Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 8

8.1

saundarananda mahākāvye "nandavilāpa" nāma saptama sarga samāpta /
aṣṭamaḥ sargaḥ
strīvighna
atha nandamadhīralocanaṃ gṛhayānotsukamutsukotsukam /
abhigamya śivena cakṣuṣā śramaṇaḥ kaściduvāca maitrayā

8.2

kimidaṃ mukhamaśrudurdinaṃ hṛdayasthaṃ vivṛṇoti te tamaḥ /
dhṛtimehi niyaccha vikriyāṃ na hi bāṣpaśca śamaśca śobhate

8.3

dvividhā samudeti vedanā niyataṃ cetasi deha eva ca /
śrutavidhyupacārakovidā dvividhā eva tayościkitsakāḥ

8.4

tadiyaṃ yadi kāyikī rujā bhiṣaje tūrṇamanūnamucyatām /
viniguhya hi rogamāturo nacirāttīvramanarthamṛcchati

8.5

atha duḥkhamidaṃ manomayaṃ vada vakṣyāmi yadatra bheṣajam /
manaso hi rajastamasvino bhiṣajo 'dhyātmavidaḥ parīkṣakāḥ

8.6

nikhilena ca satyamucyatāṃ yadi vācyaṃ mayi saumya manyase /
gatayo vividhā hi cetasāṃ bahuguhyāni mahākulāni ca

8.7

iti tena sa coditastadā vyavasāyaṃ pravivakṣurātmanaḥ /
avalambya kare kareṇa taṃ praviveśānyatarad vanāntaram

8.8

atha tatra śucau latāgṛhe kusumodgāriṇi tau niṣedatuḥ /
mṛdubhirmṛdumāruteritairupagūḍhāviva bālapallavaiḥ

8.9

sa jagāda tataścikīrṣitaṃ ghananiśvāsagṛhītamantarā /
śrutavāgviśadāya bhikṣave viduṣā pravrajitena durvacam

8.10

sadṛśaṃ yadi dharmacāriṇaḥ satataṃ prāṇiṣu maitracetasaḥ /
adhṛtau yadiyaṃ hitaiṣitā mayi te syāt karuṇātmanaḥ sataḥ

8.11

ata eva ca me viśeṣataḥ pravivakṣā kṣamavādini tvayi /
na hi bhāvamimaṃ calātmane kathayeyaṃ bruvate 'pyasādhave

8.12

tadidaṃ śrṛṇu me samāsato na rame dharmavidhāvṛte priyām /
girisānuṣu kāminīmṛte kṛtaretā iva kinnaraścaran

8.13

vanavāsasukhāt parāṅmukhaḥ prayiyāsā gṛhameva yena me /
na hi śarma labhe tayā binā nṛpatirhīna ivottamaśriyā

8.14

atha tasya niśamya tadvacaḥ priyabhāryābhimukhasya śocataḥ /
śramaṇaḥ sa śiraḥ prakampayannijagādātmagataṃ śanairidam

8.15

kṛpaṇaṃ bata yūthalālaso mahato vyādhabhayād viniḥsṛtaḥ /
pravivikṣati vāgurāṃ mṛgaścapalo gītaraveṇa vañcitaḥ

8.16

vihagaḥ khalu jālasaṃvṛto hitakāmena janena mokṣitaḥ /
vicaran phalapuṣpavadvanaṃ pravivikṣuḥ svayameva pañcaram

8.17

kalabhaḥ kariṇā khalūddhṛtoḥ bahupaṅkād viṣamānnadītalāt /
jalatarṣavaśena tāṃ punaḥ saritaṃ grāhavatīṃ titīrṣati

8.18

śaraṇe sabhujaṅgame svapan pratibuddhena pareṇa bodhitaḥ /
taruṇaḥ khalu jātavibhramaḥ svayamugraṃ bhujagaṃ jighṛkṣati

8.19

mahatā khalu jātavedasā jvalitādutpatito vanadrumāt /
punaricchati nīḍatṛṣṇayā patituṃ tatra gatavyatho dvijaḥ

8.20

avaśaḥ khalu kāmamūrcchayā priyayā śyenabhayād vinākṛtaḥ /
na dhṛtiṃ samupaiti na hriyaṃ karuṇaṃ jīvati jīvajīvakaḥ

8.21

akṛtātmatayā tṛṣānvito ghṛṇayā caiva dhiyā ca varjitaḥ /
aśanaṃ khalu vāntamātmanā kṛpaṇaḥ śvā punarattumicchati

