Saundarānanda · Chapter 6

Saundaranande mahākāvye nandapravrājano nāma pañcamaḥ sargaḥ /
CANTO VI
tato hṛte bhartari gauraveṇa prītau hṛtāyām aratau kṛtāyām /
tatraiva harmyopari vartamānā na sundarī saiva tadā babhāse

sā bhartur abhyāgamanapratīkṣā gavākṣam ākramya payodharābhyām /
dvāronmukhī calayoktrakā lalambe mukhena tiryaṅnatakuṇḍalena

vilambhaārā calayoktrakā sā tasmād vimānād vinatā cakāśe /
tapaḥksayād apsarasāṃ vareva cyutaṃ vimānāt priyam īkṣamāṇā

sā khedasaṃsvinnalalāṭakena niśvāsanīṣpītaviśeṣakeṇa /
cintācalākṣeṇa mukhena tasthau bartāram anyatra viśaṅkamānā

tataś cirasthānaparśrameña sthitaiva paryaṅkatale papāta /
tiryak ca śiśye pravikīrṇahārā sapādukaikārthavilambapādā

athātra kā cit pramadā sabāṣpāṃ tāṃ duḥkhitāṃ draṣṭum anīpsamānā /
prāsādasopānatalapraṇādaṃ cakāra padbhyāṃ sahasā rudantī

tasyāś ca sopānatalapraṇādaṃ śrutaiva tūrṇaṃ punar utpapāta /
prītyā prasaktaiva ca saṃjaharṣa priyopayānaṃ pariśaṅkamānā

sā trāsayantī valabhīpuṭasthān pārāvatān nūpuranisvanena /
sopānakukṣiṅ prasasāra harṣād bhraṣṭaṃ dukūlāntam acintayantī

tām aṅganāṃ prekṣya ca vipralabdhā niśvasya bhūyaḥ śayanaṃ prapede /
vivarṇavaktrā na rarāja cāśu vivarṇacandreva himāgame dyauḥ

sā duḥkhitā bhartur adarśanena kāmena kopena ca dahyamānā /
kṛtvā kare vaktram upopaviṣṭā cintānadīṃ śokajalāṃ tatāra

tasyā mukhaṃ padmasapatnabhūtaṃ pāṇau sthitaṅ pallavarāgatāmre /
chāyāmayasyāmbhasi paṅkajasya babhau nataṃ padmam ivopariṣṭāt

sā strīsvabhāvena vicintya tat tad dṛṣṭānurāge 'bhimukhe 'pi patyau /
dharmāśrite tattvam avindamānā saṃkalpya tat tad vilalāpa tat tat

eṣyāmy anāśyānaviśeṣakāyāṃ tvayīti kṛtvā mayi tāṃ pratijñām /
kasmān nu hetor dayitapratijñaḥ so 'dya priya me vitathapratijñaḥ

āryasya sādhoḥ karuṇātmakasya mannityabhīror atidakṣiṇasya /
kuto vikāro 'yam abhūtapūrvaḥ svenāparāgeṇa mamāpacārāt

ratipriyasya priyavartino me priyasya nūnaṃ hṛdayaṃ viraktam /
tathāpi rāgo yadi tasya hi syān maccittarakṣī na sa nāgataḥ syāt

rūpeṇa bhāvena ca madviśiṣtā priyeṇa dṛṣṭā niyataṃ tato 'nyā /
tathā hi kṛtvā mayi moghasāntvaṃ lagnāṃ satīṃ mām agamad vihāya

bhaktiṃ sa buddhaṃ prati yām avocat tasya prayātuṃ mayi sopadeśaḥ /
munau prasādo yadi tasya hi syān mṛtyor ivogrād anṛtād bibhīyāt

lekārtham ādarśanam anyacitto vibhūṣayantya mama dhārayitvā /
bibharti so 'nyasya janasya taṅ cen namo 'stu tasmai calasauhṛdāya

necchanti yāḥ śokam avāptum evaṃ śraddhātum arhanti na tā narāṇām /
kva cānuvṛttir mayi sāsya pūrvaṃ tyāgaḥ kva cāyaṃ janavat kṣaṇena

ity evamādi priyaviprakutā priye 'nyad āśaṅkya ca sā jagāda /
saṃbhrāntam āruhya ca tad vimānaṃ tāṃ strī sabāṣpā giram ity uvāca

yuvāpi tāvat priyadarśano 'pi saubhāgyabhāgvyābhijanānvito 'pi /
yas tvāṃ priyo nābhyacarat kadā cit tam anyathā yāsyatikātarāsi

mā svāminaṃ svāmini doṣato gāḥ priyaṃ priyārhaṃ priyakāriṇaṃ tam /
na sa tvad anyāṃ pramadām avaiti svacakravākyā iva cakravākaḥ

sa tu tvadarthaṃ gṛhavāsam īpsan jijīviṣus tvatparitoṣahetoḥ /
bhrātrā kilāryeṇa tathāgatena pravrājito netrajalārdravaktraḥ

śrutvā tato bhartari tāṃ pravṛttiṃ savepathuḥ sā sahasotpapāta /
pragṛhya bāhū virurāva coccair hṛdīva digdhābhihatā kareṇuḥ

sā rdoanāroṣitaraktadṛṣṭiḥ saṃtāpasaṃkṣobhitagātrayaṣṭiḥ /
papāta śīrṇākulahārayaṣṭiḥ phalātibhārād iva cūtayaṣṭiḥ

sā padmarāgaṃ vasanaṃ vasānā padmānanā padmadalāyatākṣī /
padmā vipadmā patiteva lakṣmīḥ śuśoṣa padmasrag ivātapena

saṃcintya saṃcintya guṇāṃś ca bhartur dīrghaṃ niśaśavāsa tatāma caiva /
vibhūṣaśrīnihite prakoṣṭhe tāmre karāgre ca vinirdudhāva

na bhuṣaṇārtho mama saṃpratīti sā dikṣu cikṣepa vibhūṣaṇāni /
nirbhuṣaṇā sā patitā cakāśe viśīrṇapuṣpastabakā lateva

dhṛtaḥ priyeṇāyam abhūn mameti rukmatsaruṃ darpaṇam āliliṅge /
yatnāc ca vinyastatamālapattrau ruṣṭeva dhṛṣṭaṃ pramamārja gaṇḍau

sā cakravākvīka bhṛśaṃ cukūja śyenāgrapakṣakṣatacakravākā /
vispardhamāneva vimānasaṃstahiḥ pārāvataiḥ kūjanalokaṇṭhaiḥ

vicitramṛdvāstaraṇe 'pi suptā vaiḍūryavajrapratimaṇḍite 'pi /
rukmāṅgapāde śayane mahārhe na śarma lebhe pariceṣṭamānā

saṃdṛṣya bhartuś ca vibhūṣañāni vāsāṃsi vīṇāprabhṛtiṃś ca līlāḥ /
tamo viveśābhinanāda coccaiḥ paṅkāvatīrṇeva ca saṃsasāda

sā sundarī śvāsacalodarī hi vajrāgnisaṃbhinnadarīguheva /
śokāgnināntardhṛdi dahyamānā vibhrāntacitteva tadā babhūva

ruroda mamlau virurāva jaglau babhrāma tasthau vilalāpa dadhyau /
cakāra roṣaṃ vicakāra mālyaṃ cakarta vaktraṃ vicakarṣa vastram

tāṃ cārudantīṃ prasabhaṃ rudantīṃ saṃśrutya nāryaḥ paramābhitaptāḥ /
antargṛhād āruruhur vimānaṃ trāsena kiṃnarya ivādripṛṣṭham

bāṣpeṇa tāḥ klinnaviṣaṇṇavaktrā varṣeṇa padminya ivārdrapadmāḥ /
sthānānurūpeṇa yathābhimānaṃ nililyire tām anu dahyamānāḥ

tābhir vṛtā harmyatale 'ṅganābhiś cintātanuḥ sā sutanur babhāse /
śatahradābhiḥ pariveṣṭiteva śaśāṅkalekhā śaradbhramadhye

yā tatra tāsāṃ vacasopapannā mānyā ca tasyā vayasādhikā ca /
sā pṛṣṭhatas tāṃ tu samāliliṅge pramṛhya cāśrūṇi vacāṃsy uvāca

rājarṣivadhvās tava nānurūpo dharmāśrite bhartari jātu śokaḥ /
ikṣvākuvaṃśe hy abhikāṅkṣitāni dāyādyabhūtāni tapovanāni

prāyeṇa mokṣāya viniḥsṛtānāṃ śākyarṣabhāṇāṃ viditāḥ striyas te /
tapovanānīva gṛhāṇi yāsāṃ sādhvīvrataṃ kāmavadāsritānām

yady anyayā rūpaguṇādhikatvād bhartā hṛtas te kuru bāṣpamokṣam /
manasvinī rūpavatī guṇādhyā hṛdi kṣate kātra hi nāśru muñcet

athāpi kiṃ cid vyasanaṃ prapanno mā caiva tad bhūt sadṛśo 'tra bāṣpaḥ /
ato viśiṣṭaṃ na hi duḥkham asti kulodgatāyāḥ patidevatāyāḥ

atha tv idānīṃ laḍitaḥ sukhena svasthaḥ phalastho vyasnāny adṛṣtvā /
vītaspṛho dharmam anuprapannaḥ kiṃ viklave rodiṣi harṣakāle

ity evam uktāpi bahuprakāraṃ snehāt tayā naiva dhṛtiṃ cakāra /
athāparā tāṃ manaso 'nukūlaṃ kālopapannaṃ praṇayād uvāca

bravīmi satyaṃ suviniścitaṃ me prāptaṃ priyaṃ drakṣyasi śīghram eva /
tvayā vinā sthāsyati tatra nāsau sattvāṣrayaś cetanayeva hīnaḥ

aṅke 'pi lakṣmyā na sa nirvṛtaḥ syāt tvaṃ tasya pārśve yadi tatra na syāḥ /
āpatsu kṛcchrāsv api cāgatāsu tvāṃ paśyatas tasya bhaven na duḥkham

tvaṃ nirvṛtiṃ gaccha niyaccha bāṣpaṃ taptāśrumokṣāt parirakṣa cakṣuḥ /
yas tasya bhāvas tvayi yaś ca rāgo na raṃsyate tvadvirahāt sa dharme

syād atra nāsau kulasattvagoyāt kāṣāyam ādāya vihāsyatīti /
anātmanādāya gṛhonmukhasya punar vimoktuṃ ka ivāsti doṣaḥ

ity yuvatijanena sāntvyamānā hṛtahṛdayā ramaṇena sundarī sā /
dramiḍam abhimukhī pureva rambhā kṣitim agamat parivāritāpsarobhiḥ