Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 13.1

13.1.1

brāhmaṇa

13.1.2

१ aśvamedhayāgaḥ --tatra prathamaṃ sārthavādamadhvaryukartṛkabrahmaudanapacanaṃ vidhāya tatra yadājyamavaśiṣyate tenāśvābhidhānikāṃ raśanāmabhyajyādatte iti sārthavādaṃ vidhānaṃ, raśanābhyañjanadvārā'śvasya prajāpatidevatākatvātprajāpatireva tejasā samṛddho bhavatyaśvaśca pūto medhyo bhavatītyarthavādābhidhānam , uktāyā raśanāyā darbhamayatvaṃ sārthavādaṃ pradarśya tayā pūtaṃ medhyaṃ caivāśvamālabhate ityarthasya pradarśanam, ālabdhādaśvādyadreta utkrāntaṃ tasmātsuvarṇamutpannaṃ tacca suvarṇaṃ mahartvigbhyo dadyāttena retasoktaparamparayā'śva eva samṛddho bhavatīti nirūpaṇam, ṛtvijāṃ mahattvakāraṇamabhidhāya taiśca brahmaudanaḥ prāśitavya ityapi sārthavādaṃ vidhāya tatra brahmaudanaprāśane suvarṇaṃ hiraṇyaṃ śatamānaṃ dadyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, madhyamasyāhnaḥ kṛte catasṛbhyo digbhyaḥ samāhṛtāścaturavayavā vasatīvarīrapo gṛhītvā gṛhītvā samāsicya pariharediti sārthavādaṃ
vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.1.3

२ aśvābhidhānikāyā raśanāyā ādāne saprayojanaṃ mantraṃ viniyujya saiṣā raśanā dvādaśāratniparimāṇā bhavatīti sārthavādaṃ vidhānaṃ, raśanāyāḥ parimāṇaviṣaye vikalpamabhidhātuṃ vihitaṃ dvādaśāratnitvamanūdya matāntareṇa trayodaśāratnirūpaṃ parimāṇaṃ vidhāya tasyārthavādena praśaṃsanaṃ, vihitayoktaparimāṇayā raśanayā'śvasya bandhane mantraṃ vidhāya tasya sābhiprāyaṃ vyākhyānam , aśvabandhanārthaṃ brahmāmantraṇamantraṃ brahmaṇo'nujñādānasādhanamantraṃ ca vidhāya tayorabhiprāyakathanaṃ, baddhasyāśvasya prokṣaṇe pañca mantrānvidhāya teṣāṃ vyākhyānaṃ, tataścaturakṣasya śuno'śvasya pādāntarāle upaplāvanasya samantrakaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.1.4

३ aśvasambandhiprasravaṇabindūnāṃ niṣkrayaṇatayā sambandhinīrdaśāśvastomīyā ājyāhutīragnaye svāhetyanuvākena pratimantraṃ juhuyādathavā'nuvākāvṛttyā pratimantraṃ sahasrasaṃkhyā āhutīrjuhuyāditi vikalpena sārthavādaṃ sopapattikaṃ vidhānam / aśvarūpāṇāṃ hiṅkārādīnāṃ niṣkrayaṇātmikā rūpākhyāḥ prakramākhyā vā ājyāhutīrhiṅkārāya svāhetyādibhirmantrairjuhuyāditi sārthavādaṃ saprayojanaṃ vidhānam , etāścāhutayo na hotavyā iti sakāraṇaṃ pūrvapakṣīkṛtya hotavyā eveti kāraṇapuraḥsarameva siddhāntasthāpanaṃ, punaścaitā āhutayo'gneranyatrānāyatane na hotavyā iti sakāraṇaṃ pratiṣidhya sāvitryā eveṣṭeḥ purastādanudrutya sakṛdevāhavanīyarūpe āyatane eva juhuyāditi saprayojanaṃ vidhānaṃ, punaranyeṣāṃ matenaitā āhutayo dīkṣaṇīyādyudavasānīyānteṣu pratiyajñamukhe hotavyā iti sārthavādaṃ pakṣaṃ pratipādya tasminpakṣe nindārthavādenāruciṃ darśayitvā prāguktāvasare eva sakṛdeva hotavyā ityasya pakṣasyaiva sārthavādaṃ dṛḍhīkaraṇaṃ, tāścāhutaya ekonapañcāśatsaṃkhyākā bhavantītyetasyārthasya sārthavādaṃ vidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.1.5

४ tisṛṇāṃ sāvitrīṣṭīnāṃ setihāsaṃ sārthavādaṃ saprayojanamutpatterabhidhānaṃ, catasro dhṛtisaṃjñakā ājyāhutīrjuhuyāditi sārthavādaṃ vidhāya tāsāṃ sāyamanuṣṭheyatvasya sāvitrīṣṭīnāṃ prātaranuṣṭheyatvasya ca sārthavādamabhidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.1.6

५ sāyaṃ dhṛtihomasamaye vīṇāyāṃ vīṇāgāthinau brāhmaṇau saṃvatsaraṃ gāyata iti sārthavādaṃ vidhānaṃ, vihitasya brāhmaṇadvayakartṛkasya vīṇāyāṃ gāthāgānasya praśaṃsārthamarthavādakathanam, athavā pakṣāntareṇobhāvapi rājanyau etacca vīṇāyāṃ gāthāgānaṃ kuruta iti sārthavādaṃ vidhānam, athavā pakṣāntareṇaiko brāhmaṇo'paraśca rājanyastāvubhau vīṇāgāthinau gāyetāmiti sārthavādaṃ vidhānaṃ, tatraitasminpakṣe brāhmaṇarājanyāvubhāvapi yadi divā gāyetāṃ yadi vā rātrau gāyetāṃ tadobhayatrāpyaniṣṭaṃ phalamutpadyateti nindārthavādena pratipādya divā brāhmaṇo gāyenaktaṃ rājanyo gāyediti praśaṃsārthavādena vyavasthākaraṇaṃ, tatra brāhmaṇakartṛkagānasya rājanyakatṛrkagānasya ca sārthavādaṃ prakāranirūpaṇaṃ, vīṇāgāthibhyāṃ pṛthak pṛthak gośataṃ dadyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.1.7

६ vakṣyamāṇasya tṛtīyasyāḥ sāvitrīṣṭerante adhvaryuyajamānābhyāṃ kriyamāṇasyāśvadakṣiṇakarṇe japasya sādhanabhūtamantrasya sābhiprāyaṃ vyākhyānaṃ, prāgvihitadhṛtihomasādhanabhūtaṃ mantracatuṣṭayamabhidhāya saṃvatsaramadhye tā dhṛtisaṃjñakā āhutayaḥ ṣoḍaśanavatayo'rthāccatvāriṃśadadhikāścaturdaśaśataparimitā bhavantītyabhidhāya cārthavādena dhṛtihomasya prayojanābhidhānam, anvayavyatirekābhyām aśvamedhayajñasya kāraṇamuktvā'śvamedhayajñasyotpattividherabhidhānaṃ, durbalasyāśvamedhayājino'śvo yadyamitrairapahṛtastadā kā prāyaścittirityāśaṅkyānyamaśvamānīya prokṣayeyuriti kāraṇanirdeśapuraḥsaraṃ prāyaścitterabhidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.1.8

७ āśvamedhikyā dīkṣāyā utpatteḥ setihāsamabhidhānam, utpannāyā dīkṣāyā avarodhārthaṃ vaiśvadevasaṃjñakaudgrabhaṇahomasyotpatterabhidhānaṃ, tatra saptāhaṃ dīkṣayā pracaranti devatānāṃ tredhā vibhāgaṃ kṛtvā pratyahaṃ trikeṇetyevaṃkrameṇa sapta vaiśvadevasaṃjñakānaudgrabhaṇahomāñjuhvati ceti sopapattikaṃ saprayojanaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, tāni ca sapta trikāṇyekaviṃśatirbhavanti tasyā ekaviṃśateradhidaivasampatternirūpaṇaṃ, saptānāṃ dīkṣāhānāṃ madhye ṣaṭsu dineṣu pratyahaṃ saumikāni audgrabhaṇāni saptama uttame'hni tu saumikānyāgnikāni ca militvā ṣaḍaudgrabhaṇāni tathā'ntimaikā pūrṇāhutirvaiśvadeviketi saṃkalanayā triṃśadaudgrabhaṇāni havanāni bhavantīti triṃśa tsaṃkhyāmabhidhāya tasyā virāḍātmanā praśaṃsanam, ādhvarikāṇāmāśvamedhikānāṃ caudgrabhaṇānāṃ pratyahaṃ saptasaṃkhyā bhavatītyabhidhāya śīrṣaṇyaprāṇasaptakarūpatvena praśaṃsanam uttamāyā: pūrṇāhutyāḥ saprayojanaṃ vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.1.9

८ aśvamedhayajñasyargyajuṣātmatvaṃ sāmayajuṣātmatvaṃ copapādya vaiśvadevasaṃjñakāśvamedhīyaudgrabhaṇahomasya prayojanakathanam, ekaviṃśatyāśvamedhikavaiśvadevasaṃjñakaudgrabhaṇahomamantrāṇāṃ trikaśaḥ sābhiprāyaṃ pradarśanaṃ, prāgvihitāyāḥ pūrṇāhutyā mantrasya ca sābhiprāyaṃ pradarśanaṃ ceti /
brāhmaṇa

९ kṛṣṇājinadīkṣāmārabhyokhāyāṃ trayodaśasamidādhānāntasya karmajātasya karaṇānantaramadhvaryukartavyasyaiva japasya sādhanabhūtaṃ " ā brahman " iti maṃtramabhidhāya tasya vyākhyānaṃ ceti /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc