Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 1.2.5

1.2.5.1.2.5.1

devāśca vā asurāśca / ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire tato devā anuvyamivāsuratha hāsurā menire'smākamevedaṃ khalu bhuvanamiti -

1.2.5.1.2.5.2

te hocuḥ / hantemāṃ pṛthivīṃ vibhajāmahai tāṃ vibhajyopajīvāmeti tāmaukṣṇaiścarmabhiḥ paścātprāñco vibhajamānā abhīyuḥ -

1.2.5.1.2.5.3

tadvai devāḥ śuśruvuḥ / vibhajante ha vā imāmasurāḥ pṛthivīṃ preta tadeṣyāmo yatremāmasurā vibhajante ke tataḥ syāma yadasyai na bhajemahīti te yajñameva viṣṇuṃ puraskṛtyeyuḥ -

1.2.5.1.2.5.4

te hocuḥ / anu no'syāṃ pṛthivyāmābhajatāstveva no'pyasyāṃ bhāga iti te hāsurā asūyanta ivocuryāvadevaiṣa viṣṇurabhiśete tāvadvo dadma iti -

1.2.5.1.2.5.5

vāmano ha viṣṇurāsa / taddevā na jihīḍire mahadvai no'durye no yajñasaṃmitamaduriti -

1.2.5.1.2.5.6

te prāñcaṃ viṣṇuṃ nipādya / cchandobhirabhitaḥ paryagṛhṇangāyatreṇa tvā cchandasā parigṛhṇāmīti dakṣiṇatastraiṣṭubhena tvā cchandasā parigṛhṇāmīti paścājjāgatena tvā cchandasā parigṛhṇāmītyuttarataḥ -

1.2.5.1.2.5.7

taṃ chandobhirabhitaḥ parigṛhya / agniṃ purastātsamādhāya tenārcantaḥ śrāmyantaścerustenemāṃ sarvāṃ pṛthivīṃ samavindanta tadyadenenemāṃ sarvāṃ samavindanta tasmādvedirnāma tasmādāhuryāvatī vedistāvatī pṛthivītyetayā hīmāṃ sarvāṃ samavindantaivaṃ ha vā imāṃ sarvāṃ sapatnānāṃ samvṛṅkte nirbhajatyasyai sapatnānya evametadveda -

1.2.5.1.2.5.8

so'yaṃ viṣṇurglānaḥ / chandobhirabhitaḥ parigṛhīto'gniḥ purastānnāpakramaṇamāsa sa tata evauṣadhīnāṃ mūlānyupamumloca -

1.2.5.1.2.5.9

te ha devā ūcuḥ / kva nu viṣṇurabhūtkva nu yajño'bhūditi te hocuśchandobhirabhitaḥ parigṛhīto'gniḥ purastānnāpakramaṇamastyatraivānvicchateti taṃ khananta ivānvīṣustaṃ tryaṅgule'nvavindaṃstammāttryaṅgulā vediḥ syāttadu hāpi pāñcistryaṅgulāmeva saumyasyādhvarasya vediṃ cakre -

1.2.5.1.2.5.10

tadu tathā na kuryāt / oṣadhīnāṃ vai sa mūlānyupāmlocattasmādoṣadhīnāmeva mūlānyucchettavai brūyādyannvevātra viṣṇumanvavindaṃstasmādvedirnāma -

1.2.5.1.2.5.11

tamanuvidyottareṇa parigraheṇa paryagṛhṇan / sukṣmā cāsi śivā cāsīti dakṣiṇata imāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya sukṣmāṃ śivāmakurvata syonā cāsi suṣadā cāsīti paścādimāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya syonāṃ suṣadāmakurvatorjasvatī cāsi payasvatī cetyuttarata imāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya rasavatīmupajīvanīyāmakurvata -

1.2.5.1.2.5.12

sa vai triḥ pūrvaṃ parigrahaṃ parigṛhṇāti / triruttaraṃ tatṣaṭkṛtvaḥ ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsaro yajñaḥ prajāpatiḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvatamevaitatparigṛhṇāti -

1.2.5.1.2.5.13

ṣaḍbhirvyāhṛtibhiḥ / pūrvaṃ parigrahaṃ parigṛhṇāti ṣaḍbhiruttaraṃ taddvādaśa kṛtvo dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsaro yajñaḥ prajāpatiḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvatamevaitatparigṛhṇāti -

1.2.5.1.2.5.14

vyāmamātrī paścātsyādityāhuḥ / etāvānvai puruṣaḥ puruṣasaṃmita hi tryaratniḥ prācī trivṛddhi yajño nātra mātrāsti yāvatīmeva svayaṃ manasā manyeta tāvatīṃ kuryāt -

1.2.5.1.2.5.15

abhito'gnimaṃsā unnayati / yoṣā vai vedirvṛṣāgniḥ parigṛhya vai yoṣā vṛṣāṇaṃ śete mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādabhito'gnimaṃsā unnayati -

1.2.5.1.2.5.16

sā vai paścādvarīyasī syāt / madhye saṃhvāritā punaḥ purastādurvyevamiva hi yoṣām praśaṃsanti pṛthuśroṇirvimṛṣṭāntarāṃsā madhye saṃgrāhyeti juṣṭāmevaināmetaddevebhyaḥ karoti -

1.2.5.1.2.5.17

sā vai prākpravaṇā syāt / prācī hi devānāṃ digatho udakpravaṇodīcī hi manuṣyāṇāṃ digdakṣiṇataḥ purīṣaṃ pratyudūhatyeṣā vai dikpitṝṇāṃ sā yaddakṣiṇāpravaṇā syātkṣipre ha yajamāno'muṃ lokamiyāttatho ha yajamāno jyogjīvati tasmāddakṣiṇataḥ purīṣaṃ pratyudūhati purīṣavatīṃ kurvīta paśavo vai purīṣampaśumatīmevaināmetatkurute -

1.2.5.1.2.5.18

tāṃ pratimārṣṭi / devā ha vai saṃgrāmaṃ saṃnidhāsyantaste hocurhanta yadasyai pṛthivyā anāmṛtaṃ devayajanaṃ taccandramasi nidadhāmahai sa yadi na ito'surā jayeyustata evārcantaḥ śrāmyantaḥ punarabhibhavemeti sa yadasyai pṛthivyā anāmṛtaṃ devayajanamāsīttaccandramasi nyadadhata tadetaccandramasi kṛṣṇaṃ tasmādāhuścandramasyasyai pṛthivyai devayajanamityapi ha vā asyaitasmindevayajana iṣṭaṃ bhavati tasmādvai pratimārṣṭi -

1.2.5.1.2.5.19

sa pratimārṣṭi / purā krūrasya visṛpo virapśinniti saṃgrāmo vai krūraṃ saṃgrāme hi krūraṃ kriyate hataḥ puruṣo hato'śvaḥ śete purā hyetatsaṃgrāmānnyadadhata tasmādāha purā krūrasya visṛpo virapśinnityudādāya pṛthivīṃ jīvadānumityudādāya hi yadasyai pṛthivyai jīvamāsīttaccandramasi nyadadhata tasmādāhodādāya pṛthivīṃ jīvadānumiti yāmairayaṃścandramasi svadhābhiriti yāṃ candramasi brahmaṇādadhurityevaitadāha tāmu dhīrāso anudiśya yajanta ityeteno ha tāmanudiśya yajante'pi ha vā asyaitāsmindevayajana iṣṭaṃ bhavati ya evametadveda -

1.2.5.1.2.5.20

athāha prokṣaṇīrāsādayeti / vajro vai sphyo brāhmaṇaścemaṃ purā yajñamabhyajūgupatāṃ vajro vā āpastadvajramevaitadabhiguptyā āsādayati sa vā uparyuparyeva prokṣaṇīṣu dhāryamāṇāsvatha sphyamudyacchatyatha yannihita eva sphyo prokṣaṇīrāsādayedvajro ha samṛccheyātāṃ tatho ha vajro na samṛcchetetasmāduparyuparyeva prokṣaṇīṣu dhāryamāṇāsvatha sphyamudyacchati -

1.2.5.1.2.5.21

athaitāṃ vācaṃ vadati / prokṣaṇīrāsādayedhmaṃ barhirupasādaya srucaḥ sammṛḍḍhi patnīṃ saṃnahyājyenodehīti saṃpraiṣa evaiṣa sa yadi kāmayeta brūyādetadyadyu kāmayetāpi nādriyeta svayamu hyevaitadvededamataḥ karma kartavyamiti -

1.2.5.1.2.5.22

athodañcaṃ sphyaṃ praharati / amuṣmai tvā vajraṃ praharāmīti yadyabhicaredvajro vai sphya stṛṇute haivainena -

1.2.5.1.2.5.23

atha pāṇī avanenikte / yaddhyasyai krūramabhūttaddhyasyā etadahārṣīttasmātpāṇī avanenikte -

1.2.5.1.2.5.24

sa ye hāgra ījire / te ha smāvamarśa yajante te pāpīyāṃsa āsuratha ye nejire te śreyāṃsa āsustato'śraddhā manuṣyānviveda ye yajante pāpīyāṃsaste bhavanti ya u na yajante śreyāṃsaste bhavantīti tata ito devānhavirna jagāmetaḥ pradānāddhi devā upajīvanti -

1.2.5.1.2.5.25

te ha devā ūcuḥ / bṛhaspatimāṅgirasamaśraddhā vai manuṣyānavidattebhyo vidhehi yajñamiti sa hetyovāca bṛhaspatirāṅgirasaḥ kathā na yajadhva iti te hocuḥ kiṃ kāmyā yajemahi ye yajante pāpīyāṃsaste bhavanti ya u na yajante śreyāṃsaste bhavantīti -

1.2.5.1.2.5.26

sa hovāca / bṛhaspatirāṅgiraso yadvai śuśruma devānāṃ pariṣūtaṃ tadeṣa yajño bhavati yacchṛtāni havīṃṣi kḷptā vedistenāvamarśamacāriṣṭa tasmātpāpīyāṃso'bhūttenānavamarśa yajadhvaṃ tathā śreyāṃso bhaviṣyathetyā kiyata ityā barhiṣastaraṇāditi barhiṣā ha vai khalveṣā śāmyati sa yadi purā barhiṣastaraṇātkiṃcidāpadyeta barhireva tatstṛṇannapāsyedatha yadā barhi stṛṇantyapi padābhitiṣṭhanti sa yo haivaṃ vidvānanavamarśaṃ yajate śreyānhaiva bhavati tasmādanavamarśameva yajeta -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0