8.22

iti manmathaśokakarṣitaṃ tamanudhyāya muhurnirīkṣya ca /
śramaṇaḥ sa hitābhikāṅkṣayā guṇavad vākyamuvāca vipriyam

8.23

avicārayataḥ śubhāśubhaṃ viṣayeṣveva niviṣṭacetasaḥ /
upapannamalabdhacakṣuṣo na ratiḥ śreyasi ced bhavettava

8.24

śravaṇe grahaṇe 'tha dhāraṇe paramārthāvagame manaḥśame /
aviṣaktamateścalātmano na hi dharme 'bhiratirvidhīyate

8.25

viṣayeṣu tu doṣadarśinaḥ parituṣṭasya śuceramāninaḥ /
śamakarmasu yuktacetasaḥ kṛtabuddhena ratirna vidyate

8.26

ramate tṛṣito dhanaśriyā ramate kāmasukhena bāliśaḥ /
ramate praśamena sajjanaḥ paribhogān paribhūya vidyayā

8.27

api ca prathitasya dhīmataḥ kulajasyārcitaliṅgadhāriṇaḥ /
sadṛśī na gṛhāya cetanā praṇatirvāyuvaśad gireriva

8.28

spṛhayet parasaṃśritāya yaḥ paribhūyātmavaśāṃ svatantratām /
upaśāntipathe śive sthitaḥ spṛhayeddoṣavate gṛhāya saḥ

8.29

vyasanābhihato yathā viśet parimuktaḥ punareva bandhanam /
samupetya vanaṃ tathā punargṛhasaṃjñaṃ mṛgayeta bandhanam

8.30

puruṣaśca vihāya yaḥ kaliṃ punaricchet kalimeva sevitum /
sa vihāya bhajeta bāliśaḥ kalibhūtāmajitendriyaḥ priyām

8.31

saviṣā iva saṃśritā latāḥ parimṛṣṭā iva soragā guhāḥ /
vivṛtā iva cāsayo dhṛtā vyasanāntā hi bhavanti yoṣitaḥ

8.32

pramadāḥ samadā madapradāḥ pramadā vitamadā bhayapradāḥ /
iti doṣabhayāvahāśca tāḥ kathamarhanti niṣevaṇaṃ nu tāḥ

8.33

svajanaḥ svajanena bhidyate suhadaścāpi suhṛjjanena yat /
paradoṣavicakṣaṇāḥ śaṭhāstadanāryāḥ pracaranti yoṣitaḥ

8.34

kulajāḥ kṛpaṇībhavanti yadyadayuktaṃ pracaranti sāhasam /
praviśanti ca yaccamūmukhaṃ rabhasāstatra nimittamaṅganāḥ

8.35

vacanena haranti valgunā niśitena praharanti cetasā /
madhu tiṣṭhati vāci yoṣitāṃ hṛdaye hālahalaṃ mahadviṣaśam

8.36

pradahan dahano 'pi gṛhyate viśarīraḥ pavano 'pi gṛhyate /
kupito bhujago 'pi gṛhyate pramadānāṃ tu mano na gṛhyate

8.37

na vapurvimṛśanti na śriyaṃ na matiṃ nāpi kulaṃ na vikramam /
praharantyaviśeṣataḥ striyaḥ sarito grāhakulākulā iva

8.38

na vaco madhuraṃ na lālanaṃ smarati strī na ca sauhṛdaṃ kvacit /
kalitā vanitaiva cañcalā tadihāriṣviva nāvalambyate

8.39

adadatsu bhavanti narmadāḥ pradadatsu praviśanti vibhramam /
praṇateṣu bhavanti garvitāḥ pramadāstṛptatarāśca māniṣu

8.40

guṇavatsu caranti bhartṛvad guṇahīneṣu caranti putravat /
dhanavatsu caranti tṛṣṇayā dhanahīneṣu carantyavajñayā

8.41

viṣayād viṣayāntaraṃ gatā pracaratyeva yathā hṛtāpi gau /
anavekṣitapūrvasauhṛdā ramate 'nyatra gatā tathāṅganā

8.42

praviśantyapi hi striyaścitāmanubadhnantyapi muktajīvitāḥ /
api bibhrati caiva yantraṇā na tu bhāvena vahanti sauhṛdam

8.43

ramayanti patīn kathañcana pramadā yāḥ patidevatāḥ kvacit /
calacittatayā sahastraśo ramayante hṛdayaṃ svameva tāḥ

8.44

śvapacaṃ kila senajitsutā cakame mīnaripuṃ kumudvatī /
mṛgarājamatho bṛhadrathā pramadānāmagatirna vidyate

8.45

kuruhaihayavṛṣṇivaṃśajā bahumāyākavaco 'tha śambaraḥ /
munirugratapāśca gautamaḥ samavāpurvanitoddhataṃ rajaḥ

8.46

akṛtajñamanāryamasthiraṃ vanitānāmidamīdṛśaṃ manaḥ /
kathamarhati tāsu paṇḍito hṛdayaṃ sañjayituṃ calātmasu

8.47

atha sūkṣmamatidvayāśivaṃ laghu tāsāṃ hṛdayaṃ na paśyasi /
kimu kāyamasadgṛhaṃ sravad vanitānāmaśuciṃ na paśyasi

8.48

yadahanyahani pradhāvanairvasanaiścābharaṇaiśca saṃskṛtam /
aśubhaṃ tamasāvṛtekṣaṇaḥ śubhato gacchasi nāvagacchasi

8.49

athavā samavaiṣi tattanūmaśubhāṃ tvaṃ na tu saṃvidasti te /
surabhiṃ vidadhāsi hi kriyāmaśucestatprabhavasya śāntaye

8.50

anulepanamañjanaṃ srajo maṇimuktātapanīyamaṃśukam /
yadi sādhu kimatra yoṣitāṃ sahajaṃ tāsu vicīyatāṃ śuci

8.51

malapaṅkadharā digambarā prakṛtisthairnakhadantaromabhiḥ /
yadi sā tava sundarī bhavenniyataṃ te 'dya na sundarī bhavet

8.52

stravatīmaśuciṃ spṛśecca kaḥ saghṛṇo jarjarabhāṇḍavat striyam /
yadi kevalayā tvacāvṛtā na bhavenmakṣikapatramātrayā

8.53

tvacaveṣṭitamasthipañjaraṃ yadi kāyaṃ samavaiṣi yoṣitām /
madanena ca kṛṣyase balādaghṛṇaḥ khalvadhṛtiśca manmathaḥ

8.54

śubhatāmaśubheṣu kalpayan nakhadantatvacakeśaromasu /
avicakṣaṇa kiṃ na paśyasi prakṛtiṃ ca prabhavaṃ ca yoṣitām

8.55

tadavetya manaḥśarirayorvanitā doṣavatīrviśeṣataḥ /
capalaṃ bhavanotsukaṃ manaḥ pratisaṃkhyānabalena vāryatām

8.56

śrutavān matimān kulodgataḥ paramasya praśamasya bhājanam /
upagamya yathā tathā punarna hi bhettuṃ niyamaṃ tvamarhasi

8.57

abhijanamahato manasvinaḥ priyayaśaso bahumānamicchataḥ /
nidhanamapi varaṃ sthirātmanaścyutavinayasya na caiva jīvitam

8.58

baddhvā yathā hi kavacaṃ pragṛhītacāpo, nindyo bhavatyapasṛtaḥ samarād rathasthaḥ /
bhaikṣākamabhyupagataḥ parigṛhya liṅgaṃ, nindyastathā bhavati kāmahṛtendriyāśvaḥ

8.59

hāsyo yathā ca paramābharaṇāmbarastrag bhaikṣaṃ caran dhṛtadhanuścalacitramauliḥ /
vairūpyamabhyupagataḥ parapiṇḍabhojī hāsyastathā gṛhasukhābhimukhaḥ satṛṣṇaḥ

8.60

yathā svannaṃ bhuktvā paramaśayanīye 'pi śayito
varāho nirmuktaḥ punaraśuci dhāvet paricitam /
tathā śreyaḥ śrṛṇvan praśamasukhamāsvādya guṇavad,
vanaṃ śāntaṃ hitvā gṛhamabhilaṣet kāmatṛṣitaḥ

8.61

yatholkā hastasthā dahati pavanapreritaśikhā
yathā pādākrānto daśati bhujagaḥ krodharabhasaḥ /
yathā hanti vyāghraḥ śiśurapi gṛhīto gṛhagataḥ
tathā strīsaṃsargo bahuvidhamanarthāya bhavati

8.62

tadvijñāya manaḥśarīraniyatānnārīṣu doṣānimān,
matvā kāmasukhaṃ nadījalacalaṃ kleśāya śokāya ca /
dṛṣṭvā durbalamāmapātrasadṛśaṃ mṛtyūpasṛṣṭaṃ jagan -
nirmokṣāya kuruṣva buddhimatulāmutkaṇṭhituṃ nārhasi

Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc