devāsurā ha sam̐yattā āsam̐stānantareṇa gotamaḥ śaśrāma tamindra upetyovāceha no bhavām̐spaśaścaratvita nāhamutsaha ityathāhaṃ bhavato rūpeṇa carāṇīti yathā manyasa iti sa yattadgotamo vā bruvāṇaścacāra gotamarūpeṇa vā tadetadāha gautameti

p5.26

ityahe sutyāmāgaccha maghavanniti

p5.27

tadyathārhato brūyādityahe vaḥ paktāsmi tadāgacchatetyevamevaitaddevebhyaḥ sutyāṃ prāha

p5.28

devā brāhmaṇa iti

p5.29

devā haiva devā atha haite manuṣyadevā ye brāhmaṇāḥ śuśruvām̐so'nūcānāste manuṣyadevāḥ

p5.30

āhutaya eva (bhāgadheyaṃ) devānāṃ dakṣiṇā manuṣyadevānāmāhutibhirha devān prīṇāti dakṣiṇābhirmanuṣyadevāñchuśrūṣo'nūcānān brāhmaṇān prīṇāti

p5.1

iti prathamaḥ khaṇḍaḥ //१/१//
atha yatra subrahmaṇyaḥ subrahmaṇyamāhvayatyetasminha kāle'surarakṣām̐si devānām̐ yajñamajighām̐san

p5.2

te devā nihavamevākurvvata brahmom̐ ३ subrahmo ३ miti

p5.3

tānādityaḥ parjjanyaḥ purobalāko bhūtvā'bhipraittānvṛṣṭyā'śanyā vidyutā'han

p5.4

tadāhuḥ strī subrahmaṇyā३ pumā३nnapuṃsakā३ miti

p5.5

sarvvameveti brūyāt

p5.6

yatparjjanyaḥ purobalāko bhūtvā'bhipraittena pumānyadvṛṣṭyā yadaśanyā tena strī yadvidyutā tena napum̐sakaṃ tasmātsarvameveti brūyāt

p5.7

tadāhurṛk subrahmaṇyā ३ yajū३ḥ sāmā ३ iti sarvameveti brūyādṛca ivāsyā nāmadheyam̐ subrahmaṇyeti tasmādṛṅmantra eva khalvayaṃ nigadabhūto bhavati tasmādyajuḥ

p5.8

sāmakāriṇaḥ kurvvanti yathā'nyaiḥ sāmabhistasmātsāma tasmātsarvameveti brūyāt

p5.9

tadvā etatsubrahmaṇyāmāhūya yajamānam̐ vācayati rakṣasāmapahatyai

p5.10

sāsi subrahmaṇye tasyāste pṛthivī pāda ityāha yānyeva pṛthivyāmasurarakṣām̐si tānyeva tenāpahate sāsi subrahmaṇye tasyāste'ntarikṣaṃ pāda ityāha yānyevāntarikṣe'surarakṣām̐si tānyeva tenāpahate sāsi subrahmaṇye tasyāste dyauḥ pāda ityāha yānyeva divyasurarakṣām̐si tānyeva tenāpahate sāsi subrahmaṇye tasyāste diśaḥ pāda ityāha yānyeva dikṣvasurarakṣām̐si tānyeva tenāpahate paro rajāste pañcamaḥ pāda ityāha parām̐ rajaso vai brahmaṇaḥ sthānaṃ tadetadāha sā na iṣamūrjaṃ dhukṣvetyāhaiṣamevāsmā ūrjjaṃ dugdhe vīryyamannādyaṃ dhehītyāha vīryyamevāsmā annādyaṃ dadhāti

p5.11

brahma śrīrvvai nāmaitatsāma yatsubrahmaṇyā tasmātprātaranuvāka upākṛte visam̐sthite ca yajñe subrahmaṇyaḥ subrahmaṇyāmāhvayati

p5.12

eṣa vai brahma subrahma cāpnoti ya etadano yuktam̐ subrahmaṇyāya dadāti

p5.13

brahmaṇā caivāsya śriyā ca yajñam̐ samarddhayati ya evam̐ veda

p5.14

atho khalvāhuryyaccāva gatam̐ yaccānavagatam̐ sarvvasyaiṣaiva prāyaścittiriti tasmādevam̐vidam̐ subrahmaṇyaṃ kurvvīta nānevam̐ vidam

p5.1

iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ //१/२//
ekacchandaḥ prātassavanaṃ tasmādekapātpuruṣo haratyanyaṃ pratyanyena tiṣṭhati

p5.2

tricchandā mādhyandinaḥ pavamānastasmāttrayo'dhaḥ prāṇāḥ

p5.3

dve gāyatryām̐ sāmanī tasmāddvayamadhareṇa prāṇena karoti

p5.4

dve bṛhatyām̐ sāmanī tasmādvayamuttareṇa

p5.5

ekaṃ triṣṭubhi sāma tasmādekaiva nābhiḥ

p5.6

prāṇānāmiva tu vidhṛtiḥ

p5.7

atha yadeva tata ūrdhvaṃ tāni pṛṣṭhāni

p5.8

bārhatānyekagāyatrīkāṇi tasmād bṛhatya eva parśa(śa)vo bṛhatya eva kīkasāḥ pṛṣṭhamabhisamāyanti

p5.9

atha yadeva tata ūrdhvam̐ sa ārbhavaḥ pavamānaḥ

p5.10

prāṇo gāyatrī śrotre uṣṇikkakubhau vāganuṣṭup cakṣurjagatī

p5.11

puṣṭiryyadanyat

p5.12

dve gāyatryām̐ sāmanī tasmāddvayaṃ prāṇena karoti prāṇiti cāpāniti caikaṃ chandaḥ kakubuṣṇihau dve sāmanī tasmātsamānam̐ sacchrotraṃ dvedhaiva śrṛṇoti dve anuṣṭubhi sāmanī tasmādadvayam̐ vācā karoti satyaṃ cānṛtaṃ ca vadatyekaṃ jagatyām̐ sāma tasmādadve akṣiṇī satī samānaṃ paśyato na hi paścādāyantaṃ paśyati

p5.13

atha yadeva tata ūrdhvaṃ mūrdhā tadyajñāyajñīyam

p5.14

mūrdhā svānāṃ bhavati ya evam̐ veda

p5.15

adha iva vā anyānyaṅgānyuparīva mūrdhā'dha ivāsmā anye svā bhavantyuparīva svānāṃ bhavati ya evam̐ veda

p5.16

yajño vā atha jajña ityāhureṣa vāva jāta eṣo'valupta-jarāyureṣa ārtvijīno ya etam̐ vedamanubrūte yadā vā etam̐ vedamanubrūte'tha hainam̐ śrṛṇvantyasāvanvavocateti tadvai sa jāyate

p5.17

ūnākṣarā gāyatrī prātassavane prajānāṃ prajātyā ūnādiva hi prajāḥ prajāyante

p5.18

ūnākṣarā gāyatryāmahīyave prajānāṃ prajātyā ūnādiva hi prajāḥ prajāyante

p5.19

ūnākṣarā gāyatrī pṛṣṭheṣu vāmadevye yajamānaloka eva sa madhye hi yajñasya yajamānaḥ

p5.20

ūnākṣarā gāyatrī sam̐hite prāṇāpānayoruccāra ūnādiva hi prāṇāpānāvuccarataḥ

p5.21

ūnākṣaram̐ yajñāyajñīyaṃ prāṇānāmutsṛṣṭyai

p5.22

yo hi pūrṇamupadhamedyadi pratīyādvipadedyadi na pratīyādviṣyandeta

p5.23

tadāhussavanānāṃ ca vā eta udānāḥ prāṇānāṃ cotsṛṣṭiriti

p5.1

iti tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ //१/३//
adhvaryyavityāhodgātā mā sma me'nivedya hotre prātaranuvākamupākaroriti

p5.2

so'dhvaryuḥ prāha

p5.3

sa hūto vrajati sa pūrvayā dvārā havirdhāne prapadyate

p5.4

sa dakṣiṇasya havirdhānasyottaraṃ cakramabhyapa śrayamāṇa udaṅṅāsīno viśvarūpā gāyati

p5.5

kṣatram̐ vai stotram̐ viṭśastraṃ kṣatreṇaivāsmai viśamanu vīryyamanu varttmānaṃ karotyatho stutaśastrayoreva samārambhāyāvyavasam̐srāya santatyai

p5.6

etaddha smāha glāvo maitreyaḥ prāhṇe vā adyāhaṃ pāpavasīyasam̐ vyākariṣyāmīti sa ha sma sadasyevopavasathye'hanyudāsīno viśvarūpā gāyati

p5.7

tadupavādo'styadhvaryo kim̐ stutam̐ statram̐ hotā prātaranuvākenānvaśam̐sīditi sa brūyādakārṣamahaṃ tadyanmama karma hotāraṃ pṛcchateti hotaḥ kiṃ stutaṃ stotraṃ prātaranuvākenānvaśam̐sīriti sa brūyādakārṣamahaṃ tadyanmama karma udgātāraṃ pṛcchateti udgātaḥ kim̐ stutam̐ stotram̐ hotā prātaranuvākenānva śam̐sīditi sa brūyādakārṣamahaṃ tadyanmama karmmāgāsiṣaṃ yadgeyamiti

p5.8

taṃ cedbrūyustamo vai tvamagāsīrnda jyotiriti

p5.9

sa brūyājjyotistena yena jyotiḥ jyotistena yena jyotistena yena gāyatrījyotistena yena chando jyotistena yena sāmajyotistena yena devatā jyotirevāhamagāsiṣaṃ na tamo yuṣmām̐stu pāpmanā tamasā vidhyānītyāha pāpmanevainām̐stattamasā vidhyati

p5.10

yuñje vācam̐ śatapadīmityāha vāgvā va śatapadyṛk śatapadī śatasanimeva tadātmānaṃ ca yajamānañca karoti

p5.11

gāye sahasravarttanīti sāma vai sahasravarttani sahasrasanimeva tadātmānaṃ ca yajamānañca karoti

p5.12

gāyatraṃ traiṣṭapabhaṃ jagaditi gāyatram̐ vai prātassavanaṃ traiṣṭubhaṃ mādhyandinam̐ savanaṃ jāgataṃ tṛtīyasavanam̐ savanānyeva tadyathāsthānaṃ yathārūpaṃ kalpayati

p5.13

viśvārūpāṇi sambhṛteti viśvameva tadvittamātmane ca yajamānāya ca sambharati

p5.14

devā okām̐si cakrira iti

p5.15

oko hāsmin yajñaḥ kurute ya evam̐ veda

p5.16

asitamṛgā ha sma vai purā kaśyapā udgāyantyatha ha yuvānamanūcānaṃ kusurubindamauddālakiṃ brāhmaṇā udgīthāya vavre te hocuḥ pari vai no'yamārttvijyamādatte hantemamanuvyāharāmeti taṃ hānuvyāhariṣyanta upaniṣeduḥ sa hovāca brāhmaṇā namo vo astu prāhṇe vā aham̐ yajñam̐ samasthāpayam̐ yathā tu vai grāmasya yātasya śīrṇam̐ vā bhagnam̐ vānu samāvahedevam̐ vā aham̐ yajñasyāto'dhikariṣyāmīti te ha hiṃ kṛtyottasthuḥ ka idamasmā avocaditi

p5.1

iti caturthaḥ khaṇḍaḥ //१/४//
indro ha vai viśvāmitrāyokthamuvāca vasiṣṭhāya brahma vāgukthamityeva viśvāmitrāya mano vāva brahma vasiṣṭhāya

p5.2

tadvā etadvāsiṣṭhaṃ brahma

p5.3

api haivam̐vidam̐ vā vāsiṣṭham̐ vā brahmāṇaṃ kurvīeṭhata

p5.4

tadyathobhayavartaninā rathena yām̐ yāṃ diśaṃ prārthayate tāṃ tāmabhi prāpnotyevametenobhayavarttaninā yajñena yaṃ kāmaṃ kāmayate tamabhyaśnute

p5.5

athārdhabhāgvai manaḥ prāṇānāṃ sa yad vyāharati vāci tanmanaḥ pratiṣṭhāpayati tadyathaikavartaninā rathena na kāñcana diśam̐ vyaśnute tādṛgetat

p5.6

yāvadṛcā yajuṣā sāmnā kuryyustāvadbrahmā vācam̐yamo bubhūṣet

p5.7

prajāpatirvvā imām̐strīn vedānasṛjata ta enam̐ sṛṣṭā nādhinvan tānabhyapīḍayattebhyo bhūrbhuvaḥ svarityakṣarat / bhūrityṛgbhyo'kṣaratso'yam̐ loko'bhavat bhuvariti yajurbhyo'kṣarat so'ntarikṣaloko'bhavat svariti sāmabhyo'kṣaratsa svarggo loko'bhavat

p5.8

tadyadyṛkta ulbaṇaṃ kriyate gārhapatyaṃ paretya bhūḥ svāheti juhuyādayam̐ vai loko gārhapatyo'yam̐ loka ṛgvedastadvā imaṃ ca lokamṛgvedaṃ ca svena rasena samarddhayati

p5.9

atha yadi yajuṣṭa ulbaṇaṃ kriyetānvāhāryapacanaṃ paretya bhuvaḥ svāheti juhuyādantarikṣaloko vā anvāhāryyapacano'ntarikṣaloko yajurvvedaḥ tadvā antarikṣalokaṃ ca yajurvedaṃ ca svena rasena samarddhayati

p5.10

atha yadi sāmata ulbaṇaṃ kriyetāhavanīyaṃ paretya svaḥ svāheti juhuyātsvarge९ya vai loka āhavanīyaḥ svargorī lokaḥ sāmavedastadvai svargañca lokam̐ sāmavedañca svena rasena samarddhayati

p5.11

ato vāva yatamasminneva / katamasmim̐ścolbaṇaṃ kriyeta sarveṣvevānuparyyāyaṃ juhuyāttathā hāsya yajño'skannaḥ svagākṛto bhavatīti

p5.12

atha skannādvā bhinnādvā tredhā yajña utkrāmati devāndivaṃ tṛtīyamantarikṣamanuṣyām̐stṛtīyaṃ pṛthivīṃ pitṝm̐stṛtīyam

p5.13

tadabhimṛśeddevāndivam̐ yajño'gāttato mā draviṇamaṣṭvantarikṣaṃ manuṣyānyajño'gāttato mā draviṇamaṣṭu pṛthivīṃ pitṝn yajño'gāttato mā draviṇamaṣṭu yatra kva ca yajño'gāttato mā draviṇamaṣṭviti tadvā ātmānaṃ ca yajamānañca svena rasena samarddhayati

p5.14

varuṇo vā etadviṣṇau yajñamupārpmayati

p5.15

yadyajña ulbaṇaṃ kriyate tadapa upaninayedyayorojasā skabhitā rajām̐si vīryebhirvvīratamā śaviṣṭhā yā patyete apratītā sahobhirviṣṇu aganvaruṇā pūrvvahūtau svāheti tadvā ātmānaṃ ca yajamānañca svena rasena samarddhayati

p5.1

iti pañcamaḥ khaṇḍaḥ //१/५//
ye virājamatiyajante virājameva ta īpsanto'muṣmim̐lloke śrāmyanti atha ya (enāmarvvāgdabhnuvanti) enāmarvākstuvanti virājameva ta īpsanto'muṣmim̐lloke śrāmyanti teṣāṃ tathā śrāmyatām̐ sukṛtaṃ kṣīyate na hi tadamuṣmim̐lloke śaknuvanti yadasmāllokādakṛtvā prayanti

p5.2

etaddha smā hoddālaka āruṇiḥ kathaṃ te yajeran katham̐ vā yājayeyuryye yajñasya vyṛddhena na nandanti nandanti yatsamṛddheneti

p5.3

aham̐ vāva kāle yajeyāhaṃ kāle yājayeyam̐ yo'ham̐ yajñasya vyṛddhena na nandāmi nandāmi yatsamṛddheneti

p5.4

api ha svādeva kāmādyajñasya vyarddhayati bhūyasī rūpāpsīrupāpsyāmi bhiṣakkṛtvā

p5.5

etaddha sma vai tadvidvānāha yāvadvā ṛcā hotā karoti hotṛṣveva tāvadyajñaḥ yāvadyajuṣādhvaryuradhvaryyuṣveva tāvat yāvatsāmnodgātodgātṛṣveva / tāvadbrahmaṇyeva tāvadyajño yatroparatāḥ

p5.6

tasmāttasminnantardhau brahmā vācam̐yamo bubhūṣet

p5.7

sa yadi pramatto vyāharedetā vā vyāhṛtīrmanasānudravet bhūrbhuvaḥ svariti

p5.8

vaiṣṇavīm̐ varccam idaṃ viṣṇurvvi cakrama iti

p5.9

rājño ha mitasya markaṭom̐'śūnādāya vṛkṣamāpupruve

p5.10

sa hāruṇirāhutimudyatyovāca punarvainānnivapsyasyato vāva mṛto'vapapsyasa iti

p5.11

sa hovāca kim̐ hoṣyasīti

p5.12

prāyaścittamiti

p5.13

kiṃ prāyaścittamiti

p5.14

sarvvaprāyaścittamiti

p5.15

kim̐ sarvvaprāyaścittamiti

p5.16

mahāvyāhṛtireva maghavanniti

p5.17

sa hovācom āruṇe yadāhutimanūciṣe kathaṃ nu vidāñcakartha markkaṭom̐śūnādatteti

p5.18

sa hovāca yaccāvagatam̐ yaccānavagatam̐ sarvasyaiṣaiva prāyaścittiriti

p5.19

tasmādetāmeva juhuyāt

p5.20

api vājñātam̐ yadanājñātam̐ yajñasya kriyate mithvagnet tadasya kalpaya tvam̐ hi vettha yathāyatham̐ svāheti api vā prājāpatyāṃ prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni paritā babhūva yatkāmāste juhumastanno astu vayam̐ syāma patayo rayīṇām̐ svāheti tadvā ātmānañca yajamānañca svena rasena samarddhayati

p5.21

atha yadvai kiñca yajñe mṛnmayaṃ bhidyeta tadabhimṛśet bhūmirbhūmimagānmātā mātaramapyagādbhūyāma putraiḥ paśubhiryyo'smān dveṣṭi sa bhidyatāmiti tadvā ātmānañca yajamānañca svena rasena samarddhayati

p5.1

iti ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ //१/६//
ghnantīva vā etatsomam̐ rājānaṃ preva mīyate yadenamabhiṣuṇvanti tasyaitāmanustaraṇīṃ kurvanti yatsaumyaṃ caruṃ tasmātpuruṣāya puruṣāyānustaraṇī kriyate

p5.2

sādhyānām̐ vai devānāṃ satramāsīnānām̐ śarkarā akṣasu jajñire te hendramupaniṣeduḥ kathaṃ nu teṣām̐ śarkarā akṣasu jāyeran yāstvam̐ vidyā iti tebhya etatsaumye carau śyāvamājyaṃ prayacchat tadavekṣanta te prāpaśyan prapaśyatyanandho bhavati ya evam̐ vidvāntsaumyaṃ carumavekṣate

p5.3

yo'lamannādyāya sannathānnaṃ nādyāddakṣiṇārdham̐ sadaso gatvaitam̐ saumyātiśeṣaṃ prāśnīyājjanam̐ vā etasmādannādyaṃ krāmati yo'lamannādyāya sannathānnaṃ nātti jano'smātpitaro janyenaivānnenānnamatti annādo bhavati

Original text: sāmavedaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0