Shatapatha Brahmana · Chapter 10.5.4

१०.५.४ cityāgnau lokadṛṣṭyupāsanaṃ brāhmaṇam
ayaṃ vāva loka eṣo'gniścitaḥ tasyāpa eva pariśrito manuṣyā yajuṣmatya iṣṭakāḥ sūdadohā oṣadhayaśca vanaspatayaśca purīṣamāhutayaḥ samidho'gnirlokampṛṇā tadvā etatsarvamagnimevābhisampadyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

antarikṣaṃ ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tasya dyāvāpṛthivyoreva saṃdhiḥ pariśritaḥ pareṇahāntarikṣaṃ dyāvāpṛthivī saṃdhattastāḥ pariśrito vayāṃsi yajuṣmatya iṣṭakā varṣaṃ sūdadohā marīcayaḥ purīṣamāhutayaḥ samidho vāyurlokampṛṇā tadvā etatsarvaṃ vāyumevābhisampadyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

dyaurha tvevaiṣo'gniścitaḥ tasyāpa eva pariśrito yathā ha vā idaṃ kośaḥ samubjita evamime lokā apsvantastadyā imāṃllokānpareṇāpastāḥ pariśrito devā yajuṣmatya iṣṭakā yadevaitasmiṃloke'nnaṃ tatsūdadohā nakṣatrāṇi purīṣamāhutayaḥ samidha ādityo lokampṛṇā tadvā etatsarvamādityamevābhisampadyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

ādityo ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tasya diśa eva pariśritastāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatānyādityaṃ diśaḥ samantaṃ pariyanti raśmayo yajuṣmatya iṣṭakāstāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatānyādityasya raśmayastadyatpariśritsu yajuṣmatīḥ pratyarpayati raśmīṃstaddikṣu pratyarpayatyatha yadantarā diśaśca raśmīṃśca tatsūdadohā atha yaddikṣu ca raśmiṣu cānnaṃ tatpurīṣaṃ tā āhutayastāḥ samidho'tha yaddiśa iti ca raśmaya iti cākhyāyate tallokampṛṇā tadvā etatsarvaṃ diśa iti caiva raśmaya iti cākhyāyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

nakṣatrāṇi ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tāni vā etāni saptaviṃśatirnakṣatrāṇi saptaviṃśatiḥ saptaviṃśatirhopanakṣatrāṇyekaikaṃ nakṣatramanūpatiṣṭhante tāni sapta ca śatāni viṃśatiścādhi ṣaṭtriṃśattato yāni sapta ca śatāni viṃśatiśceṣṭakā eva tāḥ ṣaṣṭiścatrīṇi ca śatāni pariśritaḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni yajuṣmatyo'tha yānyadhiṣaṭtriṃśatsa trayodaśo māsaḥ sa ātmā triṃśadātmā pratiṣṭhā prāṇā dve śira eva ṣaṭtriṃśyau tadyatte dve bhavato dvyakṣaraṃ hi śiro'tha yadantarā nakṣatre tatsūdadohā atha yannakṣatreṣvannaṃ tatpurīṣaṃ tā āhutayastāḥ samidho'tha yannakṣatrāṇītyākhyāyate tallokampṛṇā tadvā etatsarvaṃ nakṣatrāṇītyevākhyāyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

tā vā etāḥ ekaviṃśatirbṛhatya ekaviṃśo vai svargo loko bṛhatī svargo lokastadeṣa svargaṃ lokamabhisampadyata ekaviṃśaṃ ca stomaṃ bṛhatīṃ ca chandaḥ -

chandāṃsi ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tāni vā etāni sapta chandāṃsi caturuttarāṇi tricāni teṣāṃ sapta ca śatāni viṃśatiścākṣarāṇyadhi ṣaṭtriṃśattato yāni sapta ca śatāni viṃśatiśceṣṭakā eva tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni pariśritaḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni yajuṣmatyo'tha yānyadhi ṣaṭtriṃśatsa trayodaśo māsaḥ sa ātmā triṃśadātmā pratiṣṭhā dve prāṇā dve śira eva ṣaṭtriṃśyau tadyatte dve bhavato dvyakṣaraṃ hi śiraḥ -

tasyai vā etasyai ṣaṭtriṃśadakṣarāyai bṛhatyai yāni daśa prathamānyakṣarāṇi sā daśākṣaraikapadātha yāni viṃśatiḥ sā viṃśatyakṣarā dvipadātha yāni triṃśatsā triṃśadakṣarā virāḍatha yāni trayastriṃśatsā trayastriṃśadakṣarātha yāni catustriṃśatsā catustriṃśadakṣarā svarāḍatha yatsarvaiśchandobhirayamagniścitastadaticchandāstā u sarvā iṣṭakā eveṣṭaketi trīṇyakṣarāṇi tripadā gāyatrī tenaiṣa gāyatro'gnirmṛdāpa iti trīṇyakṣarāṇi tripadā gāyatrī teno evaiṣa gāyatro'tha yadantarā chandasī tatsūdadohā atha yacchandaḥsvannaṃ tatpurīṣaṃ tā āhutayastāḥ samidho'tha yacchandāṃsītyākhyāyate tallokampṛṇā tadvā etatsarvaṃ chandāṃsītyevākhyāyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

tā vā etāḥ ekaviṃśatirbṛhatya ekaviṃśo vai svargo loko bṛhatī svargo lokastadeṣa svargaṃ lokamabhisampadyata ekaviṃśaṃ ca stomaṃ bṛhatīṃ ca chandaḥ -

saṃvatsaro ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tasya rātraya eva pariśritastāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni saṃvatsarasya rātrayo'hāni yajuṣmatya iṣṭakāstāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni saṃvatsarasyāhānyatha yā amūḥ ṣaṭtriṃśadiṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmā'rdhamāsāśca te māsāśca caturviṃśatirardhamāsā dvādaśa māsā atha yadantarāhorātre tatsūdadohā atha yadahorātreṣvannaṃ tatpurīṣaṃ tā āhutayastāḥ samidho'tha yadahorātrāṇītyākhyāyate tallokampṛṇā tadvāetatsarvamahorātrāṇītyevākhyāyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

tā vā etāḥ ekaviṃśatirbṛhatya ekaviṃśo vai svargo loko bṛhatī svargo lokastadeṣa svargaṃ lokamabhisampadyate ekaviṃśaṃ ca stomaṃ bṛhatīṃ ca chandaḥ -

ātmā ha tvevaiṣo'gniścitaḥ tasyāsthīnyeva pariśritastāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni puruṣasyāsthīni majjāno yajuṣmatya iṣṭakāstāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni puruṣasya majjāno'tha yā amūḥ ṣaṭtriṃśadiṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmā prāṇaḥ sa tasya triṃśadātmanvidhāḥ pratiṣṭhāyāṃ dve śīrṣandve tadyatte dve bhavato dvikapālaṃ hi śiro'tha yenemāni parvāṇi saṃtatāni tatsūdadohā athaitattrayaṃ yenāyamātmā pracchanno loma tvaṅmāṃsamiti tatpurīṣaṃ yatpibati tā āhutayo yadaśnāti tāḥ samidho'tha yadātmetyākhyāyate tallokampṛṇā tadvā etatsarvamātmetyevākhyāyate tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

tā vā etāḥ ekaviṃśatirbṛhatyaḥ ekaviṃśo vai svargo loko bṛhatī svargo lokastadeṣa svargaṃ lokamabhisampadyata ekaviṃśaṃ ca stomaṃ bṛhatīṃ ca cchandaḥ -

sarvāṇi ha tveva bhūtāni sarve devā eṣo'gniścita āpo vai sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni tā haitā āpa evaiṣo'gniścitastasya nāvyā eva pariśritastāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatānyādityaṃ nāvyāḥ samantaṃ pariyanti nāvyā u eva yajuṣmatya iṣṭakāstāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatānyādityaṃ nāvyā abhikṣarantyatha yadantarā nāvye tatsūdadohā atha yā amūḥ ṣaṭtriṃśadiṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmā'yameva sa yo'yaṃ hiraṇmayaḥ puruṣaḥ -

tasyaite pratiṣṭhe rukmaśca puṣkaraparṇaṃ cāpaścādityamaṇḍalaṃ ca srucau bāhū tāvindrāgnī dve svayamātṛṇṇe iyaṃ cāntarikṣaṃ ca tisro viśvajyotiṣa etā devatā agnirvāyurāditya etā hyeva devatā viśvaṃ jyotirdvādaśartavyāḥ sa saṃvatsaraḥ sa ātmā pañca pañcacūḍāḥ sa yajñaste devā atha yadvikarṇī ca svayamātṛṇṇā cāśmāpṛśniryaścite'gnirnidhīyate sā pañcatrīṃśī lokampṛṇāyai yajuḥ ṣaṭtriṃśī so'syaiṣa sarvasyāntamevātmā sa eṣa sarvāsāmapāṃ madhye sa eṣa sarvaiḥ kāmaiḥ sampanna 'āpo vai sarve kāmāḥ sa eṣo'kāmaḥ sarvakāmo na hyetaṃ kasya cana kāmaḥ -

tadeṣa śloko bhavati vidyayā tadārohanti yatra kāmāḥ parāgatāḥ na tatra dakṣiṇā yanti nāvidvāṃsastapasvina iti na haiva taṃ lokaṃ dakṣiṇābhirna tapasā'nevaṃvidaśnuta evaṃ vidāṃ haiva sa lokaḥ -

abhraṃ purīṣam candramā āhutayo nakṣatrāṇi samidho yaccandramā nakṣatre vasatyāhutistatsamidhi vasatyetadu vā āhuterannameṣā pratiṣṭhā tasmādāhutirna kṣīyata etaddhyasyā annameṣā pratiṣṭhātha yaddevā ityākhyāyate tallokampṛṇā tadvā etatsarvaṃ devā ityevākhyāyate -

tadetadṛcābhyuktam viśve devā anu tatte yajurguriti sarvāṇi hyatra bhūtāni sarve devā yajureva bhavanti tatsarvo'gnirlokampṛṇāmabhisampadyate sa yo haitadevaṃ veda lokampṛṇāmenaṃ bhūtametatsarvamabhisampadyate -

tā vā etāḥ ekaviṃśatirbṛhatya ekaviṃśo vai svargo loko bṛhatī svargo lokastadeṣa svargaṃ lokamabhisampadyata ekaviṃśaṃ ca stomaṃ bṛhatīṃ ca chandaḥ -