Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 13.6

13.6.1

brāhmaṇa

13.6.2

१ puruṣamedhaḥ - tatra prathamaṃ tāvadatiṣṭhāphalavataḥ puruṣamedhasya kratorutpatterākhyāyikayā sopapattikamabhidhānam, tasyaitasya puruṣamedhasya trayoviṃśatirdīkṣā dvādaśopasadaḥ pañca sutyāśca bhavanti tāśca sarvā militvā puruṣamedhaścatvāriṃśadrātro bhavatītyabhidhāya tasya catvāriṃśattvasāmānyādvirāḍātmanā praśaṃsanam, etasminnukte'rthe mantrasaṃvādapradarśanaṃ ca, idānīmevābhihitāyā virājaścatvāro daśakavargā bhavantīti saprayojanaṃ sopapattikamabhidhānaṃ, tatropavasathe'hni ekādaśa yūpā ekādaśāgnīṣomīyāḥ paśavaśca bhavanti teṣāṃ karma ca samānamityetatpratipādya tadgataikādaśasaṃkhyāyātriṣṭubātmanā praśaṃsanaṃ, tathā sutyāsvaikādaśināḥ paśavo bhavantīti pratipādya tadgataikādaśasaṃkhyāyāḥ pūrvavattriṣṭubātmanā praśasya prajāpatyātmanā praśaṃsanaṃ, puruṣamedhākhyo'yaṃ yajñakratuḥ pañcarātro bhavatīti pratipādya paṃcavidhayajñapaśuṛtvādisampattyā praśaṃsanam , evaṃ yajñavirājo'dhidaivādhyātmamupāsanamabhidhāya puruṣamedhikeṣu sautyeṣvahaḥsu kartavyā ahaḥsaṃsthā abhidhāya ca tāsāmādhyātmādhidaivopāsanasya saphalaṃ sārthavādaṃ nirūpaṇam, uktārthaṃ vedituḥ phalanirūpaṇaṃ ca, puruṣamedhikānāṃ sautyānāmahnāṃ lokarturūpeṇādhidevatasampatterṛtvātmarūpeṇādhyātmasamātteśca sopapattikaṃ nirūpaṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇa

२ puruṣamedhaśabdasyādhidaivikamādhiyājñikaṃ ca nirvacanam, tatra puruṣamedhasya madhyame'hani puruṣapaśūnālabhate iti sārthavādaṃ vidhānaṃ, te ca brāhmaṇādayaḥ puruṣapaśavo mantrabrāhmaṇe ekaikasyāṃ kaṇḍikāyāṃ daśa daśa paśavo'bhihitāstānanūdyālabhata ityabhidhāyaitasyā daśasaṃkhyāyā virāḍātmanā praśaṃsanam, evaṃ daśadaśapaśvabhidhāyikā ekādaśa kaṇḍikāstadgatānpaśūnanūdyālabhata ityabhidhāya tasyā ekādaśasaṃkhyāyāstriṣṭubātmanā praśaṃsanaṃ, madhyame'gniṣṭhe yūpe aṣṭācatvāriṃśataṃ paśūnniyujyālabhata ityabhidhāyaitasyā aṣṭācatvāriṃśatsakhyāyā jagatyātmanā praśaṃsanam, itareṣu yūpeṣvekādaśaikādaśa paśūnniyujyālabhata iti pratipādyaitasyā ekādaśasaṃkhyāyāstriṣṭubātmanā praśaṃsanam , uttamāṃścāṣṭau paśūnālabhata ityabhidhāyaitasyā aṣṭasaṃkhyāyā gāyatryātmanā praśaṃsanam, eteṣāmuttamānāmaṣṭānāṃ paśūnāṃ prājāpatyatvaṃ pratipādya tadrūpeṇa praśaṃsanam,
paśūnupākariṣyannadhvaryuḥ " deva savitaḥ-tatsavituḥ-viśvāni deva" ityetāstisraḥ sāvitrīrāhutīrjuhotīti sārthavādaṃ vidhānam , " brahmaṇe brāhmaṇaṃ kṣatrāya rājanyaṃ marudbhyo vaiśyaṃ tapase śūdram" ityetānpaśūṃstadevatāścetarapaśutaddevatānāmupalakṣakatvenānūdya teṣāṃ sopapattikaṃ prayojananirūpaṇaṃ, pūrvaṃ yā vihitāstisraḥ sāvitrya āhutayastā ājyena hotavyā iti sārthavādaṃ vidhānam, niyuktānpuruṣānbrahmā dakṣiṇataḥ " sahasraśīrṣā puruṣaḥ " ityetena ṣoḍaśarcena nārāyaṇena puruṣasūktenābhiṣṭautīti sārthavādaṃ vidhānama, te ca sarve paśavaḥ saṃjñapanavarjitāḥ kevalaṃ paryagnikṛtā babhūvuratastaddevatyā āhutaya ājyena hotavyāḥ paryagnikṛtāṃstānpaśūṃstūtsṛjedevetyaśarīrivāṅnārāyaṇasaṃvādadvārā sopapattikaṃ sārthavādaṃ nirūpaṇam, aikādaśinaiḥ paśubhirenaṃ yajñaṃ saṃsthāpayatīti vidhāyaitasyā ekādaśasaṃkhyāyāstriṣṭubātmanā praśaṃsanam, udayanīyeṣṭyāṃ saṃsthitāyāṃ tisro maitrāvaruṇīḥ-tisro vaiśvadevīḥ pañca bārhaspatyāḥ-evamekādaśa vaśā anūbandhyā ālabhata iti sārthavādaṃ vidhāyaitasyā ekādaśasaṃkhyāyāstriṭubātmanā praśaṃsanaṃ, tatastraidhātavyudavasānīyeṣṭirbhavatīti stāvakārthavādātideśasahitamabhidhānaṃ, vijayamadhyātprācyādikrameṇa caturdikṣu yadutpannaṃ dravyaṃ tattenaiva krameṇa hotṛ brahmādhvaryūdgātṛbhyaḥ pradeyaṃ sapuruṣaṃ bhūmibrāhmaṇasvavarjaṃ yathā bhavettatheti dakṣiṇādānavidhānaṃ, tatrāpi yadi brāhmaṇaḥ puruṣamedhena yajeta tadā sarvasvaṃ dadyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, tata ātmanyagnī samārohyottaranārāyaṇenādityamupasthāya cānapekṣamāṇo'raṇyamabhipreyāditi saprayojanaṃ vidhānaṃ, yadi vā grāme vivatsettadā'raṇyoragnī samārohya pūrvavaduttaranārāyaṇenaivādityamupasthāya gṛheṣu pratyavasyedyānabhyāpnuyāttāṃśca yajñakratūnāhareteti ca vidhānaṃ, sa eṣa puruṣamedhaḥ sarvasmai nānuvaktavyaḥ kintu jñātapriyānūcānebhya eva brūyāditi sakāraṇaṃ puruṣārthapratiṣedhakathanaṃ cetyādi

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc