સામવેદઃ · અધ્યાય p5

ષડ્વિંશબ્રાહ્મણમ્
અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ
ૐ બ્રહ્મ ચ વા ઇદમગ્રે સુબ્રહ્મ ચાસ્તામ્

તતઃ સુબ્રહ્મણ્યોદક્રામત્

અથ હ દેવા યજ્ઞેન બ્રહ્મ પર્ય્યગૃહ્ણત

અગ્નિર્વૈ બ્રહ્માઽસાવાદિત્યઃ સુબ્રહ્મ

તદ્દેવા યજ્ઞસ્ય સન્ધાવન્વૈચ્છન્

એષ વૈ યજ્ઞસ્ય સન્ધિર્ય્યત્રૈષ ઉત્કરઃ

તસ્માદુત્કરે તિષ્ઠન્ત્સુબ્રહ્મણ્યઃ સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયતિ

સુબ્રહ્મણ્યોઁ ૩ સુબ્રહ્મણ્યોઁ ૩ સુબ્રહ્મણ્યો ૩ મિતિ સ્ત્રિયમિવ ત્રિરાહ

ત્રિષત્યા વૈ દેવાઃ

યદાહેન્દ્રાગચ્છેત્યેતદ્વા અસ્ય પ્રત્યક્ષં નામ તેનૈવૈનં તદાહ્વયતિ

પૂર્વ્યપક્ષાપરપક્ષૌ વા ઇન્દ્રસ્ય હરી તાભ્યાઁ હીદઁ સર્વ્વઁ હરતિ

મેધાતિથેર્મેષેતિ

મેધાતિથિઁ હ કાણ્વ્યાયનમ્મેષો ભૂત્વા જહાર

વૃષણશ્વસ્ય મેન ઇતિ

વૃષણશ્વસ્ય હ મેનસ્ય મેનકા નામ દુહિતાઽઽસ તાઁ હેન્દ્રશ્ચકમે

ગૌરાવસ્કન્દિન્નિતિ

ગૌરમૃગો હ સ્મ ભૂત્વાવસ્કન્દ્યારણ્યાદ્રાજાનં પિબતિ

અહલ્યાયા હ મૈત્રેય્યા જાર આસ

કૌશિક બ્રાહ્મણેતિ

કૌશિકો હ સ્મૈનાં બ્રાહ્મણ ઉપન્યેતિ

દેવાસુરા હ સઁયત્તા આસઁસ્તાનન્તરેણ ગોતમઃ શશ્રામ તમિન્દ્ર ઉપેત્યોવાચેહ નો ભવાઁસ્પશશ્ચરત્વિત નાહમુત્સહ ઇત્યથાહં ભવતો રૂપેણ ચરાણીતિ યથા મન્યસ ઇતિ સ યત્તદ્ગોતમો વા બ્રુવાણશ્ચચાર ગોતમરૂપેણ વા તદેતદાહ ગૌતમેતિ

ઇત્યહે સુત્યામાગચ્છ મઘવન્નિતિ

તદ્યથાર્હતો બ્રૂયાદિત્યહે વઃ પક્તાસ્મિ તદાગચ્છતેત્યેવમેવૈતદ્દેવેભ્યઃ સુત્યાં પ્રાહ

દેવા બ્રાહ્મણ ઇતિ

દેવા હૈવ દેવા અથ હૈતે મનુષ્યદેવા યે બ્રાહ્મણાઃ શુશ્રુવાઁસોઽનૂચાનાસ્તે મનુષ્યદેવાઃ

આહુતય એવ (ભાગધેયં) દેવાનાં દક્ષિણા મનુષ્યદેવાનામાહુતિભિર્હ દેવાન્ પ્રીણાતિ દક્ષિણાભિર્મનુષ્યદેવાઞ્છુશ્રૂષોઽનૂચાનાન્ બ્રાહ્મણાન્ પ્રીણાતિ

ઇતિ પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૧॥
અથ યત્ર સુબ્રહ્મણ્યઃ સુબ્રહ્મણ્યમાહ્વયત્યેતસ્મિન્હ કાલેઽસુરરક્ષાઁસિ દેવાનાઁ યજ્ઞમજિઘાઁસન્

