Shatapatha Brahmana · Chapter 10.6
brāhmaṇa १ vaiṣvānarāgnyupāsanaṃ brāhmaṇam
१ vaiśvānarāgnyupāsanaṃ brāhmaṇam--tatra mukhāvabodhārthayā vidyāsampradāyapradarśanārthayā cākhyāyikayā vaiśvānaravidyāyāḥ savistaraṃ nirūpaṇaṃ, tasyāṃ ca viśeṣato'ruṇasahitānāṃ satyayajñaprabhṛtīnāṃ pañcānāmapyṛṣīṇāṃ kaikeyamaśvapati rājānaṃ prati śiṣyabhāvenopasadanasya pratipādanaṃ, tatasteṣāṃ praśnottarābhyāmaruṇasatyayajñādīnāmṛṣīṇāṃ krameṇa vaiśvānarasya pṛthivyudakākāśavāyvādityadyaurūpaṃ tadekadeśamātraparijñānaṃ vartata iti pradarśanaṃ pratiparyāyaṃ tattadekadeśamātraparijñānasya phalapradarśanaṃ ca, paraṃ caiteṣāṃ vaiśvānarasya tattadekadeśamātraparijñānaṃ na yuktamiti matvā tebhyo'ruṇasatyayajñādibhyo'śvapatikartṛkasya pādādimūrddhāntāvayavasampūrṇasya vaiśvānarapuruṣasyopadeśapradānasya pratipādanaṃ, yathoktaṃ vaiśvānarāgniṃ viduṣaḥ phalābhidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa २ puruṣasyāgnyarkokthavidhatvopāsanaṃ brāhmaṇam
२ puruṣasyāgnyarkokthavidhatvopāsanaṃ brāhmaṇam--tatrādāvagnividhopāsanaṃ, tatra jagato'dyarūpaṃ dvitayaṃ pratipādya tatra " yo'ttā so'gnireva" tasminnagnau " yatkiṃca vastvabhyādadhati " tadadyamarthādāhutirityabhidhāya ca tayoranāhutyo / raghidevasyādhyātmasya cārthasya nirūpaṇaṃ, prasaṅgādāhutiśabdasya niruktikathanam, eva / magniśabdopajīvanenāgnividhaḥ puruṣa ukto bhavatīti pradarśanam/
arkavidhopāsanam--tatrārkaśabdopajīvanena pratijñāpūrvakaṃ pūrvavadagnyāhutyorarthadvayaṃ pradarśya punarapyetayorarkavācyayoragnyāhutyoradhidaivādhyātmaparatvena arthadvayasya pradarśanam evamarkaśabdopajīvananārkavidhaḥ puruṣa ukto bhavatīti nigamanam /
ukthavidhopāsanam-tatrokthaśabdopajīvanena pratijñāpūrvakaṃ pūrvavadagnyāhutyorarthadvayaṃ pradarśya punarapyetayorukthavācyayoragnyāhutyoradhidaivādhyātmaparatvenārthadvayasya pratipādanam, evamukthaśandopajīvanenokthavidhaḥ puruṣa ukto bhavatīti nigamanaṃ, paryāyatrayeṇoktāyā agnividhādipuruṣasampatternigamanaṃ, yathoktaṃ puruṣaṃ viduṣaḥ phalābhidhānaṃ, prasaṅgātprāṇāgnyādityacandramojyotīrūpopāsanasya tatphalasya cābhidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa ३ śāṇḍilyāgnyupāsanaṃ brāhmaṇam
३ śāṇḍilyāgnyupāsanaṃ brāhmaṇam -- tatra brahmātmaviṣayaḥ kratuḥ kartavya ityabhiprāyapradarśanadvārā satyaṃ brahma manomayatvādiguṇaviśiṣṭamātmānamupāsīta--etadeva ca kratukaraṇamityādyarthanirūpaṇena śāṇḍilyavidyāyāḥ savistaraṃ pratipādanaṃ ceti /
brāhmaṇa ४ aśvāvayaveṣu virāḍavayavopāsanaṃ brāhmaṇam
४ aśvāvayaveṣu virāḍavayavopāsanaṃ brāhmaṇam--tatra cāśvamedhakarmasambandhino'śvasyāvayaveṣu virāḍavayavāni yathāyathaṃ sampādya tadrūpeṇopāsanasya pradarśanaṃ ceti /
brāhmaṇa ५ upāsyasya hiraṇyagarbhasya svarūpapratipādakaṃ brāhmaṇam
५ upāsyasya hiraṇyagarbhasya svarūpa pratipādakaṃ brāhmaṇam--tatrāśvamedhakratūpayogikāgniviṣayaṃ darśanaṃ vaktuṃ tatstutyarthatayā tadutpattiprastāvasyābhidhānaṃ, tatrāpi sṛṣṭeḥ prārambhe naiva kiñcanāsītsarvamaśanāyārūpamṛtyunā''vṛtamāsīttasmānmṛtyoḥ sakāśātsvakīyārcanata evāpāmutpattirityādyarthanirūpaṇaṃ, prasaṅgāttatrārkasyārkatvaṃ pratipādya tadvedituḥ phala / nirūpaṇaṃ, adbhyaḥ sakāśātpṛthivīdvārā'gnyutpatterabhidhānam, evamutpanno virāṭ svasvarūpānupamardanenāgnyādityavāyvātmanā''tmānaṃ tredhā vibhaktavānityabhidhāyāsya virājo'gnerarkanāmno'śvasyeva saṃskārāya darśanasyāmidhānam , etad guṇopāsanaphalanirūpaṇaṃ, yo mṛtyurabādipratipādyemaṃ virājamasṛjata sa kena vyāpāraṇetyākāṃkṣāyāṃ tadvyāpārasya nirūpaṇaṃ, pīṭhikāpūrvakamṛgādisṛṣṭerabhidhānam, prasaṅgānmṛtyoradititvaprasiddherabhidhānam, etadguṇopāsanaphalanirūpaṇaṃ, upodghātapūrvakamaśvāśvamedhayornirvacanaṃ, sa tasminneva śarīre gatamanāḥ sankimakarodityapekṣāyāṃ tadvyāparasya nirūpaṇam, " uṣā vā-naiveha " ityādinā'śvāgnyorupāsanaṃ vihitam--idānīṃ tadubhayātmakamekameveti viśiṣṭopāsanaṃ vidhātuṃ pradhānavidherunnayanaṃ, paśuviṣayakadarśanasyābhidhānaṃ, phalāvasthaḥ prajāpatiritthamaśvamedhopāsanamakarodityatrādhunikānāmācārasya pramāṇīkaraṇaṃ, kalpi / tabāhyapaśuhetukobhayavidhasyāpi krato: phalarūpeṇa pratyakṣatvasyābhidhānaṃ, ko'sau kratuphalātmakaḥ savitā maṇḍalaṃ devatā veti saṃdehe tatsvarūpasya pratipādanam, evaṃ kratorādityatvamuktvā tadaṅgasyāgnerādityatvasya bhūrādilokānāṃ taccharīrāvayavatvasya cābhidhānam , ubhayorekatvamanūdya mṛtyvātmanā sūtreṇa sahaikatvasya pradarśanam, evaṃbhūtāśvamedhopāsakasya phalanirūpaṇam, agnirahasyavidyāsampradāyapravartakamunivaṃśakathanaṃ cetyādi /
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0