સેવ્યસેવકોપદેશઃ · શ્લોક 41-60

વિચ્છેદકારી સહસા કથાનામ્ અનીપ્સિતો દીપ ઇવ પ્રવિષ્ટઃ ।
સંસક્તવસ્ત્રાન્તરમક્ષિકેવ ન સેવકઃ કસ્ય કરોતિ દુઃખમ્ ॥

ધૂમાયમાનો ઽક્ષિવિપક્ષભૂતશ્ ચાટુક્રમોત્પાદિતકર્ણશૂલઃ ।
કુસેવકઃ પાદતલે ઽવલગ્નઃ પદે પદે કણ્ટકતામ્ ઉપૈતિ ॥

એકઃ ખમ્ એવ ક્ષિતિમ્ ઈક્ષતે ઽન્યઃ સ નિર્જનાર્થી સ ચ ગાઢલગ્નઃ ।
સ્વસ્વાર્થિતા તસ્ય ભૃશં સ ચાર્થી કથં સ સેવ્યઃ સ ચ સેવકો ઽસ્તુ ॥

છાયાગ્રહો મૂર્ત ઇવાનુયાયી સ્થિતશ્ ચિરં વૃશ્ચિકનિશ્ચલશ્ ચ ।
અકાલપાતી સુખકેલિલીલાયન્ત્રોત્પલઃ સેવકદુર્વિદગ્ધઃ ॥

વિસૃજ્યમાનો ઽપ્ય્ અનિશં ન યાતિ તીવ્રોપરોધપ્રણયેન મૂર્ખઃ ।
ભર્તુઃ પ્રસાદે વિહિતપ્રયત્નો જાતઃ પરં પ્રત્યુત કોપહેતુઃ ॥

શૂત્કારિદીર્ઘશ્વસિતાનુબન્ધૈર્ નિવેદિતોદ્વેગગતિપ્રયાસઃ ।
અતિપ્રવેશાત્ ખરમાર્ગણો ઽસૌ નિરસ્યમાનો વિફલત્વમ્ એતિ ॥

શ્રીરત્નચન્દ્રવરવાજિગજોર્જિતે ઽસ્મિન્ ગમ્ભીરરાજકુલનામ્નિ મહાસમુદ્રે ।
અશ્નાતિ મૂઢમતિર્ ઈશ્વરતામ્ અવાપ્તુમ્ આશાવશાત્ ક્ષિતિપતેર્ બહુ કાલકૂટમ્ ॥

વિરમ વિરમ નેયં પાન્થ નમ્રામ્રમાલા બધિર ખદિરપાલી નિષ્ફલૈષા પ્રયાહિ ।
ઇતિ બહુવિધમ્ ઉક્તઃ સેવકો ઽન્યાપદેશૈસ્ ત્યજતિ ન વિપુલાશાપાશબદ્ધઃ કુસેવામ્ ॥

પ્રમ્લાના સરસત્વમ્ એતિ ન પુનર્ માલેવ લગ્નાતપા ભગ્ના કાચમયીવ સંધિઘટના યોગેન ન શ્લિષ્યતિ ।
સેવા દીપશિખેવ દુર્ગતગૃહે સંધાર્યમાણા પરં નિઃસ્નેહા ક્ષયમ્ એતિ ખેદજનિતૈર્ ઉચ્છ્વાસમાલાનિલૈઃ ॥

કસ્ ત્વં ગત્વર સેવકસ્ ત્વરિતતા કસ્માત્ પ્રભુર્ દૃશ્યતે લાભઃ કસ્ તવ તત્ર વેત્રિવિપુલાઘાતૈઃ શિરસ્તાડનમ્ ।
કિં મૃદ્ગાસિ મુદા વિશાલચરણૈર્ મિથ્યૈવ રથ્યામ્ ઇમામ્ બન્ધો વન્ધ્યનરેન્દ્રભવ્યભવનભ્રાન્ત્યા વિડમ્બ્યામહે ॥

સુપ્તાકર્ષણદામ ધામ મહતો મોહસ્ય દૈન્યસ્ય વા સેવાક્લેશમ્ અહર્નિશં વિષહતે યો વિત્તલેશાશયા ।
પ્રસ્ફૂર્જદ્વડવાગ્નિગર્ભગહનોદ્ભૂતોર્મિમાલાકુલં સંક્ષુબ્ધં મકરાકરં પ્રવિશતિ શ્રીરત્નલબ્ધ્યૈ ન કિમ્ ॥