તે દેવા નિહવમેવાકુર્વ્વત બ્રહ્મોઁ ૩ સુબ્રહ્મો ૩ મિતિ

તાનાદિત્યઃ પર્જ્જન્યઃ પુરોબલાકો ભૂત્વાઽભિપ્રૈત્તાન્વૃષ્ટ્યાઽશન્યા વિદ્યુતાઽહન્

તદાહુઃ સ્ત્રી સુબ્રહ્મણ્યા૩ પુમા૩ન્નપુંસકા૩ મિતિ

સર્વ્વમેવેતિ બ્રૂયાત્

યત્પર્જ્જન્યઃ પુરોબલાકો ભૂત્વાઽભિપ્રૈત્તેન પુમાન્યદ્વૃષ્ટ્યા યદશન્યા તેન સ્ત્રી યદ્વિદ્યુતા તેન નપુઁસકં તસ્માત્સર્વમેવેતિ બ્રૂયાત્

તદાહુરૃક્ સુબ્રહ્મણ્યા ૩ યજૂ૩ઃ સામા ૩ ઇતિ સર્વમેવેતિ બ્રૂયાદૃચ ઇવાસ્યા નામધેયઁ સુબ્રહ્મણ્યેતિ તસ્માદૃઙ્મન્ત્ર એવ ખલ્વયં નિગદભૂતો ભવતિ તસ્માદ્યજુઃ

સામકારિણઃ કુર્વ્વન્તિ યથાઽન્યૈઃ સામભિસ્તસ્માત્સામ તસ્માત્સર્વમેવેતિ બ્રૂયાત્

તદ્વા એતત્સુબ્રહ્મણ્યામાહૂય યજમાનઁ વાચયતિ રક્ષસામપહત્યૈ

સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે પૃથિવી પાદ ઇત્યાહ યાન્યેવ પૃથિવ્યામસુરરક્ષાઁસિ તાન્યેવ તેનાપહતે સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તેઽન્તરિક્ષં પાદ ઇત્યાહ યાન્યેવાન્તરિક્ષેઽસુરરક્ષાઁસિ તાન્યેવ તેનાપહતે સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે દ્યૌઃ પાદ ઇત્યાહ યાન્યેવ દિવ્યસુરરક્ષાઁસિ તાન્યેવ તેનાપહતે સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે દિશઃ પાદ ઇત્યાહ યાન્યેવ દિક્ષ્વસુરરક્ષાઁસિ તાન્યેવ તેનાપહતે પરો રજાસ્તે પઞ્ચમઃ પાદ ઇત્યાહ પરાઁ રજસો વૈ બ્રહ્મણઃ સ્થાનં તદેતદાહ સા ન ઇષમૂર્જં ધુક્ષ્વેત્યાહૈષમેવાસ્મા ઊર્જ્જં દુગ્ધે વીર્ય્યમન્નાદ્યં ધેહીત્યાહ વીર્ય્યમેવાસ્મા અન્નાદ્યં દધાતિ

બ્રહ્મ શ્રીર્વ્વૈ નામૈતત્સામ યત્સુબ્રહ્મણ્યા તસ્માત્પ્રાતરનુવાક ઉપાકૃતે વિસઁસ્થિતે ચ યજ્ઞે સુબ્રહ્મણ્યઃ સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયતિ

એષ વૈ બ્રહ્મ સુબ્રહ્મ ચાપ્નોતિ ય એતદનો યુક્તઁ સુબ્રહ્મણ્યાય દદાતિ

બ્રહ્મણા ચૈવાસ્ય શ્રિયા ચ યજ્ઞઁ સમર્દ્ધયતિ ય એવઁ વેદ

અથો ખલ્વાહુર્ય્યચ્ચાવ ગતઁ યચ્ચાનવગતઁ સર્વ્વસ્યૈષૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ તસ્માદેવઁવિદઁ સુબ્રહ્મણ્યં કુર્વ્વીત નાનેવઁ વિદમ્

ઇતિ દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૨॥
એકચ્છન્દઃ પ્રાતસ્સવનં તસ્માદેકપાત્પુરુષો હરત્યન્યં પ્રત્યન્યેન તિષ્ઠતિ

ત્રિચ્છન્દા માધ્યન્દિનઃ પવમાનસ્તસ્માત્ત્રયોઽધઃ પ્રાણાઃ

દ્વે ગાયત્ર્યાઁ સામની તસ્માદ્દ્વયમધરેણ પ્રાણેન કરોતિ

દ્વે બૃહત્યાઁ સામની તસ્માદ્વયમુત્તરેણ

એકં ત્રિષ્ટુભિ સામ તસ્માદેકૈવ નાભિઃ

પ્રાણાનામિવ તુ વિધૃતિઃ

અથ યદેવ તત ઊર્ધ્વં તાનિ પૃષ્ઠાનિ

બાર્હતાન્યેકગાયત્રીકાણિ તસ્માદ્ બૃહત્ય એવ પર્શ(શ)વો બૃહત્ય એવ કીકસાઃ પૃષ્ઠમભિસમાયન્તિ

અથ યદેવ તત ઊર્ધ્વઁ સ આર્ભવઃ પવમાનઃ

પ્રાણો ગાયત્રી શ્રોત્રે ઉષ્ણિક્કકુભૌ વાગનુષ્ટુપ્ ચક્ષુર્જગતી

પુષ્ટિર્ય્યદન્યત્

દ્વે ગાયત્ર્યાઁ સામની તસ્માદ્દ્વયં પ્રાણેન કરોતિ પ્રાણિતિ ચાપાનિતિ ચૈકં છન્દઃ કકુબુષ્ણિહૌ દ્વે સામની તસ્માત્સમાનઁ સચ્છ્રોત્રં દ્વેધૈવ શ્રૃણોતિ દ્વે અનુષ્ટુભિ સામની તસ્માદદ્વયઁ વાચા કરોતિ સત્યં ચાનૃતં ચ વદત્યેકં જગત્યાઁ સામ તસ્માદદ્વે અક્ષિણી સતી સમાનં પશ્યતો ન હિ પશ્ચાદાયન્તં પશ્યતિ

અથ યદેવ તત ઊર્ધ્વં મૂર્ધા તદ્યજ્ઞાયજ્ઞીયમ્

મૂર્ધા સ્વાનાં ભવતિ ય એવઁ વેદ

અધ ઇવ વા અન્યાન્યઙ્ગાન્યુપરીવ મૂર્ધાઽધ ઇવાસ્મા અન્યે સ્વા ભવન્ત્યુપરીવ સ્વાનાં ભવતિ ય એવઁ વેદ

યજ્ઞો વા અથ જજ્ઞ ઇત્યાહુરેષ વાવ જાત એષોઽવલુપ્ત-જરાયુરેષ આર્ત્વિજીનો ય એતઁ વેદમનુબ્રૂતે યદા વા એતઁ વેદમનુબ્રૂતેઽથ હૈનઁ શ્રૃણ્વન્ત્યસાવન્વવોચતેતિ તદ્વૈ સ જાયતે

ઊનાક્ષરા ગાયત્રી પ્રાતસ્સવને પ્રજાનાં પ્રજાત્યા ઊનાદિવ હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે

ઊનાક્ષરા ગાયત્ર્યામહીયવે પ્રજાનાં પ્રજાત્યા ઊનાદિવ હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે

ઊનાક્ષરા ગાયત્રી પૃષ્ઠેષુ વામદેવ્યે યજમાનલોક એવ સ મધ્યે હિ યજ્ઞસ્ય યજમાનઃ

ઊનાક્ષરા ગાયત્રી સઁહિતે પ્રાણાપાનયોરુચ્ચાર ઊનાદિવ હિ પ્રાણાપાનાવુચ્ચરતઃ

ઊનાક્ષરઁ યજ્ઞાયજ્ઞીયં પ્રાણાનામુત્સૃષ્ટ્યૈ

યો હિ પૂર્ણમુપધમેદ્યદિ પ્રતીયાદ્વિપદેદ્યદિ ન પ્રતીયાદ્વિષ્યન્દેત

તદાહુસ્સવનાનાં ચ વા એત ઉદાનાઃ પ્રાણાનાં ચોત્સૃષ્ટિરિતિ

ઇતિ તૃતીયઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૩॥
અધ્વર્ય્યવિત્યાહોદ્ગાતા મા સ્મ મેઽનિવેદ્ય હોત્રે પ્રાતરનુવાકમુપાકરોરિતિ

સોઽધ્વર્યુઃ પ્રાહ

સ હૂતો વ્રજતિ સ પૂર્વયા દ્વારા હવિર્ધાને પ્રપદ્યતે

સ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યોત્તરં ચક્રમભ્યપ શ્રયમાણ ઉદઙ્ઙાસીનો વિશ્વરૂપા ગાયતિ

ક્ષત્રઁ વૈ સ્તોત્રઁ વિટ્શસ્ત્રં ક્ષત્રેણૈવાસ્મૈ વિશમનુ વીર્ય્યમનુ વર્ત્ત્માનં કરોત્યથો સ્તુતશસ્ત્રયોરેવ સમારમ્ભાયાવ્યવસઁસ્રાય સન્તત્યૈ

એતદ્ધ સ્માહ ગ્લાવો મૈત્રેયઃ પ્રાહ્ણે વા અદ્યાહં પાપવસીયસઁ વ્યાકરિષ્યામીતિ સ હ સ્મ સદસ્યેવોપવસથ્યેઽહન્યુદાસીનો વિશ્વરૂપા ગાયતિ

તદુપવાદોઽસ્ત્યધ્વર્યો કિઁ સ્તુતઁ સ્તત્રઁ હોતા પ્રાતરનુવાકેનાન્વશઁસીદિતિ સ બ્રૂયાદકાર્ષમહં તદ્યન્મમ કર્મ હોતારં પૃચ્છતેતિ હોતઃ કિં સ્તુતં સ્તોત્રં પ્રાતરનુવાકેનાન્વશઁસીરિતિ સ બ્રૂયાદકાર્ષમહં તદ્યન્મમ કર્મ ઉદ્ગાતારં પૃચ્છતેતિ ઉદ્ગાતઃ કિઁ સ્તુતઁ સ્તોત્રઁ હોતા પ્રાતરનુવાકેનાન્વ શઁસીદિતિ સ બ્રૂયાદકાર્ષમહં તદ્યન્મમ કર્મ્માગાસિષં યદ્ગેયમિતિ

તં ચેદ્બ્રૂયુસ્તમો વૈ ત્વમગાસીર્ન્દ જ્યોતિરિતિ

સ બ્રૂયાજ્જ્યોતિસ્તેન યેન જ્યોતિઃ જ્યોતિસ્તેન યેન જ્યોતિસ્તેન યેન ગાયત્રીજ્યોતિસ્તેન યેન છન્દો જ્યોતિસ્તેન યેન સામજ્યોતિસ્તેન યેન દેવતા જ્યોતિરેવાહમગાસિષં ન તમો યુષ્માઁસ્તુ પાપ્મના તમસા વિધ્યાનીત્યાહ પાપ્મનેવૈનાઁસ્તત્તમસા વિધ્યતિ

યુઞ્જે વાચઁ શતપદીમિત્યાહ વાગ્વા વ શતપદ્યૃક્ શતપદી શતસનિમેવ તદાત્માનં ચ યજમાનઞ્ચ કરોતિ

ગાયે સહસ્રવર્ત્તનીતિ સામ વૈ સહસ્રવર્ત્તનિ સહસ્રસનિમેવ તદાત્માનં ચ યજમાનઞ્ચ કરોતિ

ગાયત્રં ત્રૈષ્ટપભં જગદિતિ ગાયત્રઁ વૈ પ્રાતસ્સવનં ત્રૈષ્ટુભં માધ્યન્દિનઁ સવનં જાગતં તૃતીયસવનઁ સવનાન્યેવ તદ્યથાસ્થાનં યથારૂપં કલ્પયતિ

વિશ્વારૂપાણિ સમ્ભૃતેતિ વિશ્વમેવ તદ્વિત્તમાત્મને ચ યજમાનાય ચ સમ્ભરતિ

દેવા ઓકાઁસિ ચક્રિર ઇતિ

ઓકો હાસ્મિન્ યજ્ઞઃ કુરુતે ય એવઁ વેદ

અસિતમૃગા હ સ્મ વૈ પુરા કશ્યપા ઉદ્ગાયન્ત્યથ હ યુવાનમનૂચાનં કુસુરુબિન્દમૌદ્દાલકિં બ્રાહ્મણા ઉદ્ગીથાય વવ્રે તે હોચુઃ પરિ વૈ નોઽયમાર્ત્ત્વિજ્યમાદત્તે હન્તેમમનુવ્યાહરામેતિ તં હાનુવ્યાહરિષ્યન્ત ઉપનિષેદુઃ સ હોવાચ બ્રાહ્મણા નમો વો અસ્તુ પ્રાહ્ણે વા અહઁ યજ્ઞઁ સમસ્થાપયઁ યથા તુ વૈ ગ્રામસ્ય યાતસ્ય શીર્ણઁ વા ભગ્નઁ વાનુ સમાવહેદેવઁ વા અહઁ યજ્ઞસ્યાતોઽધિકરિષ્યામીતિ તે હ હિં કૃત્યોત્તસ્થુઃ ક ઇદમસ્મા અવોચદિતિ

ઇતિ ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૪॥
ઇન્દ્રો હ વૈ વિશ્વામિત્રાયોક્થમુવાચ વસિષ્ઠાય બ્રહ્મ વાગુક્થમિત્યેવ વિશ્વામિત્રાય મનો વાવ બ્રહ્મ વસિષ્ઠાય

તદ્વા એતદ્વાસિષ્ઠં બ્રહ્મ

અપિ હૈવઁવિદઁ વા વાસિષ્ઠઁ વા બ્રહ્માણં કુર્વીએઠત

તદ્યથોભયવર્તનિના રથેન યાઁ યાં દિશં પ્રાર્થયતે તાં તામભિ પ્રાપ્નોત્યેવમેતેનોભયવર્ત્તનિના યજ્ઞેન યં કામં કામયતે તમભ્યશ્નુતે

અથાર્ધભાગ્વૈ મનઃ પ્રાણાનાં સ યદ્ વ્યાહરતિ વાચિ તન્મનઃ પ્રતિષ્ઠાપયતિ તદ્યથૈકવર્તનિના રથેન ન કાઞ્ચન દિશઁ વ્યશ્નુતે તાદૃગેતત્

યાવદૃચા યજુષા સામ્ના કુર્ય્યુસ્તાવદ્બ્રહ્મા વાચઁયમો બુભૂષેત્

પ્રજાપતિર્વ્વા ઇમાઁસ્ત્રીન્ વેદાનસૃજત ત એનઁ સૃષ્ટા નાધિન્વન્ તાનભ્યપીડયત્તેભ્યો ભૂર્ભુવઃ સ્વરિત્યક્ષરત્ । ભૂરિત્યૃગ્ભ્યોઽક્ષરત્સોઽયઁ લોકોઽભવત્ ભુવરિતિ યજુર્ભ્યોઽક્ષરત્ સોઽન્તરિક્ષલોકોઽભવત્ સ્વરિતિ સામભ્યોઽક્ષરત્સ સ્વર્ગ્ગો લોકોઽભવત્

તદ્યદ્યૃક્ત ઉલ્બણં ક્રિયતે ગાર્હપત્યં પરેત્ય ભૂઃ સ્વાહેતિ જુહુયાદયઁ વૈ લોકો ગાર્હપત્યોઽયઁ લોક ઋગ્વેદસ્તદ્વા ઇમં ચ લોકમૃગ્વેદં ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

અથ યદિ યજુષ્ટ ઉલ્બણં ક્રિયેતાન્વાહાર્યપચનં પરેત્ય ભુવઃ સ્વાહેતિ જુહુયાદન્તરિક્ષલોકો વા અન્વાહાર્ય્યપચનોઽન્તરિક્ષલોકો યજુર્વ્વેદઃ તદ્વા અન્તરિક્ષલોકં ચ યજુર્વેદં ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

અથ યદિ સામત ઉલ્બણં ક્રિયેતાહવનીયં પરેત્ય સ્વઃ સ્વાહેતિ જુહુયાત્સ્વર્ગે૯ય વૈ લોક આહવનીયઃ સ્વર્ગોરી લોકઃ સામવેદસ્તદ્વૈ સ્વર્ગઞ્ચ લોકઁ સામવેદઞ્ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

અતો વાવ યતમસ્મિન્નેવ । કતમસ્મિઁશ્ચોલ્બણં ક્રિયેત સર્વેષ્વેવાનુપર્ય્યાયં જુહુયાત્તથા હાસ્ય યજ્ઞોઽસ્કન્નઃ સ્વગાકૃતો ભવતીતિ

અથ સ્કન્નાદ્વા ભિન્નાદ્વા ત્રેધા યજ્ઞ ઉત્ક્રામતિ દેવાન્દિવં તૃતીયમન્તરિક્ષમનુષ્યાઁસ્તૃતીયં પૃથિવીં પિતૄઁસ્તૃતીયમ્

તદભિમૃશેદ્દેવાન્દિવઁ યજ્ઞોઽગાત્તતો મા દ્રવિણમષ્ટ્વન્તરિક્ષં મનુષ્યાન્યજ્ઞોઽગાત્તતો મા દ્રવિણમષ્ટુ પૃથિવીં પિતૄન્ યજ્ઞોઽગાત્તતો મા દ્રવિણમષ્ટુ યત્ર ક્વ ચ યજ્ઞોઽગાત્તતો મા દ્રવિણમષ્ટ્વિતિ તદ્વા આત્માનં ચ યજમાનઞ્ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

વરુણો વા એતદ્વિષ્ણૌ યજ્ઞમુપાર્પ્મયતિ

યદ્યજ્ઞ ઉલ્બણં ક્રિયતે તદપ ઉપનિનયેદ્યયોરોજસા સ્કભિતા રજાઁસિ વીર્યેભિર્વ્વીરતમા શવિષ્ઠા યા પત્યેતે અપ્રતીતા સહોભિર્વિષ્ણુ અગન્વરુણા પૂર્વ્વહૂતૌ સ્વાહેતિ તદ્વા આત્માનં ચ યજમાનઞ્ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

ઇતિ પઞ્ચમઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૫॥
યે વિરાજમતિયજન્તે વિરાજમેવ ત ઈપ્સન્તોઽમુષ્મિઁલ્લોકે શ્રામ્યન્તિ અથ ય (એનામર્વ્વાગ્દભ્નુવન્તિ) એનામર્વાક્સ્તુવન્તિ વિરાજમેવ ત ઈપ્સન્તોઽમુષ્મિઁલ્લોકે શ્રામ્યન્તિ તેષાં તથા શ્રામ્યતાઁ સુકૃતં ક્ષીયતે ન હિ તદમુષ્મિઁલ્લોકે શક્નુવન્તિ યદસ્માલ્લોકાદકૃત્વા પ્રયન્તિ

એતદ્ધ સ્મા હોદ્દાલક આરુણિઃ કથં તે યજેરન્ કથઁ વા યાજયેયુર્ય્યે યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધેન ન નન્દન્તિ નન્દન્તિ યત્સમૃદ્ધેનેતિ

અહઁ વાવ કાલે યજેયાહં કાલે યાજયેયઁ યોઽહઁ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધેન ન નન્દામિ નન્દામિ યત્સમૃદ્ધેનેતિ

અપિ હ સ્વાદેવ કામાદ્યજ્ઞસ્ય વ્યર્દ્ધયતિ ભૂયસી રૂપાપ્સીરુપાપ્સ્યામિ ભિષક્કૃત્વા

એતદ્ધ સ્મ વૈ તદ્વિદ્વાનાહ યાવદ્વા ઋચા હોતા કરોતિ હોતૃષ્વેવ તાવદ્યજ્ઞઃ યાવદ્યજુષાધ્વર્યુરધ્વર્ય્યુષ્વેવ તાવત્ યાવત્સામ્નોદ્ગાતોદ્ગાતૃષ્વેવ । તાવદ્બ્રહ્મણ્યેવ તાવદ્યજ્ઞો યત્રોપરતાઃ

તસ્માત્તસ્મિન્નન્તર્ધૌ બ્રહ્મા વાચઁયમો બુભૂષેત્

સ યદિ પ્રમત્તો વ્યાહરેદેતા વા વ્યાહૃતીર્મનસાનુદ્રવેત્ ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ

વૈષ્ણવીઁ વર્ચ્ચમ્ ઇદં વિષ્ણુર્વ્વિ ચક્રમ ઇતિ

રાજ્ઞો હ મિતસ્ય મર્કટોઁઽશૂનાદાય વૃક્ષમાપુપ્રુવે

સ હારુણિરાહુતિમુદ્યત્યોવાચ પુનર્વૈનાન્નિવપ્સ્યસ્યતો વાવ મૃતોઽવપપ્સ્યસ ઇતિ

સ હોવાચ કિઁ હોષ્યસીતિ

પ્રાયશ્ચિત્તમિતિ

કિં પ્રાયશ્ચિત્તમિતિ

સર્વ્વપ્રાયશ્ચિત્તમિતિ

કિઁ સર્વ્વપ્રાયશ્ચિત્તમિતિ

મહાવ્યાહૃતિરેવ મઘવન્નિતિ

સ હોવાચોમ્ આરુણે યદાહુતિમનૂચિષે કથં નુ વિદાઞ્ચકર્થ મર્ક્કટોઁશૂનાદત્તેતિ

સ હોવાચ યચ્ચાવગતઁ યચ્ચાનવગતઁ સર્વસ્યૈષૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ

તસ્માદેતામેવ જુહુયાત્

અપિ વાજ્ઞાતઁ યદનાજ્ઞાતઁ યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે મિથ્વગ્નેત્ તદસ્ય કલ્પય ત્વઁ હિ વેત્થ યથાયથઁ સ્વાહેતિ અપિ વા પ્રાજાપત્યાં પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્યો વિશ્વા જાતાનિ પરિતા બભૂવ યત્કામાસ્તે જુહુમસ્તન્નો અસ્તુ વયઁ સ્યામ પતયો રયીણાઁ સ્વાહેતિ તદ્વા આત્માનઞ્ચ યજમાનઞ્ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

અથ યદ્વૈ કિઞ્ચ યજ્ઞે મૃન્મયં ભિદ્યેત તદભિમૃશેત્ ભૂમિર્ભૂમિમગાન્માતા માતરમપ્યગાદ્ભૂયામ પુત્રૈઃ પશુભિર્ય્યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ સ ભિદ્યતામિતિ તદ્વા આત્માનઞ્ચ યજમાનઞ્ચ સ્વેન રસેન સમર્દ્ધયતિ

ઇતિ ષષ્ઠઃ ખણ્ડઃ ॥૧।૬॥
ઘ્નન્તીવ વા એતત્સોમઁ રાજાનં પ્રેવ મીયતે યદેનમભિષુણ્વન્તિ તસ્યૈતામનુસ્તરણીં કુર્વન્તિ યત્સૌમ્યં ચરું તસ્માત્પુરુષાય પુરુષાયાનુસ્તરણી ક્રિયતે

સાધ્યાનાઁ વૈ દેવાનાં સત્રમાસીનાનાઁ શર્કરા અક્ષસુ જજ્ઞિરે તે હેન્દ્રમુપનિષેદુઃ કથં નુ તેષાઁ શર્કરા અક્ષસુ જાયેરન્ યાસ્ત્વઁ વિદ્યા ઇતિ તેભ્ય એતત્સૌમ્યે ચરૌ શ્યાવમાજ્યં પ્રયચ્છત્ તદવેક્ષન્ત તે પ્રાપશ્યન્ પ્રપશ્યત્યનન્ધો ભવતિ ય એવઁ વિદ્વાન્ત્સૌમ્યં ચરુમવેક્ષતે

યોઽલમન્નાદ્યાય સન્નથાન્નં નાદ્યાદ્દક્ષિણાર્ધઁ સદસો ગત્વૈતઁ સૌમ્યાતિશેષં પ્રાશ્નીયાજ્જનઁ વા એતસ્માદન્નાદ્યં ક્રામતિ યોઽલમન્નાદ્યાય સન્નથાન્નં નાત્તિ જનોઽસ્માત્પિતરો જન્યેનૈવાન્નેનાન્નમત્તિ અન્નાદો ભવતિ