Shatapatha Brahmana · Chapter 1.9.1
sa yatrāha / iṣitā daivyā hotāro bhadravācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāyeti yadato
hotānvāha sūkta iva tadāha yajamānāyaivaitadāśiṣamāśāste tadvā etadupariṣṭādyajñasyāśiṣamāśāste dvayaṃ tadyasmādupariṣṭādyajñasyāśiṣamāśāste -
yajñaṃ vā eṣa janayati / yo yajata etena hyuktā ṛtvijastanvate taṃ janayantyathāśiṣamāśāste tāmasmai yajña āśiṣaṃ saṃnamayati yāmāśiṣamāśāste yomājījanateti tasmādvā upariṣṭādyajñasyāśiṣamāśāste -
devānvā eṣa prīṇāti / yo yajata etena yajñenargbhiriva tvadyajurbhiriva tvadāhutibhiriva tvatsa devānprītvā teṣvapitvī bhavati teṣvapitvī bhūtvāthāśiṣamāśāste tāmasmai devā āśiṣaṃ saṃnamayanti yāmāśiṣamāśāste yo no'praiṣīditi tasmādvā upariṣṭādyajñasyāśiṣamāśāste -
atha pratipadyate / idaṃ dyāvāpṛthivī bhadramabhūditi bhadraṃ hyabhūdyo yajñasya saṃsthāmagannārdhma sūktavākamuta namovākamityubhayaṃ vā etadyajña eva yatsūktavākaśca namovākaścārātsma yajñamavidāma yajñamityevaitadāhāgne tvaṃ sūktavāgasyupaśrutī divaspṛthivyorityagnimevaitadāha tvaṃ sūktavāgasyupaśṛṇvatyoranayordyāvāpṛthivyorityomanvatī te'sminyajñe yajamāna dyāvāpṛthivī stāmityannavatyau te'sminyajñe yajamāna dyāvāpṛthivī stāmityevaitadāha -
śaṃgavī jīvadānū iti / śaṃgavī te jīvadānū stāmityevaitadāhātrasnū apravede iti mā ha kasmāccana pratrāsīrmo ta idaṃ puṣṭaṃ kaścana pravidatetyevaitadāha -
urugavyūtī abhayaṃ kṛtāviti / urugavyūtī te'bhaye stāmityevaitadāha vṛṣṭi dyāvā rītyāpeti vṛṣṭimatyau te stāmityevaitadāha -
śambhuvau mayobhuvāviti / śambhuvau te mayobhuvau stāmityevaitadāhorjasvatī ca payasvatī ceti rasavatyau ta upajīvanīye stāmityevaitadāha -
sūpacaraṇā ca svadhicaraṇā ceti / sūpacaraṇā ha te'sāvastu yāmadhastādupacarasi svadhicaraṇo ta iyamastu yāmupariṣṭādadhicarasītyevaitadāha tayorāvidīti tayorano manyamānayorityevaitadāha -
agniridaṃ haviḥ ajuṣatāvīvṛdhata maho jyāyo'kṛteti tadāgneyamājyabhāgamāha soma idaṃ havirajuṣatāvīvṛdhata maho jyāyo'kṛteti tatsaumyamājyabhāgamāhāgniridaṃ havirajuṣatāvīvṛdhata maho jyāyo'kṛteti tadya eṣa ubhayatrācyuta āgneyaḥ puroḍāśo bhavati tamāha -
atha yathādevatam / devā ājyapā ājyamajuṣantāvīvṛdhanta maho jyāyo'krateti tatprayājānuyājānāha prayājānuyājā vai devā ājyapā agnirhotreṇedaṃ havirajuṣatāvīvṛdhata maho jyāyo'kṛteti tadagniṃ hotreṇāhājuṣatetyevaṃ yā iṣṭā devatā bhavanti tāḥ sampaśyatyasau havirajuṣatāsau havirajuṣateti tadyajñasyaivaitatsamṛddhimāśāste yaddhi devā havirjuṣante tena hi mahajjayati tasmādāhājuṣatetyavīvṛdhateti yadvai devā havirjoṣayante tadapi girimātraṃ kurvate tasmādāhāvīvṛdhateti -
maho jyāyo'krateti / yajño vai devānāṃ mahastaṃ hyetajjyāyāṃsamiva kurvate tasmādāha maho jyāyo'krateti -
asyāmṛdheddhotrāyāṃ devaṃgamāyāmiti / asyāṃ rādhnotu hotrāyāṃ devaṃgamāyāmityevaitadāhāśāste'yaṃ yajamāno'sāviti nāma gṛhṇāti tadenampratyakṣamāśiṣā sampādayati -
dīrghāyutvamāśāsta iti / sā yāmutrottarā devayajyā tadiha pratyakṣaṃ dīrghāyutvam -
suprajāstvamāśāsta iti / tadyadamutra bhūyo haviṣkaraṇaṃ tadiha pratyakṣaṃ suprajāstvaṃ praśāsanaṃ sa kuryādya evaṃ kuryāduttarāṃ devayajyāmāśāsta iti tveva brūyāttadeva jīvātuṃ tatprajāṃ tatpaśūn -
bhūyo haviṣkaraṇamāśāsta iti tadveva tatsajātavanasyāmāśāsta iti prāṇā vai sajātāḥ
prāṇairhi saha jāyate tatprāṇānāśāste -
divyaṃ dhāmāśāsta iti / devaloke me'pyasaditi vai yajate yo yajate taddevaloka evainametadapitvinaṃ karoti yadanena haviṣāśāste tadaśyāttadṛdhyāditi yadanena haviṣāśāste tadasmai sarvaṃ samṛdhyatāmityevaitadāha -
tā vā etāḥ / pañcāśiṣaḥ karoti tisra iḍāyāṃ tā aṣṭāvaṣṭākṣarā vai gāyatrī vīryaṃ
gāyatrī vīryamevaitadāśiṣo'bhisaṃpādayati -
nāto bhūyasīḥ kuryāt / atiriktaṃ ha kuryādyadato bhūyasīḥ kuryādyadvai yajñasyātiriktaṃ dviṣantaṃ hāsya tadbhrātṛvyamabhyatiricyate tasmānnāto bhūyasīḥ
kuryāt -
apīdvai kanīyasīḥ sapta / tadasmai devā rāsantāmiti tadasmai devā anumanyantāmityevaitadāha tadagnirdevo devebhyo vanutāṃ vayamagneḥ parimānuṣā iti tadagnirdevo devebhyo vanutāṃ vayamagneradhyasmā etadvanavāmahā ityevaitadāha -
iṣṭaṃ ca vittaṃ ceti / aiṣiṣuriva vā etadyajñaṃ tamavidaṃstasmādāheṣṭaṃ ca vittaṃ cetyubhe cainaṃ dyāvāpṛthivī aṃhasaspātāmityubhe cainaṃ dyāvāpṛthivī ārttergopāyatāmityevaitadāha -
tadu haika āhuḥ / ubhe ca meti tathā hotāśiṣa ātmānaṃ nāntaretīti tadu tathā na brūyādyajamānasya vai yajña āśīḥ kiṃ nu tatrartvijāṃ yāṃ vai kāṃ ca yajña ṛtvija āśiṣamāśāsate yajamānasyaiva sā na ha sa etāṃ kva canāśiṣaṃ pratiṣṭhāpayati ya āhobhe ca meti tasmādu brūyādubhe cainamityeva -
iha gatirvāmasyeti / tadyadeva yajñasya sādhu tadevāsminnetaddadhāti tasmādāheha gatirvāmasyeti -
idaṃ ca namo devebhya iti tadyajñasyaivaitatsaṃsthāṃ gatvā namo devebhyaḥ karoti tasmādāhedaṃ ca namo devebhya iti -
atha śaṃyorāha / śaṃyurha vai bārhaspatyo'ñjasā yajñasya saṃsthāṃ vidāṃcakāra sa devalokamapīyāya tattadantarhitamiva manuṣyebhya āsa -
tadvā ṛṣīṇāmanuśrutamāsa / śaṃyurha vai bārhaspatyo'ñjasā yajñasya saṃsthāṃ vidāṃcakāra sa devalokamapīyāyeti te tāmeva yajñasya saṃsthāmupāyanyāṃ śaṃyurbārhaspatyo'vedyacchaṃyorabruvaṃstāmvevaiṣa etadyajñasya saṃsthāmupaiti yāṃ śaṃyurbārhaspatyo'vedyacchaṃyorāha tasmādvai śaṃyorāha -
sa pratipadyate / tacchaṃyorāvṛṇīmaha iti tāṃ yajñasya saṃsthāmāvṛṇīmahe yāṃ śaṃyurbārhaspatyo'vedityevaitadāha -
gātuṃ yajñāya gātuṃ yajñapataya iti / gātuṃ hyeṣa yajñāyecchati gātuṃ yajñapataye yo yajñasya saṃsthāṃ daivī svastirastu naḥ svastirmānuṣebhya iti svasti no devatrāstu svasti manuṣyatretyevaitadāhordhvaṃ jigātu bheṣajamityūrdhvaṃ no'yaṃ yajño devalokaṃ jayatvityevaitadāha -
śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpada iti / etāvadvā idaṃ sarvaṃ yāvaddvipāccaiva catuṣpācca tasmā evaitadyajñasya saṃsthāṃ gatvā śaṃ karoti tasmādāha śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpada iti -
athānayetyupaspṛśati / amānuṣa iva vā etadbhavati yadārtvijye pravṛta iyaṃ vai pṛthivī pratiṣṭhā tadasyāmevaitatpratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhati tadu khalu punarmānuṣo bhavati tasmādanayetyupaspṛśati -
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0