Shatapatha Brahmana · Chapter 1.9.2
१.९.२ atha patnīsaṃyājaḥ
te vai patnīḥ saṃyājayiṣyantaḥ pratiparāyanti / juhūṃ ca sruvaṃ cādhvaryurādatte vedaṃ hotājyavilāpanīmagnīt -
taddhaikeṣāmadhvaryuḥ / pūrveṇāhavanīyaṃ paryeti tadu tathā na kuryādbahirdhā ha yajñātsyādyatteneyāt -
jaghaneno haiva patnīm / ekeṣāmadhvaryureti no eva tathā kuryātpūrvārdho vai yajñasyādhvaryurjaghanārdhaḥ patnī yathā bhasattaḥ śiraḥ pratidadhyādevaṃ tadbahirdhā haiva yajñātsyādyatteneyāt -
antareṇo haiva patnīm / ekeṣāmadhvaryureti no eva tathā kuryādantariyāddha yajñātpatnīṃ yatteneyāttasmādu pūrveṇaiva gārhapatyamantareṇāhavanīyaṃ caiti tathāha na bahirdhā yajñādbhavati yatho evādaḥ pracarannantareṇa saṃcarati sa u evāsyaiṣa saṃcaro bhavati -
atha patnīḥ saṃyājayanti / yajñādvai prajāḥ prajāyante yajñātprajāyamānā mithunātprajāyante mithunātprajāyamānā antato yajñasya prajāyante tadenā etadantato yajñasya mithunātprajananātprajanayati tasmānmithunātprajananādantato yajñasyemāḥ prajāḥ prajāyante tasmātpatnīḥ saṃyājayanti -
catasro devatā yajati / catasro vai mithunaṃ dvandvaṃ vai mithunaṃ dve dve hi khalu bhavato mithunamevaitatprajanane kriyate tasmāccatasro devatā yajati -
tā vā ājyahaviṣo bhavanti / reto vā ājyaṃ reta evaitatsiñcati tasmādājyahaviṣo bhavanti -
tenopāṃśu caranti / tira iva vai mithunena caryate tira ivaitadyadupāṃśu tasmādupāṃśu caranti -
atha somaṃ yajati / reto vai somo reta evaitatsiñcati tasmātsomaṃ yajati -
atha tvaṣṭāraṃ yajati / tvaṣṭā vai siktaṃ reto vikaroti tasmāttvaṣṭāraṃ yajati -
atha devānāṃ patnīryajati / patnīṣu vai yonau retaḥ pratiṣṭhitaṃ tattataḥ prajāyate tatpatnīṣvaivaitadyonau retaḥ siktaṃ pratiṣṭhāpayati tattataḥ prajāyate tasmāddevānāṃ patnīryajati -
sa yatra devānāṃ patnīryajati / tatpurastāttiraḥ karotyupa ha vai tāvaddevatā āsate yāvanna samiṣṭayajurjuhvatīdaṃ nu no juhvatviti tābhya evaitattiraḥ karoti tasmādimā mānuṣya striyastira ivaiva puṃso jighatmanti yā iva tu tā iveti ha smāha yājñavalkyaḥ -
athāgniṃ gṛhapatiṃ yajati / ayaṃ vā agnirloka imamevaitallokamimāḥ prajā abhiprajanayati tā imaṃ lokamimāḥ prajā abhiprajāyante tasmādagniṃ gṛhapatiṃ yajati -
tadiḍāntaṃ bhavati / na hyatra paridhayo bhavanti na prastaro yatra vā adaḥ prastareṇa yajamānaṃ svagākaroti patiṃ vā anu jāyā tadevāsyāpi patnī svagākṛtā bhavatīyasitaṃ ha kuryādyatprastarasya rūpaṃ kuryāttasmādiḍāntameva syāduto prastarasyaiva rūpaṃ kriyate -
sa yadi prastarasya rūpaṃ kuryāt / yathaivādaḥ prastareṇa yajamānaṃ svagākarotyevamevaitatpatnīṃ svagākaroti -
sa yadi prastarasya rūpaṃ kuryāt / vedasyaikaṃ tṛṇamācchidyāgraṃ juhvāmanakti madhyaṃ sruve budhnaṃ sthālyām -
athāgnīdāhānuprahareti / tūṣṇīmevānuprahṛtya cakṣuṣpā agne'si cakṣurme pāhītyātmānamupaspṛśāte teno apyātmānaṃ nānupravṛṇakti -
athāha saṃvadasveti / agānagnīdagañchrāvaya śrauṣaṭ svagā daivyā hotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhīti -
atha juhūṃ ca sruvaṃ ca sampragṛhṇāti / ado haivāhutiṃ karoti yadanaktyāhutirbhūtvā devalokaṃ gacchāditi tasmājjuhūṃ ca sruvaṃ ca sampragṛhṇāti -
sa vā agnaye sampragṛhṇāti / agne'dabdhāyo'śītametyamṛto hyagnistasmādāhādabdhāyavityaśītametyaśiṣṭho hyagnistasmādāhāśītameti pāhi mā didyoḥ pāhi prasityai pāhi duriṣṭyai pāhi duradmanyā iti sarvābhyo mārttibhyo gopāyetyevaitadāhāviṣaṃ naḥ pituṃ kṛṇvityannaṃ vai pituranamīvaṃ na idamakilbiṣamannaṃ kurvityevaitadāha suṣadā yonāvityātmanyetadāha svāhā vāḍiti tadyathā vaṣaṭkṛtaṃ hutamevamasyaitadbhavati -
atha vedaṃ patnī visraṃsayati / yoṣā vai vedirvṛṣā vedo mithunāya vai vedaḥ kriyate'tha yadenena yajña upālabhate mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -
atha yatpatnī visraṃsayati / yoṣā vai patnī vṛṣā vedo mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādvedaṃ patnī visraṃsayati -
sā visraṃsayati / vedo'si yena tvaṃ deva veda devebhyo vedo'bhavastena mahyaṃ vedo bhūyā iti yadi yajuṣā cikīrṣedetenaiva kuryāt -
tamā vedeḥ saṃstṛṇāti / yoṣā vai vedirvṛṣā vedaḥ paścādvai parītya vṛṣā yoṣāmadhidravati paścādevaināmetatparītya vṛṣṇā vedenādhidrāvayati tasmādāvedeḥ saṃstṛṇāti -
atha samiṣṭayajurjuhoti / prāṅme yajño'nusaṃtiṣṭhātā ityatha yaddhutvā samiṣṭayajuḥ patnīḥ saṃyājayetpratyaṅṅu haivāsyaiṣa yajñaḥ saṃtiṣṭheta tasmādvā etarhi samiṣṭayajurjuhoti prāṅme yajño'nusaṃtiṣṭhātā iti -
atha yasmātsamiṣṭayajurnāma / yā vā etena yajñena devatā hvayati yābhya eṣa yajñastāyate sarvā vai tattāḥ samiṣṭā bhavanti tadyattāsu sarvāsu samiṣṭāsvathaitajjuhoti tasmātsamiṣṭayajurnāma -
atha yasmātsamiṣṭayajurjuhoti / yā vā etena yajñena devatā hvayati yābhya eṣa yajñastāyata upa ha vai tā āsate yāvanna samiṣṭayajurjuhvatīdaṃ nu no juhvatviti tā evaitadyathāyathaṃ vyavasṛjati yatra yatrāsāṃ caraṇaṃ tadanu yajñaṃ vā etadajījanata yadenamatata taṃ janayitvā yatrāsya pratiṣṭhā tatpratiṣṭhāpayati tasmātsamiṣṭayajurjuhoti -
sa juhoti / devā gātuvida iti gātuvido hi devā gātuṃ vittveti yajñaṃ vittvetyevaitadāha gātumiteti tadetena yathāyathaṃ vyavasṛjati manasaspata imaṃ deva yajñaṃ svāhā vāte dhā ityayaṃ vai yajño yo'yaṃ pavate tadimaṃ yajñaṃ sambhṛtyaitasminyajñe pratiṣṭhāpayati yajñena yajñaṃ saṃdadhāti tasmādāha svāhā vāte dhā iti -
atha barhirjuhoti / ayaṃ vai loko barhiroṣadhayo barhirasminnevaitalloka oṣadhīrdadhati tā imā asmiṃloka oṣadhayaḥ pratiṣṭhitāstasmādbarhirjuhoti -
tāṃ vā atiriktāṃ juhoti / samiṣṭayajurhyevānto yajñasya yaddhyūrdhvaṃ samiṣṭayajuṣo'tiriktaṃ tadyadā hi samiṣṭayajurjuhotyathaitābhyo juhoti tasmādimā atiriktā asammitā oṣadhayaḥ prajāyante -
sa juhoti / saṃ barhiraṅktāṃ haviṣā ghṛtena samādityairvasubhiḥ saṃ marudbhiḥ samindro viśvadevebhiraṅktāṃ divyaṃ nabho gacchatu yatsvāheti -
atha praṇītā dakṣiṇataḥ parītya ninayati / yuṅkte vā etadyajñaṃ yadenaṃ tanute sa yanna ninayetparāṅu hāvimukta eva yajño yajamānaṃ prakṣiṇīyāttatho ha yajño yajamānaṃ na prakṣiṇāti tasmātpraṇītā dakṣiṇataḥ parītya ninayati -
sa ninayati / kastvā vimuñcati sa tvā vimuñcati kasmai tvā vimuñcati tasmai vimuñcati poṣāyeti tatpuṣṭimuttamāṃ yajamānāyānirāha sa yenaiva praṇayati tena ninayati yena hyeva yogyaṃ yuñjanti tena vimuñcanti yoktreṇa hi yogyaṃ yuñjanti
yoktreṇa vimuñcantyatha phalīkaraṇāṅkapālenādho'dhaḥ kṛṣṇājinamupāsyati rakṣasāṃ bhāgo'sīti -
devāśca vā asurāśca / ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhira etasminyajñe prajāpatau pitari saṃvatsare'smākamayaṃ bhaviṣyatyasmākamayaṃ bhaviṣyatīti -
tato devāḥ / sarvaṃ yajñaṃ saṃvṛjyātha yatpāpiṣṭhaṃ yajñasya bhāgadheyamāsīttenainānnirabhajannasnā paśoḥ phalīkaraṇairhaviryajñātsunirbhaktā asannityeṣa vai sunirbhakto yaṃ bhāginaṃ nirbhajantyatha yamabhāgaṃ nirbhajantyaiva sa tāvacchaṃsata uta hi vaśo labdhvāha kiṃ mā babhaktheti sayamevaibhyo devā bhāgamakalpayaṃstamevaibhya eṣa etadbhāgaṃ karotyathayadadho'dhaḥ kṛṣṇājinamupāsyatyanagnāvevaibhya etadandhe tamasi praveśayati tatho evāsṛkpaśo rakṣasāṃ bhāgo'sītyanagnāvandhe tamasi praveśayati tasmātpaśostedanīṃ na kurvanti rakṣasāṃ hi sa bhāgaḥ -
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0