ્વૈ। આયુરેતજ્જ્યોતિઃ પ્રવિશતિ ય એતમનુ વા બ્રૂતે ભક્ષયતિ વા તસ્ય વ્રતચર્યા
યા સૃષ્ટૌ -