Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 11.6

11.6.1

brāhmaṇaṃ

11.6.2

१ samidādhānādīnāṃ vanaspatyādirūpaphalaprāptisādhanatvasya vivakṣayā''khyāyikākathanaṃ, tasyāṃ ca varuṇasya putrasyāhaṃkāraṃ khaṇḍayituṃ prāgādidikṣu avāntaradeśeṣu ca gatvā tatratatratyaṃ dṛṣṭaṃ mamācakṣveti putrasya niyojanam, itthaṃ varuṇena niyuktaḥ sa bhṛgustata: prāgādidikṣu avāntaradeśeṣu ca paryaṭanaṃ kṛtvā kiṃ kṛtavānityapekṣāyāṃ tatkṛtasyābhidhānaṃ, tatra catasṛṣu dikṣu ugrakarmāṇi dṛṣṭavā'nte cāvāntaradeśe śobhanāśobhanayoḥ striyormadhye sthitaṃ bhayaṃkaraṃ puruṣaviśeṣaṃ ca dṛṣṭvā bhīto bhṛgurgṛhametya saṃviveśetyarthasyābhidhānam , evaṃ varuṇena pitrā putrasya bhṛgorahaṅkāramapanīya tasmai svādhyāyamadhīṣvetyupadiṣṭe mamādhyetavyaṃ kimapi nāstīti bhṛguruktavāṃstata eva varuṇastadabhiprāyaṃ jñātavānityarthasya pratipādanaṃ, tena bhṛguṇā prāgādidikṣu yadyatpūrvaṃ dṛṣṭaṃ tatsarvaṃ tasyopadiśati śrutirityabhidhānaṃ, tathā ye avāntaradiśi striyau dṛṣṭe tayoḥ svarūpasya tayormadhye sthitasya puruṣasya svarūpasya ca pradarśanam , evamākhyāyikayā pitāputrasaṃvādenoktā agnihotrasambandhināṃ samidādhānādīnāṃ vanaspatyādilokajayaprāptirviduṣo'pyastyevetyabhidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇaṃ

11.6.3

२ tathā'gnihotrahome pūrvoktayorāhutyorūrdhvagatyādiviṣayāṃ vidyāṃ vaktumākhyāyikāyāḥ kathanaṃ, tasyāṃ ca deśāntarādāgataiḥ śvetaketusomaśuṣmayājñavalkyaistribhiḥ saṃgato janako'gnihotraviṣayaṃ vicāraṃ kṛtavānityabhidhānaṃ, tatra prathamaṃ śvetaketunoktasya prativacanasya pradarśanam , etatprativacanoktamarthaṃ viduṣo juhvataḥ phalābhidhānaṃ, tata uktārthaviṣaye somaśuṣmasya yājñavalkyasya ca krameṇa matapradarśanaṃ, tatra yājñavalkyoktaṃ mataṃ janakasya sammatamabhavaditi tannidarśakapāritoṣikapradānarūpādiprakārasahitamabhidhānam , evaṃ triṣu brāhmaṇeṣu svābhimatamagnihotrarūpamuktavatsu janakaḥ svāvagatamutkrāntigatyādikaṃ yājñavalkyo'pi na jānātītyabhidhānaṃ, tato janakasya pravṛttinirūpaṇam , evamuktvā yānamāruhya nirgate rājani kruddhā brāhmaṇāḥ kiṃ kṛta. vanta iti tannirūpaṇaṃ, tatra yājñavalkyasyābhiprāyapradarśanam, tato janakaḥ prāgajñātatvenātmanopanyastamutkrāntyādikaṃ tasmai yājñavalkyāyākathayadityabhidhānam, etadvedanasyāvāntaraphalanirūpaṇaṃ te striyamāviśataḥ ityatrāpyāhavanīyādīnāṃ sampādanam , etadvedanasyāpi phalapratipādanam , itthaṃ janakena svābhimata. magnihotrāhutyorutkrāntyādikaṃ pratipādya tasyopasaṃharaṇaṃ, janakasya yājñavalkyaṃ prati svābhimatasya varasya prārthanākaraṇakathanaṃ ceti.
brāhmaṇaṃ

३ agnihotradarśapūrṇamāsādiyāgadevatānāṃ tattvataḥ prāṇaśabdābhidheyaparamātmarūpatāyā vivakṣayā vijigīṣukathāmukhenākhyāyikāyāḥ kathanaṃ, tasyāṃ cādau brāhmaṇaparīkṣārthaṃ janakena gāvo nihitā ityabhidhānam , evaṃ rājño vākyamākarṇya yājñavalkyasya madīyaṃ gṛhaṃ pratyetā gāvaḥ prasthāpanīyā ityabhidhānam , etadyājñavalkyavākyaṃ śrutvā kruddhānāmanyeṣāṃ brāhmaṇānāṃ vacanapradarśanam, evaṃ brāhmaṇairadhikṣipte sati yājñavalkyena yaduktaṃ tasya pradarśanam , evamupahasite satyanyairbrāhmaṇairyatkṛtaṃ tasya pradarśanaṃ, tatra yājñavalkyavākyamanādṛtyaiva śākalyaḥ praṣṭumupacakrame ityabhidhānaṃ, tatra punarviśeṣajijñāsāyāḥ pradarśanaṃ, tatrāpi śākalyayājñavalkyayoḥ praśnaprativacanābhyāṃ paryavasitaṃ devatāyā ekatvaṃ pradarśya punaḥ śākalyasyoktākṣepaparasya praśnasyodbhāvanākathanam , uktapraśnasyottaratvenābhihitānāṃ trayastriṃśatsaṃkhyākānāṃ devānāṃ vibhāgapuraḥsaraṃ parigaṇanaṃ, tatra praśnapūrvakaṃ krameṇa vasūnāṃ rudrāṇāmādityānāṃ svarūpakathanaṃ tattannāmanirvacanaṃ ca, tataḥ praśnapūrvakamindraprajāpatyoḥ stanayitnuyajñayośca svarūpakathanaṃ, “ katame te trayo devāḥ" iti prāguktasya saviśeṣaṃ vivaraṇaṃ, evaṃ yājñavalkyasya śākalyena pṛṣṭasya devatāsvarūpasyāviṣkaraṇadvārā śākalyasyādhikṣepakaraṇapradarśanaṃ, prasaṅgāttattvaniṣṭhamupetya vādī na bhavetkintu tamevaṃvidaṃ vidvāṃsamupetya tātparyeṇa sevāyukto bhavediti niyamapradarśanaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc