Shatapatha Brahmana · Chapter 10.4.2

saṃvatsaro vai prajāpatiragniḥ somo rājā candramāḥ sa ha svayamevātmānaṃ proce yajñavacase rājastambāyanāya yāvanti vāva me jyotīṃṣi tāvatyo ma iṣṭakā iti -

tasya vā etasya saṃvatsarasya prajāpateḥ/ sapta ca śatāni viṃśatiścāhorātrāṇi jyotīṃṣi tā iṣṭakāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāṇi pariśritaḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni yajuṣmatyaḥ so'yaṃ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ sarvāṇi bhūtāni sasṛje yacca prāṇi yaccāprāṇamubhayāndevamanuṣyāntsa sarvāṇi bhūtāni sṛṣṭvā riricānaiva mene sa mṛtyorbibhayāṃ cakāra -

sa hekṣāṃ cakre kathaṃ nvahamimāni sarvāṇi bhūtāni punarātmannāvapeya punarātmandadhīya kathaṃ nvahamevaiṣāṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ punarātmā syāmiti -

sa dvedhā''tmānaṃ vyauhat ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatānyanyatarasyeṣṭakā abhavannevamanyatarasya sa na vyāpnot -

trīnātmano'kuruta tisrastisro'śītaya ekaikasyeṣṭakā abhavantsa naiva vyāpnot -

catura ātmano'kuruta aśītiśateṣṭakāntsa naiva vyāpnot -

pañcātmano'kuruta catuścatvāriṃśaṃ śatamekaikasyeṣṭakā abhavantsa naiva vyāpnot -

ṣaḍātmano'kuruta viṃśatiśateṣṭakāntsa naiva vyāpnonna saptadhā vyabhavat -

aṣṭāvātmano'kuruta navatīṣṭakāntsa naiva vyāpnot -

navātmano'kuruta aśītīṣṭakāntsa naiva vyāpnot -

daśātmano'kuruta dvāsaptatīṣṭakānsa naiva vyāpnonnaikādaśadhā vyabhavat -

dvādaśātmano'kuruta ṣaṣṭīṣṭakāntsa naiva vyāpnonna trayodaśadhā vyabhavanna caturdaśadhā -

pañcadaśātmano'kuruta aṣṭācatvāriṃśadiṣṭakāntsa naiva vyāpnot -

ṣoḍaśātmano'kuruta pañcacatvāriṃśadiṣṭakāntsa naiva vyāpnonna saptadaśadhā vyabhavat -

aṣṭādaśātmano'kuruta catvāriṃśadiṣṭakāntsa naiva vyāpnonnaikānnaviṃśatidhā vyabhavat -

viṃśatimātmano'kuruta ṣaṭtriṃśadiṣṭakāntsa naiva vyāpnonnaikaviṃśatidhā vyabhavanna dvāviṃśatidhā na trayoviṃśatidhā -

caturviṃśatimātmano'kuruta triṃśadiṣṭakāntso'trātiṣṭhata pañcadaśe vyūhe tadyatpañcadaśe vyūhe'tiṣṭhata tasmātpañcadaśāpūryamāṇasya rūpāṇi pañcadaśāpakṣīyamāṇasya -

atha yaccaturviṃśatimātmano'kuruta tasmāccaturviṃśatyardhamāsaḥ saṃvatsaraḥ sa etaiścaturviṃśatyā triṃśadiṣṭakairātmabhirna vyabhavatsa pañcadaśāhno rūpāṇyapaśyadātmanastanvo muhūrtām̐llokampṛṇāḥ pañcadaśaiva rātrestadyanmuhustrāyante tasmānmuhūrtā atha yatkṣudrāḥ santa imām̐llokānāpūrayanti tasmāllokampṛṇāḥ -

eṣa vā idaṃ sarvaṃ pacati ahorātrairardhamāsairmāsairṛtubhiḥ saṃvatsareṇa tadamunā pakvamayaṃ pacati pakvasya pakteti ha smāha bhāradvājo'gnimamunā hi pakvamayaṃ pacatīti -

tāni saṃvatsare daśa ca sahasrāṇyaṣṭau ca śatāni samapadyanta so'trātiṣṭhata daśasu ca sahasreṣvaṣṭāsu ca śateṣu -

atha sarvāṇi bhūtāni paryaikṣat sa trayyāmeva vidyāyāṃ sarvāṇi bhūtānyapaśyadatra hi sarveṣāṃ chandasāmātmā sarveṣāṃ stomānāṃ sarveṣāṃ prāṇānāṃ sarveṣāṃ devānāmetadvā astyetaddhyamṛtaṃ yaddhyamṛtaṃ taddhyastyetadu tadyanmartyam -

sa aikṣata prajāpatiḥ trayyāṃ vāva vidyāyāṃ sarvāṇi bhūtāni hanta trayīmeva vidyāmātmānamabhisaṃskaravā iti -

sa ṛco vyauhat / dvādaśa bṛhatīsahasrāṇyetāvatyo harco yāḥ prajāpatisṛṣṭāstāstriṃśattame vyūhe paṅktiṣvatiṣṭhanta tā yattriṃśattame vyūhe'tiṣṭhanta tasmāttriṃśanmāsasya rātrayo'tha yatpaṅktiṣu tasmātpāṅktaḥ prajāpatistā aṣṭāśataṃ śatāni paṅktayo'bhavan -

athetarau vedau vyauhat/ dvādaśaiva bṛhatīsahasrāṇyaṣṭau yajuṣāṃ catvāri sāmnāmetāvaddhaitayorvedayoryatprajāpatisṛṣṭaṃ tau triṃśattame vyūhe paṅktiṣvatiṣṭhetāṃ tau yattriṃśattame vyūhe'tiṣṭhetāṃ tasmāttriṃśanmāsasya rātrayo'tha yatpaṅktiṣu tasmātpāṅktaḥ prajāpatistā aṣṭāśatameva śatāni paṅktayo'bhavan -

te sarve trayo vedāḥ daśa ca sahasrāṇyaṣṭau ca śatānyaśītīnāmabhavantsa muhūrtena muhūrtenāśītimāpnonmuhūrtena muhūrtenāśītiḥ samapadyata -

sa eṣu triṣu lokeṣūkhāyām yonau reto bhūtamātmānamasiñcacchandomayaṃ stomamayaṃ prāṇamayaṃ devatāmayaṃ tasyārdhamāse prathama ātmā samaskriyata davīyasi paro davīyasi paraḥ saṃvatsara eva sarvaḥ kṛtsnaḥ samaskriyata -

tadyatpariśritamupādhatta tadrātrimupādhatta tadanu pañcadaśa muhūrtānmuhūrtānanu pañcadaśāśītīratha yadyajuṣmatīmupādhatta tadaharupādhatta tadanu pañcadaśa muhūrtānmuhūrtānanu pañcadaśāśītīrevametāṃ trayīṃ vidyāmātmannāvapatātmannakuruta so'traiva sarveṣāṃ bhūtānāmātmā'bhavacchandomaya stomamayaḥ prāṇamayo devatāmayaḥ sa etanmaya eva bhūtvordhva udakrāmatsa yaḥ sa udakrāmadeṣa sa candramāḥ -

tasyaiṣā pratiṣṭhā/ ya eṣa tapatyetasmādevādhyacīyataitasminnadhyacīyatātmana evainaṃ tanniramimītātmanaḥ prājanayat -

sa yadagniṃ ceṣyamāṇo dīkṣate yathaiva tatprajāpatireṣu triṣu lokeṣūkhāyāṃ yonau reto bhūtamātmānamasiñcadevamevaiṣa etadātmānamukhāyāṃ yonau retobhūtaṃ siñcati cchandomayaṃ stomamayaṃ prāṇamayaṃ devatāmayaṃ tasyārdhamāse prathama ātmā saṃskriyate davīyasi paro davīyasi paraḥ saṃvatsara eva sarvaḥ kṛtsnaḥ saṃskriyate -

tadyatpariśritamupadhatte tadrātrimupadhatte tadanu pañcadaśamuhūrtānmuhūrtānanu pañcadaśāśītīratha yadyajuṣmatīmupadhattetadaharupadhatte tadanu pañcadaśa mūhūrtānmuhūrtānanu pañcadaśāśītīrevametāṃ trayīṃ vidyāmātmannāvapata ātmankurute so'traiva sarveṣāṃ bhūtānāmātmā bhavati cchandomaya stomamayaḥ prāṇamayo devatāmayaḥ sa etanmaya eva bhūtvordhva utkrāmati -

tasyaiṣā pratiṣṭhā ya eṣa tapatyetasmādvevādhicīyata etasminnadhicīyata ātmana evainaṃ tannirmimīta ātmanaḥ prajanayati sa yadaivaṃvidasmāllokātpraityathaitamevātmānamabhisambhavati cchandomayaṃ prāṇamayaṃ devatāmayaṃ sa etanmaya eva bhūtvordhva utkrāmati ya evaṃ vidvānetatkarma kurute yo vaitadevaṃ veda -