Shatapatha Brahmana · Verses 1.6-4

१.६.४ darśopacāraḥ
indro ha yatra vṛtrāya vajraṃ prajahāra / so'balīyānmanyamāno nāstṛṣītīva bibhyannilayāṃ cakre sa parāḥ parāvato jagāma devā ha vai vidāṃcakrurhato vai vṛtro'thendro nyaleṣṭeti -

tamanveṣṭuṃ dadhrire / agnirdevatānāṃ hiraṇyastūpa ṛṣīṇāṃ bṛhatī cchandasāṃ tamagniranuviveda tenaitāṃ rātriṃ sahājagāma sa vai devānāṃ vasurvīro hyeṣām -

te devā abruvan / amā vai no'dya vasurvasati yo naḥ prāvātsīditi tābhyāmetadyathā jñātibhyāṃ vā sakhibhyāṃ vā sahāgatābhyāṃ samānamodanaṃ pacedajaṃ vā tadaha mānuṣaṃ havirdevānāmevamābhyāmetatsamānaṃ havirniravapannaindrāgnaṃ dvādaśakapālaṃ puroḍāśaṃ tasmādaindrāgno dvādaśakapālaṃ puroḍāśo bhavati -

sa indro'bravīt / yatra vai vṛtrāya vajraṃ prāharaṃ tadvyasmaye sa kṛśa ivāsmi na vai medaṃ dhinoti yanmā dhinavattanme kuruteti tatheti devā abruvan -

te devā abruvan / na vā imamanyatsomāddhinuyātsomamevāsmai sambharāmeti tasmai somaṃ samabharanneṣa vai somo rājā devānāmannaṃ yaccandramāḥ sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadimaṃ lokamāgacchati sa ihaivāpaścauṣadhīśca praviśati sa vai devānāṃ vasvannaṃ hyeṣāṃ tadyadeṣa etāṃ rātrimihāmā vasati tasmādamāvāsyā nāma -

taṃ gobhiranuviṣṭhāpya samabharan / yadoṣadhīrāśnaṃstadoṣadhibhyo yadapo'pibaṃstadadbhyastamevaṃ saṃbhṛtyātacya tīvrīkṛtya tamasmai prāyacchan -

so'bravīt / dhinotyeva medaṃ neva tu mayi śrayate yathedaṃ mayi śrayātai tathopajānīteti taṃ śṛtenaivāśrayan -

tadvā etat samānameva satpaya eva sadindrasyaiva sattatpunarnānevācakṣate yadabravīddhinoti meti tasmāddadhyatha yadenaṃ śṛtenaivāśrayaṃstasmācchṛtaṃ -

sa yathāṃśurāpyāyet / evamāpyāyatāpa pāpmānaṃ harimāṇamahataiṣa u āmāvāsyasya bandhuḥ sa yo haivaṃ vidvāntsaṃnayatyevaṃ haiva prajayā paśubhirāpyāyate'pa pāpmānaṃ hate tasmādvai saṃnayet -

tadāhuḥ / nāsomayājī saṃnayetsomāhutirvā eṣā sānavaruddhā somayājinastasmānnāsomayājī saṃnayediti -

tadu sameva nayet / nanvatrāntareṇa śuśruma somena nu mā yājayatātha ma etadāpyāyanaṃ saṃbhariṣyathetyabravīditi na vai medaṃ dhinoti yanmā dhinavattanme kuruteti tasmā etadāpyāyanaṃ samabharaṃstasmādapyasomayājī sameva nayet -

vārtraghnaṃ vai paurṇamāsam / indro hyetena vṛtramahannathaitadeva vṛtrahatyaṃ yadāmāvāsyaṃ vṛtraṃ hyasmā etajjaghnuṣa āpyāyanamakurvan -

tadvā etadeva vārtraghnam / yatpaurṇamāsamathaiṣa eva vṛtro yaccandramāḥ sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadenametena sarvaṃ hanti nāsya kiṃ cana pariśinaṣṭi sarvaṃ ha vai pāpmānaṃ hanti na pāpmanaḥ kiṃ cana pariśinaṣṭi ya evametadveda -

taddhaike / dṛṣṭvopavasanti śvo nodetetyado haiva devānāmavikṣīṇamannambhavatyathaibhyo vayamita upapradāsyāma iti taddhi samṛddhaṃ yadakṣīṇa eva pūrvasminnanne'thāparamannamāgacchati sa ha bahvanna eva bhavatyasomayājī tu kṣīrayājyado haiva somo rājā bhavati -

atha yathaiva purā / kevalīroṣadhīraśnanti kevalīrapaḥ pibanti tāḥ kevalameva payo duhra eva tadeṣa vai somo rājā devānāmannaṃ yaccandramāḥ sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadimaṃ lokamāgacchati sa ihāpaścauṣadhīśca praviśati tadenamadbhya oṣadhibhyaḥ saṃbhṛtyāhutibhyo'dhi janayati sa eṣa āhutibhyo jātaḥ paścāddadṛśe -

tadvā etat / avikṣīṇameva devānāmannādyaṃ pariplavate'vikṣīṇaṃ ha vā asyāsmiṃloke'nnaṃ bhavatyakṣayyamamuṣmiṃloke sukṛtaṃ ya evametadveda -

tadvā etāṃ rātrim / devebhyo'nnādyaṃ pracyavate tadimaṃ lokamāgacchati te devā akāmayanta kathaṃ nu na idaṃ punarāgacchetkathaṃ na idaṃ parāgeva na praṇaśyediti tadya eva saṃnayanti teṣvāśaṃsanta eta eva naḥ saṃbhṛtya pradāsyantītyā ha vā asmintsvāśca niṣṭyāśca śaṃsante ya evametadveda yo vai paramatāṃ gacchati tasminnāśaṃsante -

tadvā eṣa evendraḥ / ya eṣa tapatyathaiṣa eva vṛtro yaccandramāḥ so'syaiṣa bhrātṛvyajanmeva tasmādyadyapi purā vidūramivodito'thainametāṃ rātrimupaiva nyāplavate so'sya vyāttamāpadyate -

taṃ grasitvodeti / sa na purastānna paścāddadṛśe grasate ha vai dviṣantambhrātṛvyamayamevāsti nāsya sapatnāḥ santītyāhurya evametadveda -

taṃ nirdhīya nirasyati / sa eṣa dhītaḥ paścāddadṛśe sa punarāpyāyate sa etasyaivānnādyāya punarāpyāyate yadi ha vā asya dviṣanbhrātṛvyo vaṇijyayā vā kenacidvā sambhavatyetasya haivānnādyāya punaḥ sambhavati ya evametadveda -

taddhaike / mahendrāyeti kurvantīndro vā eṣa purā vṛtrasya vadhādatha vṛtraṃ hatvā yathā mahārājo vijigyāna evaṃ mahendro'bhavattasmānmahendrāyeti tadvindrāyetyeva kuryādindro vā eṣa purā vṛtrasya vadhādindro vṛtraṃ jaghnivāṃstasmādvindrāyetyeva kuryāt -