Sevyasevakopadeśaḥ · Verses 41-60

vicchedakārī sahasā kathānām anīpsito dīpa iva praviṣṭaḥ |
saṃsaktavastrāntaramakṣikeva na sevakaḥ kasya karoti duḥkham ||

dhūmāyamāno 'kṣivipakṣabhūtaś cāṭukramotpāditakarṇaśūlaḥ |
kusevakaḥ pādatale 'valagnaḥ pade pade kaṇṭakatām upaiti ||

ekaḥ kham eva kṣitim īkṣate 'nyaḥ sa nirjanārthī sa ca gāḍhalagnaḥ |
svasvārthitā tasya bhṛśaṃ sa cārthī kathaṃ sa sevyaḥ sa ca sevako 'stu ||

chāyāgraho mūrta ivānuyāyī sthitaś ciraṃ vṛścikaniścalaś ca |
akālapātī sukhakelilīlāyantrotpalaḥ sevakadurvidagdhaḥ ||

visṛjyamāno 'py aniśaṃ na yāti tīvroparodhapraṇayena mūrkhaḥ |
bhartuḥ prasāde vihitaprayatno jātaḥ paraṃ pratyuta kopahetuḥ ||

śūtkāridīrghaśvasitānubandhair niveditodvegagatiprayāsaḥ |
atipraveśāt kharamārgaṇo 'sau nirasyamāno viphalatvam eti ||

śrīratnacandravaravājigajorjite 'smin gambhīrarājakulanāmni mahāsamudre |
aśnāti mūḍhamatir īśvaratām avāptum āśāvaśāt kṣitipater bahu kālakūṭam ||

virama virama neyaṃ pāntha namrāmramālā badhira khadirapālī niṣphalaiṣā prayāhi |
iti bahuvidham uktaḥ sevako 'nyāpadeśais tyajati na vipulāśāpāśabaddhaḥ kusevām ||

pramlānā sarasatvam eti na punar māleva lagnātapā bhagnā kācamayīva saṃdhighaṭanā yogena na śliṣyati |
sevā dīpaśikheva durgatagṛhe saṃdhāryamāṇā paraṃ niḥsnehā kṣayam eti khedajanitair ucchvāsamālānilaiḥ ||

kas tvaṃ gatvara sevakas tvaritatā kasmāt prabhur dṛśyate lābhaḥ kas tava tatra vetrivipulāghātaiḥ śirastāḍanam |
kiṃ mṛdgāsi mudā viśālacaraṇair mithyaiva rathyām imām bandho vandhyanarendrabhavyabhavanabhrāntyā viḍambyāmahe ||

suptākarṣaṇadāma dhāma mahato mohasya dainyasya vā sevākleśam aharniśaṃ viṣahate yo vittaleśāśayā |
prasphūrjadvaḍavāgnigarbhagahanodbhūtormimālākulaṃ saṃkṣubdhaṃ makarākaraṃ praviśati śrīratnalabdhyai na kim ||

vyarthātyarthagatāgatavyatikarair aśrāntatīvratvaro dvārālokanatatparaḥ parijanair utsāryamāṇaḥ param |
yatnenaiva puraḥ praveśakalanaiḥ kleśāvamānāśrayaḥ sarvāpatpiśunaḥ śunaḥ sadṛśatām ālapsyate sevakaḥ ||

kūjatkrūrakapāṭapīḍanaruṣā dattaprahāraiḥ paraṃ dvārāvasthaganāya susthirabhujair dvāḥsthair bhṛśaṃ bhartsitaḥ |
kubjībhūya janasya jānuvivaraiḥ kṣiprapraveśotsukaḥ pṛcchaty antaranirgatānavasaraṃ maunavratān sevakaḥ ||

dvāre ruddham upekṣate katham api prāptaṃ puro nekṣate vijñaptau gajamīlanāni kurute gṛhṇāti vākyacchalam |
niryātasya karoti doṣagaṇanāṃ svalpāparādhe yamaḥ sa svāmī yadi sevyate marutaṭe kiṃ naḥ piśācaiḥ kṛtam ||

nityaṃ rājakule na pūjyayajane taddvārapālārcanaṃ bhaktiṃ bhūtisamudbhave na tu bhave dhyānaṃ dhane nātmani |
dṛṣṭādṛṣṭavicintanaṃ narapatau na svocite karmaṇi śrīhetor bata niṣphalaṃ prakurute sarvaṃ jaḍaḥ sevakaḥ ||

sā tīvraṃ jaḍanimnapātanaratā no nityasaktā tvarā rathyāpaṅkakalaṅkitaṃ na vadanaṃ na dvārapālaiḥ kaliḥ |
yasmiṃs taccirasevakaḥ pravitataṃ puṇyaṃ vanaṃ gamyatāṃ krūrās te na bhavanti tatra vikṛtakrodhoddhatāḥ pārthivāḥ ||

haṃho kaṣṭavinaṣṭa sevaka sakhe khinno 'si poṣāśayā rāgaś ced vibhave tad eṣa kupatiḥ klībaḥ kim āsevyate |
sevyaḥ ko 'pi maheśvaraḥ sa bhagavān yasya prasādekṣaṇair akṣuṇṇaiḥ karuṇāspadīkṛtamarunnātho maruttaḥ kṛtaḥ ||

rājñām ajñatayā kṛtaṃ yad aniśaṃ dainyaṃ tad utsṛjyatāṃ saṃtoṣambhasi mṛjyatām api rajaḥ pādapraṇāmārjitam |
saṃtoṣaḥ paramaḥ purāṇapuruṣaḥ saṃvinmayaḥ sevyatāṃ yatsmṛtyā na bhavanti te sumanasāṃ bhūyo bhavagranthayaḥ ||

utsṛjya prājyasevāṃ vijanasukhajuṣāṃ bhūbhujāṃ vyājabhājāṃ chittvāśāpāśabandhān vimalaśamajalais tīvratṛṣṇāṃ nivārya |
sthitva śuddhe samādhau kim aparam amṛtaṃ mṛgyatāṃ jyotir antar yasmin dṛṣṭe vinaṣṭotkaṭatimirabhare labhayte mokṣalakṣmīḥ ||

vṛttyā jīvati lokaḥ sevāvṛttir nijaiva keṣāṃcit |
asthāne tīvratarā nindyā tu tadarthināṃ sevā ||