Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 1

1.1

CANTO I
oṃ namo buddhāya //
CANTO I
gautamaḥ kapilo nāma muni dharmabhṛtāṃ varaḥ /
babhūva tapasi śrāntaḥ kākṣīvān iva gautamaḥ

1.2

aśiśriyad yaḥ satataṃ dīptaṃ kāśyapavat tapaḥ /
āśiśrāya ca tadvṛddhau siddhim kāśyapavat parām

1.3

haviḥṣu yaś ca svātmārthaṃ gām adhukṣad vasiṣṭhavat /
tapaḥśiṣṭeṣu ca śiṣyeṣu gām adhukṣad vasiṣṭhavat /
māhātmyād dīrghatapaso yo dvitīya ivābhavat

1.4

tṛtīya iva yaś cābhūt kāyāṅgirasayor dhiyā

1.5

tasya vistīrṇatapasaḥ pārśve himavataḥ śubhe /
kṣetraṃ cāyatanaṃ caiva tapasām āśramo 'bhavat

1.6

cāruvīruttaruvanaḥ prasnigdhamṛduśādvalaḥ /
havirdhūmavitānena yaḥ sadābhra ivābabhau

1.7

mṛdubhiḥ saikataiḥ snigdhaiḥ kesarātarapāṇḍubhiḥ /
bhūmibhāgair asaṃkīrṇaiḥ sāṅgarāga ivābhavat

1.8

śucibhis tīrthasaṃkhyātaiḥ pāvanair bhāvanair api /
bandhumān iva yas tasthau sarobhiḥ sasaraoruhaiḥ

1.9

paryāptaphalapuṣpābhiḥ sarvato vanarājibhiḥ /
śuśubhe vavṛdhe caiva naraḥ sādhanavān iva

1.10

nīvāraphalasaṃtuṣṭaiḥ svasthaiḥ śāntair anutsukaiḥ /
akīrṇo 'pi tapobhṛdhibhiḥ śūnyaśūnya ivābhavat

1.11

agnīnāṃ hūyamānānāṃ śikhinā kūjatām api /
tīrthānāṃ cābhiṣekeṣu śuśruve yatra nisvanaḥ

1.12

virejur hariṇā yatra suptā medhyāsu vediṣu /
salājair mādhavīpuṣpair upahārāḥ kṛtā iva

1.13

api kṣudramṛgā yatra sāntāś ceruḥ samaṃ mṛgaiḥ /
śarañyebhyas tapasvibhyo vinayaṅ śikṣitā iva

1.14

saṃdigdhe 'py apunarbhāve vidudhheṣv āgameṣv api /
pratyakṣiṇa ivākurvaṃs tapo yatra tapodhanāḥ

1.15

yatra sma mīyate brahma kaiś cit kaiś cin na mīyate /
kāle nimīyate somo na cākāle pramīyate

1.17

nirapekṣāḥ śarireṣu dharme yatra svabhuddhayaḥ /
saṃhṛṣṭā iva yatnena tāpasās te pire tapaḥ // Saund_1.16
śrāmyanto munayo yatra svargāyodyuktacetasaḥ /
taporāgeṇa dharmasya vilopam iva cakrire

1.18

atha tejavisadanaṃ tapaḥkṣetraṃ tam āśramam /
kecid ikṣvākavo jagmū rājaputrā vivatsavaḥ

1.19

suvarṇastambhavarṣmāṇaḥ siṃhoraskā mahābhujāḥ /
pātraṃ śabdasya mahataḥ śriyāṃ ca vinayasya ca

1.20

arharūpā hy anarhasya mahātmānaś calātmanaḥ /
prājñāḥ prajñāvimuktasya bhrātṛyasya yavīyasaḥ

1.22

mātṛśulkād upagatāṃ te śriyaṃ na viṣehire /
rarakṣuś ca pituḥ kautsās te bhavanti sma gautamāḥ

1.23

ekapitror yathā bhrātroḥ pṛthagguruparigrahāt /
rāma evābhavad gārgyo vāsubhadro 'pi gautamaḥ

1.24

śākravṛkṣapraticchannaṃ vāsaṃ yasmāc ca cakrire /
tasmād ikṣvākuvaṃśyās te bhuvi śākya iti smṛtāḥ

1.25

sa teṣāṃ gautamaś cakre svavaṃśasadṛśīḥ kriyāḥ /
munir ūrdhvaṃ kumārasya sagarasyeva bhārgavaḥ

1.26

kaṇvaḥ śākuntalasyeva bharatasya tarasviaḥ /
vālmīkir iva dhīmāṃś ca dhīmator maithileyayoḥ

1.27

tadvanaṃ muninā tena taiś ca kṣatriyapuṅgavaiḥ /
śāntāṃ guptāṃ ca yugapad brahmakṣatraśriyaṃ dadhe

1.28

athodakalaśaṃ gṛhya teṣā vṛddhicikīrṣayā /
muniḥ sa viyad utpatya tān uvāca nṛpātmajān

1.29

yā patet kalaśād asmād akṣayyasalilān mahīm /
dhārā tām anatikramya mām anveta yathākramam

1.30

tataḥ paramam ity uktvā śirobhiḥ praṇipatya ca /
rathān āruruhuḥ sarve śīghravāhān alaṅkrṛtān

1.31

tataḥ sa tair anugataḥ syandanasthair nabhogataḥ /
tadāśramamahīprāntaṃ paricikṣepa vāriṇā

1.32

aṣṭāpadam ivālikhya nimittaiḥ surbhīkṛtam /
tān uvāca muniḥ sthitvā bhūmipālasutān idam

1.33

asmin dhārāparikṣipte nemicihnitalakṣaṇe /
nirmimīdhvaṃ puraṃ yūyaṃ mayi yāte triviṣṭapam

1.34

tataḥ kadācit te vīrās tasmin pratigate munau /
babhramur yauvanoddāmā gajā iva niraṅkuśāḥ

1.35

baddhagodhāṅgulītrāṇā hastaviṣṭhitakārmukāḥ /
śarādhmātamahātūṇā vyāyatābaddhavāsasaḥ

1.36

jijñāsamānā nāgeṣu kauśalaṃ śvāpadeṣu ca /
anucakrur vanasthasya dauṣmanter devakramaṇaḥ

1.37

tān dṛṣṭvā prakṛtiṃ yātān vṛddhān vyāghraśiśūn iva /
tāpasās tadvanarh hitvā himavantarh siṣevire

1.38

tatas tadāśramasthānaṃ śūnyarh taiḥ śūnyacetasaḥ /
paśyanto tadāśramasthānarṃ śūnyaṃ taiḥ niśaśvasuḥ

1.39

atha te puṇyakarmāṇaḥ pratyupasthiravṛddhayaḥ /
tatra tajjñair upākhyātān avāpur mahato nidhīn

1.40

alaṃ dharmārthakāmānāṃ nikhilānām svāptaye /
nidhayo naikavidhayo bhūrayas te gatārayaḥ

1.41

tatas tatpratilambhāc ca pariṇāmāc ca karmaṇaḥ /
tasmin vāstuni vāstujñāḥ puraṃ śrīman nyaveśayan

1.42

saridvistīrṇaparikhaṃ spaṣṭāñcitamahāpatham /
śailakalpamahāvapraṃ givirajam ivāparam

1.43

pāṇḍurāṭṭālasumukhaṃ suvibhaktāntarāpaṇam /
harmyamālāparikṣiptaṃ kukṣiṃ himagirer iva

1.44

vedavedāṅgaviduṣas tasthuṣaḥ ṣaṭsu karmasu /
śāntaye vṛddhaye caiva yatra viprān ajītjapan

1.45

tadbhūmer abhiyoktṝṇāṃ prayuktān vinivṛttaye /
yatra svena prabhāvena bhṛtyadaṇḍān ajītjapan

1.46

cāritradhansaṃpannān salajjān dīrghadarśinaḥ /
arhato 'tiṣṭhipan yatra śūrān dakṣān kuṭumbinaḥ

1.47

vyastais tais tair guñair yuktān mativāgvikramādibhiḥ /
karmasu patirūpeṣu saicāṃs tān nyayūyujan

1.48

vasumadbhir avibhrāntair alaṃvidyair avismitaiḥ /
yad babhāse naraiḥ kīrṇaṃ mandaraḥ kinnarair iva

1.49

yatra te hṛṣṭamanasaḥ pauraprītickīrṣayā /
śrīmanty udyānasaṃjñāni yaśodhāmāny acīkaran

1.50

śvāḥ puṣkariṇīś caiva paramāgryaguṇāmbhasaḥ /
nājñāyā cetanotkarṣād dikṣu sarvāsv acīkhanan

1.51

manojñāḥ śrīmatiḥ praśṭhīḥ pathiṣūpavaneṣu ca /
sabhāḥ kūpavatīś caiva samantāt pratyatiṣṭhipan

1.52

hastyaśvarathasakīrṇam asaṃkīrṇam anākulam /
anigūḍhārthivibhavaṃ nigūḍhajñānapauruṣam

1.53

saṃnidhānam ivārthānām ādhānam iva tejasām /
niketam iva vidyānāṃ saṃketam iva saṃpadām

1.54

vāsavṛkṣaṃ guṇavatām āśrayaṃ śaraṇaiṣiām /
ānartaṃ kṛtaśāstrāṇām ālānaṃ bābhuśālinām

1.55

samājair utsavair dāyaiḥ kriyāvidhibhir eva ca /
alañcakrur alaṃvīryās te jagaddhāma tatpuram

1.56

yasmād anyāyatas te ca kaṃ cin nācīkaran karam /
tasmād alpena kālena tat tadāpūpuran puram

1.57

kapilasya ca tasyarṣes tasminn āśramavāstuni /
yasmāt te tatpuraṃ cakrus tasmāt kapilavāstu tat

1.58

kakandasya makandasya kuśāmbasyeva cāśrame /
puryo yathā hi śrūyante tathaiva kapilasya tat

1.59

āpuḥ puraṃ tatpuruhūtakalpās te tejasāryeṇa na vismayena /
āpur yaśogandham ataś ca śaśvat sutā yayāter iva kīrtimantaḥ

1.60

tannāthavṛttair api rājaputrair arājakaṃ naiva rarāja rāṣṭram /
tārāsahasrair api dīpyamānair anutthite candra ivāntarīkṣam

1.61

yo jyāyān atha vayasā guṇaiś ca teṣāṃ bhrātṝṇāṃ vṛṣabha ivaujasā vṛṣāṇām /
te tatra priyaguruvas tam abhyaṣiñcann ādityā daśaśatalocanaṃ divīva

1.62

ācāravān vinayavān nayavān kriyāvān dharmāya nendriyadukhāya dhṛtātparaḥ /
tadbhrātṛbhiḥ parivṛtaḥ sa jugopa rāṣṭraṃ saṃkrandano divam ivānuṣrto marudbhiḥ

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc