Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 1.3.1

1.3.1.1.3.1.1

kuśaiḥ pātrasammārjanasya vīḍiyo aṃśaḥ
१.३.१ atha dravyasaṃskārāḥ
sa vai srucaḥ sammārṣṭi / tadyatsrucaḥ sammārṣṭi yathā vai devānāṃ caraṇaṃ tadvā anu manuṣyāṇāṃ tasmādyadā manuṣyāṇāṃ pariveṣaṇamupakḷptaṃ bhavati -

1.3.1.1.3.1.2

atha pātrāṇi nirṇenijati / tairnirṇijya pariveviṣatyevaṃ vā eṣa devānāṃ yajño bhavati yacchṛtāni havīṃṣi kḷptā vedisteṣāmetānyeva pātrāṇi yatsrucaḥ -

1.3.1.1.3.1.3

sa yatsammārṣṭi / nirṇenektyevainā etannirṇiktābhiḥ pracarāṇīti tadvai dvayenaiva devebhyo nirṇenijatyekena manuṣyebhyo'dbhiśca brahmaṇā ca devebhya āpo hi kuśā brahma yajurekenaiva manuṣyebhyo'dbhirevaivamvetannānā bhavati -

1.3.1.1.3.1.4

atha sruvamādatte / taṃ pratapati pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayo niṣṭaptaṃ rakṣo niṣṭaptā arātaya iti vā -

1.3.1.1.3.1.5

devā ha vai yajñaṃ tanvānāḥ / te'surarakṣasebhya āsaṃgād bibhayāṃcakrustadyajñamukhādevaitannāṣṭrā rakṣāṃsyato'pahanti -

1.3.1.1.3.1.6

sa vā ityagrairantarataḥ sammārṣṭi / aniśito'si sapatnakṣiditi yathānuparato yajamānasya sapatnānkṣiṇuyādevametadāha vājinaṃ tvā vājedhyāyai sammārjmīti yajñiyaṃ tvā yajñāya sammārjmītyevaitadāhaitenaiva sarvāḥ srucaḥ sammārṣṭi vājinīṃ tveti srucaṃ tūṣṇīṃ prāśitraharaṇaṃ -

1.3.1.1.3.1.7

sa vā ityagrairantarataḥ sammārṣṭīti / mūlairbāhyata itīva vā ayaṃ prāṇa itīvodānaḥ prāṇodānāvevaitaddadhāti tasmāditīvemāni lomānītīvemāni -

1.3.1.1.3.1.8

sa vai sammṛjya sammṛjya pratapya pratapya prayacchati / yathāvamarśaṃ nirṇijyānavamarśamuttamaṃ parikṣālayedevaṃ tattasmātpratapya pratapya prayacchati -

1.3.1.1.3.1.9

sa vai sruvamevāgre sammārṣṭi / athetarāḥ sruco yoṣā vai srugvṛṣā sruvastasmādyadyapi bahvya iva striyaḥ sārdhaṃ yanti ya eva tāsvapi kumāraka iva pumānbhavati sa eva tatra prathama etyanūcya itarāstasmātsruvamevāgre sammārṣṭyathetarāḥ srucaḥ -

1.3.1.1.3.1.10

sa vai tathaiva sammṛjyāt / yathāgniṃ nābhivyukṣedyathā yasmā aśanamāhariṣyantsyāttaṃ pātranirṇejanenābhivyukṣedevaṃ tattasmādu tathaiva sammṛjyādyathāgniṃ nābhivyukṣetprāṅivaivotkramya -

1.3.1.1.3.1.11

taddhaike / sruksammārjanānyagnāvabhyādadhati vedasyāhābhūvantsruca ebhiḥ samamārjiṣuridaṃ vai kiṃcidyajñasya nedidaṃ bahirddhā yajñād bhavaditi/ tadu tathā na kuryāt/ yathā yasmā aśanamāharettampātranirṇejanaṃ pāyayedevaṃ tattasmādu parāsyedevaitāni -

1.3.1.1.3.1.12

atha patnīṃ saṃnahyati / jaghanārdho vā eṣa yajñasya yatpatnī prāṅme yajñastāyamāno yāditi yunaktyevaināmetadyuktā me yajñamanvāsātā iti -

1.3.1.1.3.1.13

yoktreṇa saṃnahyati / yoktreṇa hi yogyaṃ yuñjantyasti vai patnyā amedhyaṃ yadavācīnaṃ nābherathaitadājyamavekṣiṣyamāṇā bhavati tadevāsyā etadyoktreṇāntardadhātyatha medhyenaivottarārdhenājyamavekṣate tasmātpatnīṃ saṃnahyati -

1.3.1.1.3.1.14

sa vā abhivāsaḥ saṃnahyati / oṣadhayo vai vāso varuṇyā rajjustadoṣadhīrevaitadantardadhāti tatho haināmeṣā varuṇyā rajjurna hinasti tasmādabhivāsaḥ saṃnahyati -

1.3.1.1.3.1.15

sa saṃnahyati / adityai rāsnāsītīyaṃ vai pṛthivyaditiḥ seyaṃ devānāṃ patnyeṣā vā etasya patnī bhavati tadasyā etadrāsnāmeva karoti na rajjuṃ hiro vai rāsnā tāmevāsyā etatkaroti -

1.3.1.1.3.1.16

sa vai na granthiṃ kuryāt / varuṇyo vai granthirvaruṇo ha patnīṃ gṛhṇīyādyadgranthiṃ kuryāttasmānna granthiṃ karoti -

1.3.1.1.3.1.17

ūrdhvamevodgūhati / viṣṇorveṣyo'sīti sā vai na paścātprācī devānāṃ yajñamanvāsīteyaṃ vai pṛthivyaditiḥ seyaṃ devānāṃ patnī sā paścātprācī devānāṃ yajñamanvāste taddhemāmabhyārohetsā patnī kṣipre'muṃ lokamiyāttatho ha patnī jyogjīvati tadasyā evaitannihnute tatho haināmiyaṃ na hinasti tasmādu dakṣiṇata ivaivānvāsīta -

1.3.1.1.3.1.18

athājyamavekṣate / yoṣā vai patnī reta ājyaṃ mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādājyamavekṣate-

1.3.1.1.3.1.19

sāvekṣate / 'dabdhena tvā cakṣuṣāvapaśyāmītyanārttena tvā cakṣuṣāvapaśyāmītyevaitadāha agnerjihvāsīti yadā vā etadagnau juhvatyathāgnerjihvā ivottiṣṭhanti tasmādāhāgnerjihvāsīti suhūrdevebhya iti sādhu devebhya ityevaitadāha dhāmne dhāmne me bhava yajuṣe yajuṣa iti sarvasmai me yajñāyaidhītyevaitadāha -

1.3.1.1.3.1.20

athājyamādāya prāṅudāharati / tadāhavanīye'dhiśrayati yasyāhavanīye havīṃṣi śrapayanti sarvo me yajña āhavanīye śṛto'sadityatha yadamutrāgre'dhiśrayati patnīṃ hyavakāśayiṣyanbhavati na hi tadavakalpate yatsāmi pratyaggharetpatnīmavakāśayiṣyāmītyatha yatpatnīṃ nāvakāśayedantariyāddha yajñātpatnīṃ tatho ha yajñātpatnīṃ nāntareti tasmādu sārdhameva vilāpya prāgudāharatyavakāśya patnīṃ yasyo patnī na bhavatyagra eva tasyāhavanīye'dhiśrayati tattata ādatte tadantarvedyāsādayati -

1.3.1.1.3.1.21

tadāhuḥ / nāntarvedyā sādayedato vai devānāṃ patnīḥ saṃyājayantyavasabhā aha devānāṃ patnīḥ karoti paraḥ puṃso hāsya patnī bhavatīti tadu hovāca yājñavalkyo yathādiṣṭaṃ patnyā astu kastadādriyeta yatparaḥ puṃsā vā patnī syādyathā vā yajño vediryajña ājyaṃ yajñādyajña nirmimā iti tasmādantarvedyevāsādayet -

1.3.1.1.3.1.22

prokṣaṇīṣu pavitre bhavataḥ / te tata ādatte tābhyāmājyamutpunātyeko vā utpavanasya bandhurmedhyamevaitatkaroti -

1.3.1.1.3.1.23

sa utpunāti / savitustvā prasava utpunāmyacchidreṇa pavitreṇa sūryasya raśmibhiriti so 'sāveva bandhuḥ -

1.3.1.1.3.1.24

athājyaliptābhyāṃ pavitrābhyam / prokṣaṇīrutpunāti saviturvaḥ prasava utpunāmyacchidreṇa pavitreṇa sūryasya raśmibhiḥ iti/ so'sāveva bandhuḥ/ tadyadājyaliptābhyāṃ pavitrābhyām / prokṣaṇīrutpunāti tadapsu payo dadhāti tadidamapsu payo hitamidaṃ hi yadā varṣatyathauṣadhayo jāyanta oṣadhīrjagdhvāpaḥ pītvā tata eṣa rasaḥ sambhavati tasmādu rasasyo caiva sarvatvāya -

1.3.1.1.3.1.25

athājyamavekṣate / taddhaike yajamānamavakhyāpayanti tadu hovāca yājñavaklyaḥ kathaṃ nu na svayamadhvaryavo bhavanti kathaṃ svayaṃ nānvāhuryatra bhūyasya ivāśiṣaḥ kriyante kathaṃ nveṣāmatraiva śraddhā bhavatīti yāṃ vai kāṃ ca yajña ṛtvija āśiṣamāśāsate yajamānasyaiva sā tasmādadhvaryurevāvekṣeta -

1.3.1.1.3.1.26

so'vekṣate / satyam vai cakṣuḥ satyaṃ hi vai cakṣustasmādyadidānīṃ dvau vivadamānāveyātāmahamadarśamahamaśrauṣamiti ya eva brūyādahamadarśamiti tasmā eva śraddadhyāma tatsatyenaivaitatsamardhayati -

1.3.1.1.3.1.27

so'vekṣate / tejo'si śukramasyamṛtamasīti sa eṣa satya eva mantrastejo hyetacchukraṃ hyetadamṛtaṃ hyetattatsatyenaivaitatsamardhayati -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0