વ્યર્થાત્યર્થગતાગતવ્યતિકરૈર્ અશ્રાન્તતીવ્રત્વરો દ્વારાલોકનતત્પરઃ પરિજનૈર્ ઉત્સાર્યમાણઃ પરમ્ ।
યત્નેનૈવ પુરઃ પ્રવેશકલનૈઃ ક્લેશાવમાનાશ્રયઃ સર્વાપત્પિશુનઃ શુનઃ સદૃશતામ્ આલપ્સ્યતે સેવકઃ ॥

કૂજત્ક્રૂરકપાટપીડનરુષા દત્તપ્રહારૈઃ પરં દ્વારાવસ્થગનાય સુસ્થિરભુજૈર્ દ્વાઃસ્થૈર્ ભૃશં ભર્ત્સિતઃ ।
કુબ્જીભૂય જનસ્ય જાનુવિવરૈઃ ક્ષિપ્રપ્રવેશોત્સુકઃ પૃચ્છત્ય્ અન્તરનિર્ગતાનવસરં મૌનવ્રતાન્ સેવકઃ ॥

દ્વારે રુદ્ધમ્ ઉપેક્ષતે કથમ્ અપિ પ્રાપ્તં પુરો નેક્ષતે વિજ્ઞપ્તૌ ગજમીલનાનિ કુરુતે ગૃહ્ણાતિ વાક્યચ્છલમ્ ।
નિર્યાતસ્ય કરોતિ દોષગણનાં સ્વલ્પાપરાધે યમઃ સ સ્વામી યદિ સેવ્યતે મરુતટે કિં નઃ પિશાચૈઃ કૃતમ્ ॥

નિત્યં રાજકુલે ન પૂજ્યયજને તદ્દ્વારપાલાર્ચનં ભક્તિં ભૂતિસમુદ્ભવે ન તુ ભવે ધ્યાનં ધને નાત્મનિ ।
દૃષ્ટાદૃષ્ટવિચિન્તનં નરપતૌ ન સ્વોચિતે કર્મણિ શ્રીહેતોર્ બત નિષ્ફલં પ્રકુરુતે સર્વં જડઃ સેવકઃ ॥

સા તીવ્રં જડનિમ્નપાતનરતા નો નિત્યસક્તા ત્વરા રથ્યાપઙ્કકલઙ્કિતં ન વદનં ન દ્વારપાલૈઃ કલિઃ ।
યસ્મિંસ્ તચ્ચિરસેવકઃ પ્રવિતતં પુણ્યં વનં ગમ્યતાં ક્રૂરાસ્ તે ન ભવન્તિ તત્ર વિકૃતક્રોધોદ્ધતાઃ પાર્થિવાઃ ॥

હંહો કષ્ટવિનષ્ટ સેવક સખે ખિન્નો ઽસિ પોષાશયા રાગશ્ ચેદ્ વિભવે તદ્ એષ કુપતિઃ ક્લીબઃ કિમ્ આસેવ્યતે ।
સેવ્યઃ કો ઽપિ મહેશ્વરઃ સ ભગવાન્ યસ્ય પ્રસાદેક્ષણૈર્ અક્ષુણ્ણૈઃ કરુણાસ્પદીકૃતમરુન્નાથો મરુત્તઃ કૃતઃ ॥

રાજ્ઞામ્ અજ્ઞતયા કૃતં યદ્ અનિશં દૈન્યં તદ્ ઉત્સૃજ્યતાં સંતોષમ્ભસિ મૃજ્યતામ્ અપિ રજઃ પાદપ્રણામાર્જિતમ્ ।
સંતોષઃ પરમઃ પુરાણપુરુષઃ સંવિન્મયઃ સેવ્યતાં યત્સ્મૃત્યા ન ભવન્તિ તે સુમનસાં ભૂયો ભવગ્રન્થયઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય પ્રાજ્યસેવાં વિજનસુખજુષાં ભૂભુજાં વ્યાજભાજાં છિત્ત્વાશાપાશબન્ધાન્ વિમલશમજલૈસ્ તીવ્રતૃષ્ણાં નિવાર્ય ।
સ્થિત્વ શુદ્ધે સમાધૌ કિમ્ અપરમ્ અમૃતં મૃગ્યતાં જ્યોતિર્ અન્તર્ યસ્મિન્ દૃષ્ટે વિનષ્ટોત્કટતિમિરભરે લભય્તે મોક્ષલક્ષ્મીઃ ॥

વૃત્ત્યા જીવતિ લોકઃ સેવાવૃત્તિર્ નિજૈવ કેષાંચિત્ ।
અસ્થાને તીવ્રતરા નિન્દ્યા તુ તદર્થિનાં સેવા ॥