Shatapatha Brahmana · Chapter 10.4.1
prajāpatiṃ visrastam yatra devāḥ samaskurvaṃstamukhāyāṃ yonau retobhūtamasiñcanyonirvā ukhā tasmā etatsaṃvatsare'nnaṃ samaskurvanyo'yamagniścitastadātmanā paryadadhustadātmanā parihitamātmaivābhavattasmādannamātmanā parihitamātmaiva bhavati -
tathaivaitadyajamānaḥ ātmānamukhāyāṃ yonau reto bhūtaṃ siñcati yonirvā ukhā tasmā etatsaṃvatsare'nnaṃ saṃskaroti yo'yamagniścitastadātmanā paridadhāti tadātmanā parihitamātmaiva bhavati tasmādannamātmanā parihitamātmaiva bhavati -
taṃ nidadhāti vauṣaḍiti vaugiti vā eṣa ṣaḍitīdaṃ ṣaṭcitikamannaṃ kṛtvā'smā apidadhātyātmasammitaṃ yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati -
sa eṣa evārkaḥ yametamatrāgnimāharanti tasyaitadannaṃ kyaṃ yo'yamagniścitastadarkyaṃ yajuṣṭa eṣa eva mahāṃstasyaitadannaṃ vrataṃ tanmahāvrataṃ sāmata eṣa u evoktasyaitadannaṃ thaṃ tadukthamṛktastadetadekaṃ sattredhā''khyāyate -
athendrāgnī vā asṛjyetām brahma ca kṣatraṃ cāgnireva brahmendraḥ kṣatraṃ tau sṛṣṭau nānaivāstāṃ tāvabrūtāṃ na vā itthaṃ santau śakṣyāvaḥ prajāḥ prajanayitumekaṃ rūpamubhāvasāveti tāvekaṃ rūpamubhāvabhavatām -
tau yau tāvindrāgnī etau tau rukmaśca puruṣaśca rukma evendraḥ puruṣo'gnistau hiraṇmayau bhavato jyotirvai hiraṇyaṃ jyotirindrāgnī amṛtaṃ hiraṇyamamṛtamindrāgnī -
tāvetāvindrāgnī eva cinvanti yaddhi kiṃ caiṣṭakamagnireva tattasmāttadagninā pacanti yaddhi kiṃ cāgninā pacantyagnireva tadatha yatpurīṣaṃ sa indrastasmāttadagninā na pacanti nedagnirevāsannendra iti tasmādetāvindrāgnī eva citau -
atha yaścite'gnirnidhīyate tadekaṃ rūpamubhau bhavatastasmāttāvetenaiva rūpeṇemāḥ prajāḥ prajanayataḥ saiṣaikaiveṣṭakāgnireva tāmeṣa sarvo'gnirabhisampadyate saiveṣṭakāsampattadetadekamevākṣaraṃ vaugiti tadeṣa sarvo'gnirabhisampadyate saivākṣarasampat -
taddhaitatpaśyannṛṣirabhyanūvāda bhūtaṃ bhaviṣyatprastaumi mahadbrahmaikamakṣaraṃ bahu brahmaikamakṣaramityetaddhyevākṣaraṃ sarve devāḥ sarvāṇi bhūtānyabhisampadyante tadetadbrahma ca kṣatraṃ cāgnireva brahmendraḥ kṣatramindrāgnī vai viśve devā viḍu viśve devāstadetadbrahma
kṣatraṃ viṭ -
etaddha sma vai tadvidvāñchyāparṇaḥ sāyakāyana āha/ yadvai ma idaṃ karma samāpsyata mamaiva prajā salvānāṃ rājāno'bhaviṣyanmama brāhmaṇā mama vaiśyā yattu ma etāvatkarmaṇaḥ samāpi tena ma ubhayathā salvānprajā'tirekṣyata iti sa eṣa eva śrīreṣa yaśa eṣo'nnādaḥ -
etaddha vai tacchāṇḍilyaḥ vāmakakṣāyaṇāya procyovāca śrīmānyaśasvyannādo bhaviṣyasīti śrīmānha vai yaśasvyannādo bhavati ya evaṃ veda -
sa eṣo'gniḥ prajāpatireva / te devā etamagniṃ prajāpatiṃ saṃskṛtyāthāsmā etatsaṃvatsare'nnaṃ samaskurvanya eṣa mahāvratīyo grahaḥ -
tamadhvaryurgraheṇa gṛhṇāti yadgṛhṇāti tasmādgrahastasminnudgātā mahāvratena rasaṃ dadhāti sarvāṇi haitāni sāmāni yanmahāvrataṃ tadasmintsarvaiḥ sāmabhī rasaṃ dadhāti tasminhotā mahatokthena rasaṃ dadhāti sarvā haitā ṛco yanmahadukthaṃ tadasmintsarvābhirṛgbhī rasaṃ dadhāti -
te yadā stuvate yadānuśaṃsati athāsminnetaṃ vaṣaṭkṛte juhoti vaugiti vā eṣa ṣaḍitīdaṃ ṣaḍvidhamannaṃ kṛtvā'smā apidadhātyātmasammitaṃ yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati -
sa eṣa evārkaḥ yo'yamagniścitastasyaitadannaṃ kyameṣa mahāvratīyo grahastadarkyaṃ yajuṣṭa eṣa eva mahāṃstasyaitadannaṃ vrataṃ tanmahāvrataṃ sāmata eṣa u evoktasyaitadannaṃ thaṃ tadukthamṛktastadetadekaṃ sattredhākhyāyate -
sa eṣa saṃvatsaraḥ prajāpatiragniḥ tasyārdhameva sāvitrāṇyardhaṃ vaiśvakarmaṇānyaṣṭāvevāsya kalāḥ sāvitrāṇyaṣṭau vaiśvakarmaṇānyatha yadetadantareṇa karma kriyate sa eva saptadaśaḥ prajāpatiryo vai kalā manuṣyāṇāmakṣaraṃ taddevānām - १०.४.१.१६*
tadvai lometi dve akṣare tvagiti dve asṛgiti dve meda iti dve māṃsamiti dve snāvetidve asthīti dve majjeti dve tāḥ ṣoḍaśa kalā atha ya etadantareṇa prāṇaḥ saṃcarati sa eva saptadaśaḥ prajāpatiḥ -
tasmā etasmai prāṇāya/ etāḥ ṣoḍaśa kalā annamabhiharanti tā yadā'nabhihartuṃ dhriyante'thaitā eva jagdhvotkrāmati tasmādu haitadaśiśiṣatastṛptamiva bhavati prāṇairadyamānasya tasmādu haitadupatāpī kṛśaiva bhavati prāṇairhi jagdho bhavati -
tasmā etasmai saptadaśāya prajāpataye/ etatsaptadaśamannaṃ samaskurvanya eṣa saumyo'dhvaro'tha yā asya tāḥ ṣoḍaśa kalā ete te ṣoḍaśartvijastasmānna saptadaśamṛtvijaṃ kurvīta nedatirecayānītyatha ya evātra raso yā āhutayo hūyante tadeva saptadaśamannam -
te yadā stuvate yadānuśaṃsati athāsminnetaṃ vaṣaṭkṛte juhoti vaugiti vā eṣa ṣaḍitīdaṃ ṣaḍvidhamannaṃ kṛtvā'smā apidadhātyātmasammitaṃ yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati -
sa eṣa evārkaḥ yo'yamagniścitastasyaitadannaṃ kyameṣa saumyo'dhvarastadarkyaṃ yajuṣṭa eṣa eva mahāṃstasyaitadannaṃ vrataṃ tanmahāvrataṃ sāmata eṣa u evoktasyaitadannaṃ thaṃ tadukthamṛktastadetadekaṃ sattredhākhyāyate sa etenānnena sahordhva udakrāmatsa yaḥ sa udakrāmadasau sa ādityo'tha yena tenānnena sahodakrāmadeṣa sa candramāḥ -
sa eṣa evārko ya eṣa tapati tasyaitadannaṃ kyameṣa candramāstadarkyaṃ yajuṣṭa eṣa eva mahāṃstasyaitadannaṃ vrataṃ tanmahāvrataṃ sāmata eṣa u evoktasyaitadannaṃ thaṃ tadukthamṛktastadetadekaṃ sattredhā''khyāyata ityadhidevatam -
athādhyātmam prāṇo vā arkastasyānnameva kyaṃ tadarkyaṃ yajuṣṭaḥ prāṇa eva mahāṃstasyānnameva vrataṃ tanmahāvrataṃ sāmataḥ prāṇa u evoktasyānnameva thaṃ tadukthamṛktastadetadekaṃ sattredhākhyāyate sa eṣa evaiṣo'dhidevatamayamadhyātmam -
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0