Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 1

1.1

// om namo buddhāya //
Saundaranandaṃ Mahākāvyam
prathamaḥ sargaḥ
kapilavastu varṇana
gautamaḥ kapilo nāma munirdharmabhṛtāṃ varaḥ /
babhūva tapasi śrāntaḥ kākṣīvāniva gautamaḥ

1.2

aśiśriyadyaḥ satataṃ dīptaṃ kāśyapavattapaḥ /
āśiśrāya ca tadvṛddhau siddhiṃ kāśyapavat parām

1.3

haviḥṣu yaśca svātmārthaṃ gāmadhukṣad vasiṣṭhavat /
tapaḥśiṣṭeṣu ca śiṣyeṣu gāmadhukṣad vasiṣṭhavat

1.4

māhātmyāddīrghatapaso yo dvitīya ivābhavat /
tṛtīya iva yaścābhūt kāvyāṅgirasayordhiyā

1.5

tasya vistīrṇatapasaḥ pārśve himavataḥ śubhe /
kṣetraṃ cāyatanaṃ caiva tapasāmāśramo 'bhavat

1.6

cāruvīruttaruvanaḥ prasnigdhamṛduśādvalaḥ /
havirdhūmavitānena yaḥ sadābhra ivābabhau

1.7

mṛdubhiḥ saikataiḥ snigdhaiḥ kesarāstarapāṇḍubhiḥ /
bhūmibhāgairasaṃkīrṇaiḥ sāṅgarāga ivābhavat

1.8

śucibhistīrthasaṃkhyātaiḥ pāvanairbhāvanairapi /
bandhumāniva yastasthau sarobhiḥ sasaroruhaiḥ

1.9

paryāptaphalapuṣpābhiḥ sarvato vanarājibhiḥ /
śuśubhe vavṛdhe caiva naraḥ sādhanavāniva

1.10

nīvāraphalasantuṣṭaiḥ svasthaiḥ śāntairanutsukaiḥ /
ākīrṇo 'pi tapobhṛddhiḥ śūnyaśūnya ivābhavat

1.11

agnīnāṃ hūyamānānāṃ śikhināṃ kūjatāmapi /
tīrthānāṃ cābhiṣekeṣu śuśruve yatra niḥsvanaḥ

1.12

virejurhariṇā yatra suptā medhyāsu vediṣu /
salājairmādhavīpuṣpairupahārāḥ kṛtā iva

1.13

api kṣudramṛgā yatra śāntāśceruḥ samaṃ mṛgaiḥ /
śaraṇyebhyastapasvibhyo vinayaṃ śikṣitā iva

1.14

saṃdigdhe 'pyapunarbhāve viruddheṣvāgameṣvapi /
pratyakṣiṇa ivākurvaṃstapo yatra tapodhanāḥ

1.15

yatra sma mīyate brahma kaiścit kaiścinna mīyate /
kāle nimīyate somo na cākāle pramīyate

1.16

nirapekṣāḥ śarīreṣu dharme yatra svabuddhayaḥ /
saṃhṛṣṭā iva yatnena tāpasāstepire tapaḥ

1.17

śrāmyanto munayo yatra svargāyodyuktacetasaḥ /
taporāgeṇa dharmasya vilopamiva cakrire

1.18

atha tejasvisadanaṃ tapaḥkṣetraṃ tamāśramam /
kecidikṣvākavo jagmū rājaputrā vivatsavaḥ

1.19

suvarṇastambhavarṣmāṇaḥ siṃhoreskā mahābhujāḥ /
pātraṃ śabdasya mahataḥ śriyāṃ ca vinayasya ca

1.20

arharūpā hyanarhasya mahātmānaścalātmanaḥ /
prājñāḥ prajñāvimuktasya bhrātṛvyasya yavīyasaḥ

1.21

mātṛśulkādupagatāṃ te śriyaṃ [ca] viṣehire /
rarakṣuśca pituḥ satyaṃ yasmācchiśiyire vanam

1.22

teṣāṃ munirupādhyāyo gautamaḥ kapilo 'bhavat /
gurugotrādataḥ kautsāste bhavanti sma gautamāḥ

1.23

ekapitroryathā bhrātroḥ pṛthagguruparigrahāt /
rāma evābhavad gārgyo vāsubhadro 'pi gautamaḥ

1.24

śākavṛkṣapraticchannaṃ vāsaṃ yasmācca cakrire /
tasmādikṣvākuvaṃśyāste bhuvi śākyā iti smṛtāḥ

1.25

sa teṣāṃ gautamaścakre svavaṃśasadṛśīḥ kriyāḥ /
munirūrdhvaṃ kumārasya sagarasyeva bhārgavaḥ

1.26

kaṇvaḥ śākuntalasyeva bharatasya tarasvinaḥ /
vālmikiriva dhīmāṃśca dhīmatormaithileyayoḥ

1.27

tadvanaṃ muninā tena taiśca kṣatriyapuṅgavaiḥ /
śāntāṃ guptāṃ ca yugapad brahmakṣatraśriyaṃ dadhe

1.28

athodakalaśaṃ gṛhya teṣāṃ vṛddhicikīrṣayā /
muniḥ sa viyadutpatya tānuvāca nṛpātmajān

1.29

yā patet kalaśādasmādakṣayyasalilānmahīm /
dhārā tāmanatikramya māmanveta yathākramam

1.30

tataḥ paramamityuktvā śirobhiḥ praṇipatya ca /
rathānāruruhuḥ sarve śīghravāhānalaṃkṛtān

1.31

tataḥ sa tairanugataḥ syandanasthairnabhogataḥ /
tadāśramamahīprāntaṃ paricikṣepa vāriṇā

1.32

aṣṭāpadamivālikhya nimittaiḥ surabhīkṛtam /
tānuvāca muniḥ sthitvā bhūmipālasutānidam

1.33

asmin dhārāparikṣipte nemicinhitalakṣaṇe /
nirmimīdhvaṃ puraṃ yūyaṃ mayi yāte triviṣṭapam

1.34

tataḥ kadācitte vīrāstasmin pratigate munau /
babhramuyauṃvanoddāmā gajā iva niraṅkuśā

1.35

baddhagodhāṅgulītrāṇā hastaviṣṭhitakārmukāḥ /
śarādhmātamahātūṇā vyāyatābaddhavāsasaḥ

1.36

jijñāsamānā nāgeṣu kauśalaṃ śvāpadeṣu ca /
anucakrurvanasthasya dauṣyanterdevakarmaṇaḥ

1.37

tān dṛṣṭvā prakṛtiṃ yātān vṛddhānvyāghraśiśūniva /
tāpasāstadvanaṃ hitvā himavantaṃ siṣevire

1.38

tatastadāśramasthānaṃ śūnyaṃ taiḥ śūnyacetasaḥ /
paśyanto manyunā taptā vyālā iva niśaśvasuḥ

1.39

atha te puṇyakarmāṇaḥ pratyupasthitavṛddhayaḥ /
tatra tajjñairupākhyātānavāpurmahato nidhīn

1.40

alaṃ dharmārthakāmānāṃ nikhilānāmavāptaye /
nidhayo naikavidhayo bhūrayaste gatārayaḥ

1.41

tatastatpratilambhācca pariṇāmācca karmaṇaḥ /
tasmin vāstuni vāstujñāḥ puraṃ śrīmannyaveśayan

1.42

saridvistīrṇaparikhaṃ spaṣṭāñcitamahāpatham /
śailakalpamahāvapraṃ girivrajamivāparam

1.43

pāṇḍurāṭṭālasumukhaṃ suvibhaktāntarāpaṇam /
harmyamālāparikṣiptaṃ kukṣiṃ himagireriva

1.44

vedavedāṅgaviduṣastasthuṣaḥ ṣaṭsu karmasu /
śāntaye vṛddhaye caiva yatra viprānajījapan

1.45

tadbhūmerabhiyoktṛṇāṃ prayuktān vinivṛttaye /
yatra svena prabhāvena bhṛtyadaṇḍānajījapan

1.46

caritradhanasampannān salajjān dīrghadarśinaḥ /
arhato 'tiṣṭhipan yatra śūrān dakṣān kuṭumbinaḥ

1.47

vyastaistaistairguṇaiyuktān mativāgvikramādibhiḥ /
karmasu pratirupeṣu sacivāṃstānnyayūyujan

1.48

vasumadbhiravibhrāntairalaṃvidyairavismitaiḥ /
yad babhāse naraiḥ kīrṇaṃ mandaraḥ kinnarairiva

1.49

yatra te hṛṣṭamanasaḥ pauraprīticikīrṣayā /
śrīmantyudyānasaṃjñāni yaśodhāmānyacikaran

1.50

śivāḥ puṣkariṇīścaiva paramāgryaguṇāmbhasaḥ /
nājñayā cetanotkarṣāddikṣu sarvāsvacīkhanan

1.51

manojñāḥ śrīmatīḥ praṣṭhīḥ pathiṣūpavaneṣu ca /
sabhāḥ kūpavatīścaiva samantāt pratyatiṣṭhipan

1.52

hastyaśvarathasaṃkīrṇamasaṃkīrṇamanākulam /
anigūḍhārthivibhavaṃ nigūḍhajñānapauruṣam

1.53

sanidhānamivārthānāmādhānamiva tejasām /
niketamiva vidyānāṃ saṃketamiva saṃpadām

1.54

vāsavṛkṣaṃ guṇavatāmāśrayaṃ śaraṇaiṣiṇām /
ānartaṃ kṛtaśāstrāṇāmālānaṃ bāhuśālinām

1.55

samājairutsavairdāyaiḥ kriyāvidhibhireva ca /
alaṃcakruralaṃvīryāste jagaddhāma tatpuram

1.56

yasmādanyāyataste ca kaṃcinnācīkaran karam /
tasmādalpena kālena tattadāpūpuran puram

1.57

kapilasya ca tasyarṣestasminnāśramavāstuni /
yasmātte tatpuraṃ cakrustasmāt kapilavāstu tat

1.58

kakandasya makandasya kuśāmbasyeva cāśrame /
puryo yathā hi śrūyante tathaiva kapilasya tat

1.59

āpuḥ puraṃ tatpuruhūtakalpāste tejasāryeṇa na vismayena /
āpuryaśogandhamataśca śaśvat sutā yayāteriva kīrtimantaḥ

1.60

tannāthavṛttairapi rājaputrairarājakaṃ naiva rarāja rāṣṭram /
tārāsahastrairapi dīpyamānairanutthite candra ivāntarīkṣam

1.61

yo jyāyānatha vayasā guṇaiśca teṣāṃ bhātṝṇāṃ vṛṣabha ivaujasā vṛṣāṇām /
te tatra priyaguravastamabhyaṣicannādityā daśaśatalocanaṃ divīva

1.62

ācāravānvinayavānnayavānkriyāvān dharmāya nendriyasukhāya dhṛtātapatraḥ /
tadbhrātṛbhiḥ parivṛtaḥ sa jugopa rāṣṭram saṃkrandano divamivānusṛto marudbhiḥ

Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc