Sangita Ratnakara · Chapter p1
saṅgītaratnākaraḥ
atha pañcamastālādhyāyaḥ
nānāmārgairlayo yatra yatīnāṃ syātkalānidhau
taṃ dakṣiṇaṃ śivaṃ naumi citraṃ vṛttimayaṃ dhruvam
atha tālaḥ
tālastalapratiṣṭhāyāmiti dhātorghañi smṛtaḥ
gītaṃ vādyaṃ tathā nṛtyaṃ yatastāle pratiṣṭhitam
kālo laghvādimitayā kriyayā saṃmito mitim
gītādervidadhattālaḥ sa ca dvedhā budhaiḥ smṛtaḥ
mārgadeśīgatatvena tatrā''dyasya kriyā dvidhā
niḥśabdā śabdayuktā ca niḥśabdā tu kalocyate
syādāvāpo'tha niṣkrāmo vikṣepaśca praveśakaḥ
niḥśabdeti caturdhoktā saśabdā'pi caturvidhā
dhruvaḥ śampā tatastālaḥ saṃnipāta itīritā
pātaḥ kalā ca sā jñeyā tāsāṃ lakṣmābhidadhmahe
āvāpastatra hastasyottānasyāṅgulikuñcanam
niṣkrāmo'dhastalasya syādaṅgulīnāṃ prasāraṇam
kṣepo dakṣiṇapārśvasyottānasya prasṛtāṅguleḥ
vikṣepo'dhastalasyāsya praveśo'ṅgulikuñcanam
dhruvo hastasya pātaḥ syācchoṭikāśabdapūrvakaḥ
śampā dakṣiṇahastasya tālo vāmakarasya tu
ubhayoḥ saṃnipātaḥ syāttāsāṃ mārgavaśānmitiḥ
mārgāḥ syustatra cātvāro dhruvaścitraśca vārtikaḥ
dakṣiṇaśceti tatra syāddhruvake mātrikā kalā
śeṣeṣu dve catasro'ṣṭau kramānmātrāḥ kalā bhavet
dhruvakā sarpiṇī kṛṣṇā padminī ca visarjitā
vikṣiptākhyā patākā ca mātrā syātpatitā'ṣṭamī
saśabdā tu dhruvā jñeyā sarpiṇī vāmagāminī
kṛṣṇā dakṣiṇato gantrī padminī syādadhogatā
visarjitā bahiryātā vikṣiptā kuñcanātmikā
patākā tūrdhvagamanātpatitā karapātanāt
dhruvapāte prayojyāstā nā''vāpādau kadācana
dhruvakā patitā citre vārtike tvādime ubhe
antye dve ca prayoktavye kramādaṣṭau ca dakṣiṇe
pañcaladhvakṣaroccāramitā mātreha kathyate
anayā mātrayā'tra syāllaghugurvādikalpanā
caturasrastathā tryasra iti tālo dvidhā mataḥ
caccatpuṭaścācapuṭa iti nāmnī tayoḥ kramāt
yathākṣaraśca dvikalaścatuṣkala iti tridhā
pratyekaṃ tau nāmagatairgalaistatra yathākṣaraḥ
ayamekakalaścaccatpuṭe tvantyaṃ plutaṃ viduḥ
'' / ' iti yathākṣaraścaccatpuṭaḥ ' / ' / iti yathākṣaraścācapuṭaḥ /
guruḥ kalā'tra dvikale'ṣṭāvādye'nyatra ṣaṭkalā
'' '' '' '' iti dvikalaścaccatpuṭaḥ '' '' '' iti dvikalaścācapuṭaḥ
catuṣkalau tau dviguṇau
'''' '''' '''' '''' iti catuṣkalaścaccatpuṭaḥ '''' '''' ''''
iti catuṣkalaścācapuṭaḥ /
dvikale dvikalo mataḥ
pādabhāgaḥ kalānāṃ tu catuṣkeṇa catuṣkale
pādabhāgaiścaturbhistairmātrā syānmandrakādiṣu
ṣaṭpitāputrakastryasrabhedaḥ so'pi tathā tridhā
yathākṣare viśeṣo'tra plutamādyantayorbhavet
'e! / '' / 'e! iti yathākṣaraḥ ṣaṭpitāputrakaḥ
dvikale dvādaśa kalāḥ
'' '' '' '' '' '' iti dvikalaḥ ṣaṭpitāputrakaḥ
dviguṇāstu catuṣkale
'''' '''' '''' '''' '''' '''' iti catuṣkalaḥ ṣaṭpitāputrakaḥ
uttaraḥ pañcapāṇiśca tasya saṃjñādvayaṃ param
udghaṭṭo'pi tryasrabhedaḥ sa prastāre yathākṣaraḥ
''' iti yathākṣarodghaṭṭaḥ
saṃpakeṣṭāko'pi bhedaḥ ṣaṭpitāputrakasya saḥ
tadvadyathākṣaraḥ kāryaḥ plutādyantyākṣarastathā
'e!''''e! iti yathākṣaraḥ saṃpakveṣṭākaḥ
etau svayonivatsyātāṃ dvikalau ca catuṣkalau
'''''' iti dvikalodghaṭṭaḥ '''' '''' '''' iti catuṣkalodghaṭṭaḥ
'' '' '' '' '' '' iti dvikalaḥ saṃpakveṣṭākaḥ '''' '''' '''' '''' '''' '''' iti catuṣkālaḥ saṃpakveṣṭākaḥ /
anyadbhedatrayaṃ cācapuṭe'pyasti catuṣkalāt
dviguṇadviguṇatvena ṣaṇṇavatyavadhi kramāt
'''' '''' '''' '''' '''' '''' ityeko bhedaḥ '''' '''' ''''
'''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' iti dvitīyo
bhedaḥ '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' ''''
'''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' '''' ''''
'''' '''' iti tṛtīyo bhedaḥ /
eṣāṃ pātakalāyogaṃ śreyase vyāharāmahe
ādyavarṇaiḥ pātakalā niḥśaṅkaḥ paryabhāṣata
caccatpuṭe tvekakale saṃśatāśaṃ yathākramam
' ' / 'e!
saṃ śa tā śa /
yadvā śatāṃśatā tālaḥ śampā vā dvirbhavediha
' ' / 'e! ' ' / 'e!
śa ta śa tā tāśa tāśa /
āsāritādau śampādistālādiḥ pāṇikādiṣu
ityekakalacaccatpuṭakalāvidhiḥ
antyaṃ bhedadvayaṃ cācapuṭe'pyasti munermatam
' / / ' ' / / '
śa ta śa tā / tāśa tāśa /
ityekakalacācapuṭakalāvidhiḥ
uttare saṃtatastālaḥ śatālau dviranantaram
'e! / ' ' / '
sa tā śa tā śa tā /
ityekakalaṣaṭpitāputrakakalāvidhiḥ
niśau nitāśapranisaṃ dvikale yugmake matāḥ
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ /
iti dvikala caccatpuṭakalāvidhiḥ
niśau tāśau nisamiti jñeyāścācapuṭe kramāt
' ' ' ' ' '
niśa tāśa nisaṃ /
iti dvikalacācapuṭakalāvidhiḥ
nipratāśanitāniśatāpranisaṃ tathottare
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā niśa tāpra nisaṃ /
iti dvikalaṣaṭpitāputra ka kalāvidhiḥ
ādāvadhika āvāpe kṣipte vikṣepake'ntarā
dvikale pādabhāgaḥ syātpādabhāgaścatuṣkale
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa ānivitā āśavipra ānivisaṃ /
iti catuṣkalacaccatpuṭakalāvidhiḥ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra ātāviśaṃ ānivitā āniviśaṃ ātāvipra ānivisaṃ //
iti catuṣkalaṣaṭpitāputrakakalāvidhiḥ /
prathame pādabhāge syātkalā'ṅgulyā kaniṣṭhayā
tathā cānāmayā'nyatra tābhyāṃ madhyamayā tathā
tṛtīye syāccatasṛbhisturye caccatpuṭasya tu
ojasya pādabhāgeṣu kalā madhyāṅgulīṃ vinā
pañcapāṇeḥ kaniṣṭhādicatuṣkeṇa kaniṣṭhayā
tarjanyā ca pṛthakpādabhāgaṣaṅke kramātkalāḥ
āvāpādiḥ prayoktavyo bhāvipātasya pāṇinā
pātayukte pādabhāge nāṅgulyā kriyate kalā
udghaṭṭe tu saniṣkrāmaṃ śampādvaṃdvaṃ ca yojayet
' ' '
ni śa śa /
ityekakalodghaṭṭakalāvidhiḥ
saṃpakveṣṭākasya kalāḥ ṣaṭpitāputrakoditāḥ
saṃnipātastu nāstyatra yonivaddvikalādike
'e! ' ' ' 'e!
tā śa tā śa tā /
ityekakalasaṃpakveṣṭākakalāvidhiḥ
bhedadvayasyodghaṭṭākhyatālasya ca kalāvidhiḥ
' ' ' ' ' '
niśa tāśa nisaṃ /
iti dvikalodghaṭṭakalāvidhiḥ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa ātā viśa āni visa /
iti catuṣkalodghaṭṭakalāvidhiḥ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā niśa tāpra nisaṃ /
iti dvikalasaṃpakveṣṭākakalāvidhiḥ /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra ātāviśa ānivitā āniviśa ātāvipra āni visaṃ /
iti catuṣkalasaṃpakveṣṭākakalāvidhiḥ /
gāndharvamārgakuśalaḥ kāṃsyatāladharo'paraḥ
gātuḥ sahāyaḥ kartavyaḥ pramādavinivṛttaye
yugmasya ye trayo bhedāḥ ṣaḍvā'yugmasya kīrtitāḥ
teṣāmanyonyasaṃsargātsaṃkīrṇā bahavo matāḥ
anye pañcaiva saṃkīrṇāngāndharve'bhidadhurbudhāḥ
pañca sapta navāpi syurdaśaikādaśa tatkalāḥ
tālāścatvāra ityanye caturdaśakalādikāḥ
caccatpuṭādibhedāstu santi khaṇḍābhidhāḥ pare
deśītālaprapañcena tānapi vyāharāmahe
āvṛttiḥ pādabhāgādeḥ parivartanamiṣyate
viśrāntiyuktayā kāle kriyayā mānamiṣyate
kriyānantaraviśrāntirlayaḥ sa trividho mataḥ
druto madhyo vilambaśca drutaḥ śrīghratamo mataḥ
dviguṇadviguṇau jñeyau tasmānmadhyavilambitau
mārgabhedāccirakṣipramadhyabhāvairanekadhā
layo'kṣare pade vākye yo'sau nātropayujyate
layapravṛttiniyamo yatirityabhidhīyate
samā srotogatā cānyā gopucchā trividheti sā
ādimadhyāvasāneṣu layaikatve samā tridhā
layatraidhyādādimadhyāvasāneṣu yathākramāt
ciramadhyadrutalayā tadā srotogatā matā
anyā vilambamadhyābhyāṃ madhyadrutavatī parā
drutamadhyavilambaiḥ syādgopucchā drutamadhyabhāk
dvitīyā'nyā bhavenmadhyavilambitalayānvitā
samo'tīto'nāgataśca grahastāle tridhā mataḥ
gītādisamakālastu samapāṇiḥ samagrahaḥ
so'vapāṇiratītaḥ syādyo gītādau pravartate
anāgataḥ prākpravṛttaḥ sa evoparipāṇikaḥ
layāḥ kramātsamādau syurmadhyadrutavilambitāḥ
iti mārgatālaprakaraṇam
etaiḥ prakaraṇākhyāni tālairyāni jagurbudhāḥ
tāni gītāni bakṣyāmasteṣāmādyaṃ tu madrakam
aparāntakamullopyaṃ prakaryo veṇakaṃ tathā
rovindakottare sapta gītakānītyavādiṣuḥ
chandakāsārite vardhamānakaṃ pāṇikā tathā
ṛco gāthāśca sāmāni gītānīti caturdaśa
śivastutau prayojyāni mokṣāya vidadhau vidhiḥ
kulakaṃ chedyakaṃ ceti tāni dvedhā'bhyadhurbudhāḥ
vastūnāmekavākyatve kulakaṃ saṃpracakṣate
vastūnāṃ bhinnavākyatve chedyakaṃ te punaḥ pṛthak
niryuktaṃ padaniryuktamaniryuktamiti tridhā
sarvāṅgayuktaṃ niryuktaṃ padaniryuktakaṃ punaḥ
baddhaṃ stutipadaistyaktopohanapratyupohanam
vastumātrairaniryuktaṃ tatra tredhā tu madrakam
vidhinaikakalādyena caturvastu trivastviti
punardvedhā śīrṣakaṃ tu trivastunyeva bodhyate
gurūṇyaṣṭau laghūnyaṣṭau vastvekakalamadrake
svarāgayonijātestu nyāse'panyāsane'thavā
sanyāseṃ'śe'thavā nyāsaḥ sarvagītasthavastunaḥ
dhruvapātamapātaṃ vā tadgurutrayamādimam
śadvayaṃ tādvayaṃ śampe tālau ca dviḥ śatau ca sam
kramādgaleṣu śeṣeṣu tasya syātpātakalpanā
evaṃ vastutrayaṃ gītvā śīrṣakaṃ tu prayujyate
catuṣkalenaikakalenāthavā pañcapāṇinā
ādye vastuni kartavyaṃ gurudvayamupohanam
guruṇā'guruṇā kāryaṃ śeṣayoḥ pratyupohanam
jhaṇṭumādyākṣaraireva racanā syāttayordvayoḥ
ekavastukamapyāhurmadrakaṃ ve'pi sūrayaḥ
tṛtīye guruṇi proktaṃ tatra taiḥ pratyupohanam
gurvaṣṭake syādvividho laghuṣvaṣṭastathaikakam
vividho dvividārīkaḥ sa tridhā parikīrtitaḥ
sāmudgaścārdhasāmudgo vivṛttaśceti sūribhiḥ
vidāryoḥ padavarṇādisāmyātsāmudgako mataḥ
vidārībhāgayoḥ sāmyāttvardhasāmudgako mataḥ
pūrvasyā vā parasyā vā dvayorveti tridhā ca saḥ
nyāsānto vividhaḥ kāryaḥ sarvo dve geyakaṃ vinā
asamānavidārīko nyāsāpanyāsanirmitaḥ
vivṛttaḥ syādvidārī tu gītakhaṇḍaṃ dvidhā ca sā
mahatyavāntarā ceti mahatī vyāptavastukā
samāptā padavarṇānte'vāntarā tvantarābhavā
anayorvastuvannyāso jātyaṃśo'śo'lpake punaḥ
aṃśe tadanuvādī vā saṃvādī vāṃ'śa iṣyate
saṃkhyāniyamametāsāṃ nāvocandantilādayaḥ
bhagavānbharatastāsāṃ saṃkhyāniyamamabhyadhāt
avaraikādaśaparā vidāryaḥ parikīrtitāḥ
caturviṃśatirāsāṃ tu pramāṇaṃ paramaṃ smṛtam
avāntaravidārīṇāṃ caturviṃśatisaṃkhyayā
nyāsāntamathavāṃ'śāntaṃ vidāryekaikakaṃ matam
ādyaṃ vastudvayaṃ madrāṃśagrahaṃ me matam
asya prastāraḥ
' ' ' ' ' ' ' ' / / / / / / / /
u u u śa śa tā śa śa śa tā tā śa tā śa tā saṃ
evaṃ vastutrayaṃ vastucatuṣṭayaṃ vā / vastu trayānte śīrṣakaṃ catuṣkalena pañcapāṇinā yathākṣareṇa vā //
athaikakalā--
' / ' ' / '
saṃ tā śa tā śa tā ityekakalā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ā ni vi pra ā tā vi śa ā ni vi tā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ā ni vi śa ā tā vi pra ā ni vi saṃ
iti śīrṣakam
ityekakalamadrakam
dvikale madrake vastu syāccaturviṃśatiḥ kalā
pādabhāgā dvādaśa syustaistu mātrātrayaṃ bhavet
dvikalenottareṇa syācchīrṣaṃ vastutrayātparam
yathākṣareṇa vā tatra trikalaṃ syādupohanam
pratyupohanamatra syātkalikaṃ dvikalaṃ na vā
vividhaḥ hprativastu syānmātrayorekakaṃ punaḥ
bhavettṛtīyamātrāyāmatha pātakalāvidhiḥ
pādabhāgatraye niprau pañcasvanyeṣu yāḥ kalāḥ
ādyāstāsu nirevānyatpūrvamadrakavadbhavet
asya prastāraḥ
' ' ' ' ' ' ' '
ni pra ni pra ni pra ni śa // mātrā
' ' ' ' ' ' ' '
ni śa ni tā ni tā ni śa // mātrā
' ' ' ' ' ' ' '
śa tā tā śa tā śa tā saṃ // mātrā
īdṛgvastutrayānte śīrṣakaṃ yathākṣareṇa dvikalenottareṇa vā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' 'e! / ' ' / 'e!
nipra tāśa nitā niśa tāpra nisaṃ // saṃ tā śa tā śa tā //
iti śīrṣakam
iti dvikalamadrakam
catuṣkale tu dviguṇaṃ vastu dvikalavastunaḥ
lakṣma dvikalavatkiṃ tu pādabhāgaścatuṣkalaḥ
catuṣkalenottareṇa kevalenāsya śīrṣakam
yuktenaikakalādyairvā'ṣṭakalaṃ syādupohanam
vividho'ntimavastvante kāryo dvaigeyakābhidhaḥ
asāvaṃśādiraṃśāntapadāvṛttiyuto mataḥ
āniviprāḥ pādabhāgatritaye'bhimatāḥ kramāt
dvayorāniviśāstadvaddvayorānivitāstataḥ
ekatrā''niviśā āśavitāścā''tāviśā dvayoḥ
antye tānivisaṃ pātakalāvidhirayaṃ mataḥ
caccatpuṭavadaṅgulyaḥ kartavyā madrake budhaiḥ
asya prastāraḥ-- ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra ānivipa āniviśa // mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā ānivitā āniviśa // mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āśivitā ātāviśa ātāviśa tānivisaṃ // mātrā
ityekaṃ vastu /
evaṃ vastutrayānantaraṃ śīrṣakaṃ catuṣkalena pañcapāṇinā yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ātāviśa ānivitā āniviśa ātāvipra ānivisaṃ //
ekakalacatuṣkalābhyāṃ vā-- 'e! / ' ' / 'e! ' ' ' ' ' ' ' '
saṃ tā śa tā śa tā // ānivipra ātāviśa
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā āniviśa ātāvipra ānivisaṃ //
dvikalacatuṣkalābhyāṃ vā--' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā niśa tāpra nisaṃ // ānivipra
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa ānivitā āniviśa ātāvipra ānivisaṃ //
catuṣkalābhyāṃ vā ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' -
ā ni vi pra ā tā vi śa ā ni vi tā ā-
' ' ' ' ' ' ' ' '' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ni vi śa ā tā vi pra ā ni vi saṃ // ā ni vi pra ā tā vi śa
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ā ni vi tā ā ni vi śa ā ni vi pra ā ni vi saṃ
iti śīrṣakam
iti catuṣkalamadrakam
tridhā'parāntakaṃ tadvadbhedenaikakalādinā
asminnekakale vastu caturguru caturlaghu
pañca ṣaṭ sapta vā vastūnyasya śākhā nigadyate
śākheva pratiśākhā syātkiṃ tvanyapadanirmitā
śākhārdhaṃ paścimaṃ tvāha pratiśākhāṃ viśākhilaḥ
śākhā vastūcyate tasyāḥ parārdhaṃ mpratiśākhikā
ityāha bharatastatropohanaṃ kalikaṃ matam
pratyupohanamatra syānna vā'nye tvekavastukam
idamāhuḥ kalā teṣāṃ dvitīyā pratyupohanam
śīrṣamekakalena syācchākhānte pañcapāṇinā
anye tu pratiśākhānte'pyetadāhurmanīṣiṇaḥ
śākhāyāḥ pratiśākhāyāḥ kalāṣaṭke'ntyavastunaḥ
antye padāvṛttiyuktaḥ pañcapāṇiryathākṣaraḥ
nijapātairvinā yadvā tatpātā eva kevalāḥ
tālikeyaṃ pṛthagyadvā pañcapāṇau yathākṣare
tṛtīyādigaleṣu syuḥ śatātāśāśca tālasam
prastāraḥ--
' ' ' ' / / / / iti vastu 'e! / ' ' / 'e!
uu pra śatā tāśa tāsaṃ / / saṃ tā śa tā śa tā
iti tālikā // / / / / iti pratiśākhā / 'e! / ' ' / 'e!
tā śa tā śa / saṃtā śatā śatā /
iti śīrṣakam
ityekavastukam //
ityekavastukamaparāntakam /
atha pañcavastukam --
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
'e! / ' ' / 'e!
saṃ tā śa tā śa tā /
iti śīrṣakam / iyaṃ śākhā / īdṛśyeva padāntaranirmitā pratiśākhā /
iti pañcavastukam
atha ṣaḍvastukam /
prastāraḥ--
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śa tā tā śa tā saṃ / vastu
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃ tā śa tā śa tā /
śīrṣakam /
'e! / ' ' / 'e!
saṃ tā śa tā śa tā /
īdṛśyeva padāntaranirmitā pratiśākhā //
iti ṣaḍvastukam
atha saptavastukam--
' ' ' ' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
' ' ' ' / / / /
u u śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti śīrṣakam //
iti saptavastukam /
sarveṣāṃ vastūnāṃ śākhātve taduttarārdhānāṃ pratiśākhātve tāśatāśā / īdṛśyeva pratiśākhā--pratiśākhāpakṣe tvevam--śākhā
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e! 'e! / ' ' ' '
saṃtā śatā śatā saṃtā śatā śatā pratiśākhā //
/ / / /
tāśa tāśa
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śākhā
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
pratiśākhā //
/ / / /
tāśa tāśa
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śākhā
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śākhā
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
pratiśākhā
/ / / /
tāśa tāśa
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śākhā
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
pratiśākhā
/ / / /
tāśa tāśa
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
evaṃ ṣaḍvastukasaptavastukayorapyūhanīyam / śākhottarārdhasya pratiśākhātvapakṣe tu pañcavastukam /
yathā--
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ / vastu
'' '' / / / /
uu śatā tāśa tāsaṃ /
iti śākhā / tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti pañca vastukam /
ṣaḍvastuke śākhāṃ śīrṣakaṃ ca likhitvā tadardhena vastutrayeṇa pratiśākhāṃ likhitvā tālikāṃ śīrṣakaṃ pūrvavallikhet / evaṃ saptavastuke saptavastukāṃ śākhāṃ tālikāṃ śīrṣakaṃ ca likhitvā tadardhena sārdhavastutrayeṇa pratiśākhāṃ ca likhet /m
tatastālikāṃ śīrṣakaṃ ca pūrvavallikhet //
ityekakalamaparāntakam /
dvikale dvādaśakalaṃ vastu syādaparāntake
taccaikakalavatkāryaṃ viśeṣastvabhidhīyate
upohanaṃ syātkalikaṃ dvikalaṃ vā kalaiva tu
pratyupohanamatropavartanaṃ turyavastuni
gīte tatpadagītibhyāṃ tallayārdhalayaṃ bhavet
yathākṣareṇottareṇa vṛttidakṣiṇamārgayoḥ
samāptārthanyāsayuktaṃ kecitpañcamavastunaḥ
etadādye kalāṣaṭke gātavyamiti manvate
nipraniprā niśanitāstāśāstāsaṃ kalā tviha
ekakaṃ vividhaṃ vā'tra gītāṅgaṃ dantilo'vadat
gītāṅganiyamaṃ kaṃcinnābrūta bhagavānmuniḥ
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ //
pratiśākhā //
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ //
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
pratiśākhā //
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ //
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā // pratiśākhā //
/ / / /
tāśa tāśa //
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityekaṃ vastu //
atha pañcavastukam--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityupavartanam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
evaṃ padāntaranirmitā pratiśākhā / evaṃ ṣaḍvastukaṃ saptavastukaṃ ca / iyameva śākhā / śākhottarārdhasya pratiśākhātve pratiśākhā yathā /
vastuno'rdham / vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ /
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ /
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityupavartanam / vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ /
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ //
pratiśākhā / tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam /
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti pañcavastukam /
evaṃ ṣaḍvastusaptavastuke śākhāṃ caturthaśākhānta upavartanaṃ śākhānte pūrvavattālikāṃ śīrṣakaṃ ca likhitvā vastutrayātmakaṃ śākhārdharūpaṃ pratiśākhituryavastvanta upavartanaṃ tālikāṃ śīrṣakaṃ ca likhet / evameva saptavastutrayātmakaṃ śākhārdharūpāṃ pratiśākhāṃ turyavastvanta upavartanayuktāṃ tālikāṃ śīrṣakaṃ ca likhitvā sārdhavastutrayātmikāṃ turyavastvantopavartanayuktāṃ pratiśākhāṃ tālikāṃ ca śīrṣakaṃ ca likhet / sarvavastūnāṃ prativastu śākhātvapakṣe tattadardhānāṃ pratiśākhātve prastāraḥ--
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
pratiśākhā
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
pratiśākhā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
pratiśākhā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
pratiśākhā
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
upavartanam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra nipra niśa nitā tāśa tāsaṃ /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
pratiśākhā
' ' ' ' ' '
nitā tāśa tāsaṃ /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti pañcavastukam / evameva ṣaḍvastukam //
iti dvikalamaparāntakam
catuṣkalaṃ tu dviguṇaṃ dvikalātpūrvavanmatam
upohanaṃ tu vastvardhaṃ dvikalaṃ pratyupohanam
dakṣiṇe vārtike tvetaddvikalaṃ vā catuṣkalam
na vā tatsarvamārgeṣu viśeṣastūpavartanam
turyavastūttarārdhasthaiḥ padairnirmāṇamiṣyate
āniviprā āniviprā āvāpaniviśāstataḥ
āvāpanivitā ātāviśāstānivisaṃ kalāḥ
śatālaprānprāhuranye'ṣṭamadvādaśaṣoḍaśān
asya prastāraḥ--vastu--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni viśa āni vitā //
' ' ' ' ' ' ' '
ātā viśa āni visaṃ //
talikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā // pratiśākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā ātāviśa tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ekaṃ vastviti //
atha pañcavastukaṃ yathā--vastu śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni viśa āni vitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
upavartanam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa āniviśa
' ' ' '
tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
evamupavartanatālikāśīrṣakasahitapañcavastukā śākhā / tata evameva pratiśākhā / śākhāpaścimārdha pratiśākhātve tu pañcavastukaṃ yathā--prastāraḥ--vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
upavartanam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
iti pañcavastukam //
evaṃ ṣaḍvastu saptavastukaṃ ca / śākhottarārdhasya pratiśākhāpakṣatve tu pakṣadvayaṃ pratiśākhā / yathā--pañcavastuke pūrvavatpañcavastukāṃ śākhāṃ likhitvā śākhottarārdharūpā sārdhavastudvayātmikā pratiśākhāyāḥ śākhā tṛtīyavastūttarārdhādisārdhavastu //
prastāraḥ--vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
ātāviśa tānivisaṃ //
evaṃ vastucatuṣṭayam / upavartanam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
vastu
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa tānivisaṃ //
pratiśākheyam / tālikā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
evaṃ ṣaḍvastu saptavastukamapi jñeyam /
sarvavastūnāṃ pratiśākhātvapakṣe taduttarārdhānāṃ pratiśākhātve prastāraḥ--śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa tānivisaṃ //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
pratiśākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā āniviśa tānivisaṃ /
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa tānivisaṃ //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
pratiśākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā āniviśa tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa tānivisaṃ //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
pratiśākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' 'ā! nivitā āniviśa tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' '
tānivisaṃ //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
pratiśākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā āniviśa tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śākhā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivipra āniviśa ānivitā
' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa tānivisaṃ //
śīrṣakam
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivitā āniviśa tānivisaṃ //
tālikā
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
evaṃ pañcavastukabhedāḥ /
evaṃ ṣaḍvastu saptavastukam
iti catuṣkalamaparāntakam /
bhedairekakalādyaiḥ syādullopyakamapi tridhā
bhavedekakale tasmingurudvaṃdvaṃ laghudvayam
gurvante ceti mātraikā tacca mātrāsamāptikam
dvikale'ṣṭakalā mātrā dviguṇā tu catuṣkale
mātrāpūrvadale kāryo vividho mukhasaṃjñakaḥ
paścimārdhe pratimukhaṃ vividho vṛttasaṃyutaḥ
vṛttaṃ tisraścatasro vā pañca ṣaḍvā vidārikāḥ
avagāḍhaṃ pravṛttam ca taddvidheti nirūpitam
ādyamārohivarṇena pravṛttamavarohiṇā
nyāsāpanyāsasaṃnyāsavinyāsānāṃ tu kutracit
nyāso'syāṃśe'sya saṃvādinyanuvādini vā bhavet
anantarasvarairekāntaritairvā samāpanam
vidārīṇāṃ bhavedatretyabhyadhatta viśākhilaḥ
anyatrā samapanyāsamaṃśa saṃvādinaṃ tathā
upakramya caturdhā syādāroho vā'varohaṇam
vaihāyasaṃ vidhātavyaṃ mātropari catuṣkale
yadvā kalāprayogeṇa śūnyānmātroparisthitāt
kalācatuṣkakālātsyādekakatritayādidam
ekāṅgādiṣaḍaṅgāntaṃ dvādaśāṅgāntamapyadaḥ
vividho'syā''dyamaṅgaṃ syādekakāni tataḥ param
taddvādaśakalaṃ proktamullopyakasamāpakam
varṇānukarṣaṇaṃ tālāvṛttirvāṃ'ṅganiveśane
yadvā śākheyamuditā mātrā vaihāyasātmikā
śākhaiva pratiśākhkoktā sā tvanyapadanirmitā
tato'ntāharaṇaṃ proktaṃ pañcapāṇau yathākṣare
etatsaṃharaṇaṃ proktam gītakasya samāptikṛt
vṛttaṃ saṃharaṇe'tra syādanyadā tvekakaṃ bhavet
vividho vā tridhā'nto'tha yugayuṅmaśrabhedataḥ
yugmo'ntaḥ prathamasteṣāṃ tryasra ityāha dantilaḥ
sthitaṃ pravṛttamaparaṃ mahājanikamityapi
trīṇyaṅgāni pṛthakteṣāṃ lakṣaṇaṃ pratipādyate
yugme dvikalayugmena sthitaṃ sthāyigataṃ matam
tenaiva tatpravṛttaṃ syādudghaṭṭastatkalātraye
ādye kalācatuṣke'ntye padāni prāñci yojayet
vividho'syā''dyabhāge syādekakaṃ tu tataḥ param
pūrvārdhasthapadāvṛttyā yuṅmahājanikaṃ viduḥ
sthitatālayutaṃ tasya gītāṅganiyamo na vā
tryasre'nte tryasratālena dvikalena sthitaṃ bhavet
yathākṣareṇottareṇa pravṛttaṃ tatra kīrtitam
tryasreṇa mahājanikaṃ mahājanikavanmatam
miśrāntaḥ ṣaḍvidhaḥ prokto yugmāyugmāṅgamiśraṇāt
ekakaṃ vividho vā syādanuktāṅgasthitādiṣu
vividhābhyāṃ caikakābhyāṃ yadvā yugmasthitaṃ bhavet
ayuganyatarāṅgaṃ syātpravṛttasthitavanmatam
pravṛttābhyāṃ pravṛttena yugayugmaṃ pare'bruvan
mahājanikamantyaṃ syāddvyaṅgamekāṅgakaṃ param
dvyaṅgo yadā tadā'ntaḥ syānmahājjanikavarjitaḥ
sthitapravṛttahīno'yaṃ yadaikāṅgaścikīrṣitaḥ
śatāśatāsamityekakala ullopyake kalāḥ
dvikale syurniśanitā śatānisamiti kramāt
catuṣle tvāniviśāstata ānivitāḥ kramāt
bhavantyāśavitā ānivisaṃ mātrāṃ gatāḥ kalāḥ
vaihāyase tu viniśānivitāni śatāśatāḥ
saṃnipātaśceti kalāḥ sthite niḥ pañcamo bhavet
śatāśatāsaṃnipātāḥ pravṛtte trikalādanu
tryasrasthite caturthaḥ pra ityullopye kalāvidhiḥ
vaiyāhasādinirmuktamathavā syāccatuṣkalam
antāntamantāharaṇaprāntaṃ vaihāyasāntimam
mātrāmātramiti proktaṃ taccaturdhā purātanaiḥ
prastāraḥ--
' ' ' ' '
śatā śatā saṃ
ityekakalollopyakamātrā /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śatā nisaṃ /
iti dvikalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśāvitā āni visaṃ /
iti catuṣkalamātrā /
iti mātrāmātramullopyakam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśa vitā āni visaṃ /
vaihāyasā catuṣkalamullopyakam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśa vitā āni visaṃ /
caturmātrāmātraprayogaśūnyacatuṣkalā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśa vitā āni visaṃ /
catuṣkalāntamullopyakam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ni vi śa ni vi tā vi śa tā śa tā saṃ /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavitā ānivisaṃ /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
ityullopyakakalā prayogaḥ / śūnyakalācatuṣkalānantaravaihāyasarūpam / catuṣkalā mātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavitā ānivisaṃ /
śākhā //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
evameva padāntarānirmitā pratiśākhā / tataḥ saṃharaṇākhyamantāharaṇam //
ityantāharaṇāntamullopyakam /
atha yugmasyāntasyāyugmasya ca trayo bhedāḥ sthitaṃ pravṛttaṃ mahājanikaṃ ceti /
tatra yugmasthitāntamullopyakaṃ yathā--
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
idameva vaihāyasam /
catuṣkalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśāvitā ānivisaṃ /
vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
yugmapravṛttam /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa śatā tāśa tāsaṃ //
yugmasthitam /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā nipra nisaṃ //
atha yugmapravṛttāntaṃ mahājanasthitāntamullopyakaṃ yathā--yugmapravṛttāntamullopyakaṃ yathā--catuṣkalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavitā ānivisaṃ //
vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ //
yugmasthitamayugmasthitāntamullopyakam //
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ //
athāyugmapravṛttakam / catuṣkalamātrā //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavitā ānivisaṃ // vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ //
'e! / ' ' / '
saṃtā śatā śatā //
iti yugmapravṛttam / athāyugmapravṛttāntamullopyam / catuṣkalamātrā yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavitā ānivisaṃ //
iti catuṣkalā mātrā //
vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ //
sthitapravṛttayugmamahājanikam /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ //
atha miśrāntasya ṣaḍbhedāḥ / tatra yugmasthitapravṛttāyugmamahājanikamiśrāntāntamullopyakaṃ yathā--catuṣkalā mātrā /
' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vi tā
' ' ' ' ' ' ' '
āśa vitā āni visaṃ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
iti vaihāyasam / yugmasthitapravṛtte yugmasya mahājanikam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra-nisaṃ niśa tāśa nisaṃ /
atha yugmasthitapravṛtte yugmamahājanikamiśrāntāntamullopyakaṃ yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśatā śanisa / niśani tāśa pranisaṃ /
ityayugmasthitapravṛtte yugmasya mahājanikam /
athāyugmasthitāyugmapravṛttamahājanikamiśrāntamullopyakaṃ yathā--catuṣkalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā
' ' ' ' ' ' ' '
āśa vitā āni visaṃ /
vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ /
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
' ' ' ' ' '
niśatā śanisaṃ /
yugmasya sthitamayugmasya pravṛttamahājanikamiti / yugmapravṛttakaṃ yathā--mahājanikamiśrāntāntamullopyakaṃ yathā--
catuṣkalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā
' ' ' ' ' ' ' '
āśa vitā āni visaṃ /
vaihāyasam /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
' ' ' ' ' '
niśatā pranisaṃ /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa śatā śatā śasaṃ /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ /
ityayugmasthitayugmasya pravṛttamahājanike /
atha yugmasthitāyugmapravṛttayugmamahājanikamiśrāntāntamullopyakaṃ yathā--
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ /
' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā
' ' ' ' ' ' ' '
āśa vitā āni visaṃ /
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā śapra nisaṃ /
iti yugmasya sthitamayugmapravṛttaṃ mahājanikam /
athāyugmasthitaṃ yugmapravṛttāyugmamahājanikamiśrāntamullopyakaṃ yathā--
' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā
' ' ' ' ' ' ' '
āśa vitā āni visaṃ /
catuṣkalamātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niviśa nivitā niśatā śatāsaṃ /
vaihāyasam /
' ' ' ' ' '' '
niśa nitā śapranisaṃ /
' ' ' ' ' '' '
niśa nitā śapranisaṃ /
' ' ' ' ' '
niśatā śanisaṃ /
iti yugmasthitamayugmasya pravṛttābhyāmekāṅgo mahājanikena / ete ṣaṇmiśrabhedāḥ / dvyaṅgo vā miśraḥ sthitapravṛttābhyāmekāṅgo vā mahājanikena /
ityantāntamullopyakam /
catuṣkalāni catvāri prakaryādīnyudāharan
prakarī syāccaturvasturyadvā sārdhatrivastukā
tatrārdhamantyamādau syādvastu ṣaṇmātramiṣyate
sārdhatrivastupakṣe tu bhavedardhamupohanam
pakṣāntare vastumātraṃ na vā syātpratyupohanam
kaniṣṭhāsāritaṃ proktamatra saṃharaṇaṃ budhaiḥ
vṛttaṃ ca trividārīkamasminsaṃharaṇe matam
antasya tvantimā mātrā kaiścitsaṃharaṇaṃ matā
ante vā saptamī mātrā paraiḥ saṃharaṇaṃ smṛtā
vastvardheṣviha gītāṅgavidhirmadrakavadbhavet
dvitīyamātrā tālāntā prakaryā vastuno matā
turyāyāṃ dvādaśastālaḥ pañcamyāmaṣṭamastu saḥ
yāḥ ṣoḍaśa kalāḥ proktā dvikale madrake'ntimāḥ
tāḥ ṣaṣṭhyāmadvitīyantyā mātrāḥ śampāntimā matāḥ
śeṣasthāneṣvāniviprānpādabhāgeṣu nikṣipet
upohane kalāpātānnyaṣedhandantilādayaḥ
ṣaṣṭhī vā saptamī mātrā yadā saṃharaṇaṃ tadā
kaniṣṭhāsāritakalā vinā'ntyāṃ parikīrtitā
prastāraḥ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni vipra āni viśa/
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni vipra āni vitā/
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni vipra āni viśa/
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni vitā āni viśa
/ mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni viśa / mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitā nitā niśa śatā tāśa tāśa tāsaṃ / mātrā
iti ṣaṇmātrātmakaṃ vastu /
evaṃ catvāri vastūni trīṇi sārdhāni vā gītvā kaniṣṭhāsāritātmakaṃ saṃharaṇaṃ kāryaṃ yathā athavā'ntyasaṃnipātavarjitābhiḥ kaniṣṭhāsāritasya kalābhiranvitāntyavastunaḥ ṣaṣṭhī mātrā saṃharaṇaṃ kāyam athavaivamātmikā saptamī mātrā saṃharaṇaṃ kāryam /
yathā--
' ' ' ' ' ' ' '
śatā śatā saṃtā śatā /
' ' ' ' ' '
saṃtā śatā śatā /
' ' ' ' ' '
saṃtā śatā śatā /
iti prakarī /
oveṇakaṃ dvādaśāṅgaṃ saptāṅgaṃ ca parāvaram
syātpādaḥ pratipādaśca māṣaghātopavartanam
saṃdhiśca caturasraṃ syādvajraṃ saṃpiṣṭakaṃ tataḥ
veṇī tathā praveṇī syādupapātastataḥ param
antāharaṇamityetānyaṅgāni dvādaśāvadan
saṃpiṣṭakaṃ tathā veṇīṃ praveṇīmupavartanam
upapātaṃ vinā'nyāni saptopāṅgāni menire
yādṛkcatuṣkale vastu prāguktamaparāntake
tādṛkpādastatastadvatpratipādaḥ padāntaraiḥ
samaṃ pādapadārdhena pratipādaṃ pare jaguḥ
yathākṣarottare śīrṣaṃ kecidāhurataḥ param
śīrṣātparo māṣaghāto dvikalottaratālataḥ
aparāntakavattasmātparaṃ syādupavartanam
ūrdhvaṃ saṃpiṣṭakādvā syādubhābhyāmathavā param
tadvadeva tataḥ saṃdhistato'pi caturasrakam
yugmapravṛttavattasmādvajraṃ saṃdhivadiṣyate
saṃpiṣṭakaṃ tataḥ kāryaṃ daśa dvādaśa vā kalāḥ
dvādaśāṅge daśakalaṃ saptāṅge tvitaranmatam
saptāṅgadvādaśāṅgatve varṇāṅgaiḥ kecidūcire
caturthī pañcamī ceha tyājye daśakale kale
bhavedveṇyāṃ praveṇyāṃ ca pañcapāṇiryathākṣaraḥ
dvikalo vā'thavā caccatpuṭādūrdhvaṃ yathākṣarāt
caccatpuṭaḥ syādvikalo yadvā veṇī yathākṣare
pañcapāṇau praveṇī tu dvikale munibhirmatāḥ
praveṇyanantaraṃ kaiścidupavartanamiṣyate
pādottarārdhatālena dvikalenottareṇa vā
upapātastato'ntena vinā'ntāharaṇaṃ na vā
satyante'styeva sa dvedhā saptāṅge'nyatra tu tridhā
lakṣmāntāharaṇādīnāṃ jñeyamullopyakādiha
vidheyo vivadho veṇyāṃ pravṛttaṃ vā matāntarāt
praveṇyāṃ tu pravṛttaṃ syādavagāḍhaṃ pare jaguḥ
pādopapātasaṃpiṣṭa'pyabhyadhurvividhaṃ budhāḥ
vividho vaikakaṃ vajra ekakaṃ tūpavartane
vividhaścaturasre syādekakaṃ vā'thavaikakam
kalāprayoganirmuktaṃ saṃprayujyāvapāṇinā
kalāsvaṣṭāsu vividho vidheyo gānavedibhiḥ
śanitā māṣaghāte syurdvitīyādyāstrayaḥ kramāt
saṃpiṣṭake niśampāstristritālo dviḥ śatau ca sam
anto gītipadāvṛttiyuktaḥ saptāṅgake mataḥ
oveṇake dvādaśāṅge tulyagītiḥ pṛthakpadaḥ
asya prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vipra āni viśa āni vitā /
' ' ' ' ' ' ' '
ātā viśa āni viśa
iti pādaḥ / evameva pratipādaḥ /
pādottarārdhaṃ vā pratipādo yathā--gītiḥ pṛthakpadaḥ /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
tāni visaṃ āni viśa ātā viśa /
iti pratipādaḥ //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
śīrṣakam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā tāśa tāpra nisaṃ //
māṣaghātaḥ //
' ' ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityupavartanam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
iti saṃdhiḥ //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa śaśa śatā tātā śaśa tāsaṃ //
iti saptāṅga oveṇake dvādaśakalaṃ saṃpiṣṭakam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa śatā tāśa tāśa tātā śasaṃ //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
iti dvādaśakalaṃ saṃpiṣṭakam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa śatā tāśa tāśa tātā śasaṃ //
'e! / ' ' / '
saṃtā śatā śatā //
iti dvādaśakalaṃ saṃpiṣṭakam / saṃpiṣṭakānantaramupavartanaṃ vā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
iti veṇī
' / ' ' / '
saṃtā śatā śatā //
iti praveṇī
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā niśa tāpra nisaṃ //
iti vā veṇī / evameva praveṇī /
tato matāntareṇa praveṇyanantaramupavartanam //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityupavartanam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vitā āni viśa tāni visaṃ //
iti pādottarārdhatālenopapātaḥ //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tāśa nitā śani śatā pranisaṃ //
iti dvikalenottareṇa vopapātaḥ //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityantāharaṇam / tataḥ pākṣikānto jñeyaḥ / sa ca saptāṅge yugmo'yugmaśceti dvividhaḥ kartavyaḥ / dvādaśāṅge tu yugmo'yugmo miśraśceti trividhaḥ //
ityoveṇakam
saptāṅgamavaraṃ jñeyaṃ ṣoḍaśāṅgaṃ paraṃ tathā
rovindaṃ tasya ṣaṇmātraḥ pādo'syā''dye kalāṣṭake
upohanaṃ madrakasthavastuvacca tadardhayoḥ
vividhaikaikasaṃyogaḥ pratyekaṃ pādavattataḥ
pratipādaḥ padairanyaiḥ pādasyānte kalāṣṭake
pratipādādime caikā gītiḥ prastārasaṃjñakā
śarīraṃ pratipādāntyakalādvādaśakasthayā
gītyā tataḥ paraṃ geyamuttare dvikale budhaiḥ
plutākārāstricaturāḥ syuḥ śarīre'ntarā'ntarā
teṣu vṛttaṃ tadūrdhvādhaḥ svairamaṅgāni yojayet
śarīrādyakalāṣaṭke prayoktavyamupohanam
vividho vā pravṛttaṃ vā gītāṅgaṃ syādupohanam
athopavartanaṃ kecidaparāntakavajjaguḥ
śīrṣakaṃ gītakānte syātpañcapāṇau yathākṣare
gītāvṛttyā padāvṛttyā'pyubhayāvṛttito'thavā
āvṛttyā dvistrirathavā syādāvṛttyā vinā'thavā
ākāraiḥ prathamāvṛttiḥ kartavyaṃ tatra caikakam
dvitīyā tu padairyuktā pravṛttena prakīrtitā
trirāvṛttau madhyamā syātsvairaṃ gītāṅgasaṃgatā
pādabhāgeṣvāniviprā viśeṣastūcyate'dhunā
tālo'ṣṭamo'ntimā śampā tatra mātrāsu pañcasu
caturdaśastu pañcamyāṃ tālo'ntyānte cantyeva madrake
śarīre prākkalāstisraḥ ke'pyāhurmāṣaghātavat
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā /
ityupohanam /
' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni viśa /
ityupohanena saha mātrā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni viśa mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni visaṃ /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni visaṃ /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni viśa /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vipra āni vitā āni vipra āni viśa /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni vitā āni viśa ātā viśa tāni visaṃ /
mātrā
iti ṣaṇmātraḥ pādaḥ / evameva padāntaraiḥ pratipādaḥ / tataḥ śarīram /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipra tā śa nitā niśa tā pranisaṃ /
iti māṣaghātādyakalātrayayuktaṃ śarīram /
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
ityupavartanam /
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā //
iti śīrṣakam / iti rovindakam
catuṣkalollopyakavadādau mātrottare bhavet
śākhā'varā ṣaḍaṅgā syāddvādaśāṅgā parā tataḥ
dvikale pañcapāṇau sā pratiśākhā ca tatsamā
kiṃtu baddhā padairanyaiḥ śīrṣaṃ madhye tayorbhavet
madhye tayośca vā bhinnagītenaikakalāntare
tato'nantarameko'nto yadvā'nto nātra vidyate
ākāravarjaṃ śākhāyāṃ gītāṅgāni śarīravat
asya prastāro yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśa vitā āni visaṃ /
mātrā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipratāśa nitā niśatā pratisaṃ /
śākhā //
'e! / ' ' / 'e!
saṃtā śatā śatā /
iti śīrṣakam / tataḥ śākheva pratiśākhā / śākhāpratiśākhāntarayorapi śīrṣakamityanye / tataḥ ko'pyeko'ntaḥ / antarhitaṃ vā / ityuttaram /
dvau mārgau gītakeṣūktau śaṅkacchatrakasaṃjñakau
śaṅkhamārgo'ṅgasaṃkṣepaśchatrakastvaṅgavistaraḥ
vikāro bahudhā teṣu layamārgānusārataḥ
iti sapta gītakāni /
ante geyaṃ gītakānāṃ chandakaṃ tasya ca dvidhā
śarīraṃ caturasraṃ vā tryasraṃ vā caturasrakam
yaiḥ kaiścidaṅgairnavabhiścaturbhistryasramucyate
prāgvanmukhaṃ chandake syātpādena prativaktrakam
mukhatālena vā kāryaṃ gītānte śīrṣakaṃ bhavet
prastāraḥ--
' ' / 'e!
saṃtā tāśa //
iti caturasraṃ śarīram / athavā--
' / / '
śatā śatā //
iti tryasraṃ śarīram / asya mukhaṃ gītakāntaramukhavat / pratimukhaṃ mukhavatpādavadvā / ante śīrṣakaṃ yena kenacicchīrṣakeṇa sadṛśam / itare mukhavatpratimukham / iti cchandakam /
āsāritaṃ caturdhā syātkaniṣṭhaṃ ca layāntaram
madhyamaṃ jyeṣṭhamityeṣāṃ lakṣmāṇi vyāharāmahe
kaniṣṭhāsārite yugmaḥ śampādirdvāvathottarau
ete yathākṣarāsteṣāṃ saṃnipāto'ntime'dhikaḥ
prastāraḥ--
'e! ' / 'e! 'e! / ' ' / ' 'e! /
śatā śatā saṃtā śatā śatā saṃtā
' ' / 'e! 'e!
śatā satā saṃ //
iti kaniṣṭhāsāritam
tadvallayāntaraṃ mārgalayābhyāṃ dviguṇaṃ tataḥ
vardhamānāṅgamityanye
asya prastāraḥ kaniṣṭhāsāritena vyākhyāta eva
iti layāntaram
madhyamāsārite punaḥ
uttarā dvikalā jñeyāstrayasteṣvādime kalāḥ
ādyāstisrastyajet
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' '
śanitā niśatā pranisaṃ /
' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipratāsa niśa tāpra nisaṃ //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
nipratā śanitā niśatā pranisaṃ //
iti madhyamāsāritam
jyeṣṭhāsārite tūttarāstrayaḥ
catuṣkalāḥ syusteṣvādye tyajetsaptamā'dimāḥ kalāḥ
asya prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ātāviśa ānivitā āniviśa
' ' ' ' ' ' ' '
ātāvipra ānivisaṃ //
idamantyakhaṇḍaṃ jñeyam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ātāviśa āniviśa āniviśa
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ātāvipra ānivisa ānivisā āniviśa
ātāvipra ānivisaṃ //
iti jyeṣṭhāsāritam //
eteṣāṃ pañca ṣaṭsaptāṣṭau kalāḥ syuḥ krameṇa tu
upohanāni vastūni trīṇi trīṇi ca nirdiśet
saṃnipātasamāptīni teṣāṃ mukhamupohanam
yugmatālaḥ pratimukhaṃ kaniṣṭhe ca layāntare
madhyame'ṣṭau kalāstvādyā jyeṣṭhe ṣoḍaśa kīrtitāḥ
tryasrau śarīrasaṃhārau kramātsarveṣu kīrtitau
pādabhāgā vihāyā''dyāṃ śampāmaṅgulikarmaṇi
vibhaktāṅgeṣu teṣu syuravibhāge yathāsthitam
upohanānāṃ guruṇī dve dve ādyantayormate
aṣṭau dvādaśa madhye lāḥ kramātṣoḍaśa viṃśatiḥ
eteṣu syāddhruvaḥ pātaḥ kalayorantayorguruḥ
ekaikamakṣaraṃ śeṣāścaturmātrakalāḥ kalāḥ
caturmātrākṣaragaṇā sarvādyāsārite kalā
saṃnipātastvardhagaṇe'vasāno'nyairayaṃ punaḥ
vibhaktāṅgamadhyavartī gaṇenārdhena vā mataḥ
āsāritānyāhuranye hīnānyaṅgairupohanaiḥ
dvisaṃkhyātaṃ trisaṃkhyātaṃ dvitriruccāraṇe kramāt
āvṛttidvayamātrāsyādardhārdhalayamiṣyate
yathākṣaraṃ sarvamārge vṛttidakṣiṇayoḥ param
dakṣiṇe syāttrisaṃkhyātaṃ kaniṣṭhaṃ vṛtticitrayoḥ
layāntaraṃ khatantre syādapare tvaparaṃ jaguḥ
dhruvāsāritamāvṛttividhuraṃ dhruvamārgataḥ
iti trayodaśavidhamāsāritam /
kaṇḍikāvardhamānaṃ vā''sāritābhāsamityapi
vardhamānāsāritaṃ ca vardhamānamiti tridhā
kaṇḍikābhiścatasṛbhiḥ kaṇḍikāvardhamānakam
viśālā''dyā saṃgatā ca sunandā sumukhī tathā
catasraḥ kaṇḍikāstāsāṃ navāṣṭau ṣoḍaśa kramāt
dvātriṃśacca kalā jñeyāścaturāsāritasthavat
kramādupohanānyāsāṃ jhaṃṭumityādimau gurū
vā ityante mukhānāṃ syādviśālāyāṃ tu madhyamāḥ
lāścaturdaśa catvāraścatvāro'nyeṣu te'dhikāḥ
eṣvakṣarāṇi niyatānyabrūta śreyase vidhiḥ
bhagavānbharato'pyāha tāni vyaktāni tadyathā
tānyakṣarāṇi vakṣye yāni purā brahmagītāni
jhaṃṭuṃ digidigidigidigidigi kucajhalajhaṃṭumiti
tadvadbāle jñeyaṃ tviṃtijhalavṛddhilayāntare gaditam
kucajhalasahitaṃ madhye titikucayuktaṃ bhavejjyeṣṭhe
iti ca
madhyamāsāritādisthavastuvattāla iṣyate
viśālāyāṃ saṃgatāyāṃ dvikalo yugmasaṃjñakaḥ
catuṣkalaḥ sunandāyāṃ sumukhyāṃ sa dvirucyate
śampātālaṃ dvirante ca saṃnipāta upohane
ādyāyāṃ dvikalaścācapuṭo'nyasyā upohane
uddhaṭṭādiḥ sunandāyāṃ bhavedyugmo yathākṣaraḥ
sa eva tālo dvikalaḥ sumukhyāḥ syādupohane
kaṇḍikānāṃ vadantītthaṃ parivartāndaśāpare
viśālā saṃgatā vā''dyā sunandā saṃgatā''dimā
sumukhī ca sunandā''dyā saṃgatā ca viśālikā
āsāritavadatrāpi kalānāṃ gaṇakalpanā
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' '
niśatāni śatāpranisaṃ //
iti viśākhā
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitāśa pranisaṃ //
iti saṃgatā //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ātāvitā āśavipra ānivisaṃ
iti sunandā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānitā āśavipra ānivisaṃ //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavipra ānivisaṃ //
iti sumukhī / iti catasraḥ kaṇḍikāḥ //
' ' ' ' '
śatā śatāsaṃ //
iti viśālāyā uphohanam //
' ' ' ' ' '
niśa tāśa nisaṃ //
saṃgatopohanam //
' ' ' ' ' ' '
niśaśatā śatāśa //
sunandāyā upohanam /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitāśa pranisaṃ //
iti sumukhyā upohanam / parivartanapakṣe tu viśālā saṃgatā vā'
dyeti krameṇa kaṇḍikānāṃ prastāro jñeyaḥ //
iti kaṇḍikāvardhamānam //
āsāritavadatrāpi kalānāṃ gaṇakalpanā
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' '
niśatāni śatāpranisaṃ //
iti viśākhā //
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitāśa pranisaṃ //
iti saṃgatā //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavipra ānivisaṃ
iti sunandā /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānitā āśavipra ānivisaṃ //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā āśavipra ānivisaṃ //
iti sumukhī / iti catasraḥ kaṇḍikāḥ //
' ' ' ' '
śatā śatāsaṃ //
iti viśālāyā upohanam //
' ' ' ' ' '
niśa tāśa nisaṃ //
saṃgatopohanam //
' ' ' ' ' ' '
niśaśatā śatāśa //
sunandāyā upohanam /
' ' ' ' ' ' ' '
niśa nitāśa pranisaṃ //
iti sumukhyā opohanam / parivartanapaikṣe tu viśālā saṃgatā vā''dyeti krameṇa kaṇḍikānāṃ prastāro jñeyaḥ
iti kaṇḍikāvardhamānam /
āsāritānāmutpattirvardhamānādbhavatyataḥ
tadāsāritavadbhāti vidhayā vakṣyamāṇayā
viśālā cennava kalā bhittvā'ṣṭādaśadhā kṛtā
tyaktvā cāntyāṃ kalāṃ tattu tadā bhāti kaniṣṭhavat
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
śatā śatā saṃtā śatā śatā saṃtā śatā śatā saṃ //
iti kaniṣṭhāsāritābhāsaṃ vardhamānam
saṃgatā ṣaṭkalamukhī viśālā cettataḥ parā
bhavellayāntarābhāsaṃ tattālaṃ vardhamānakam
asya prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ''
śatā śatā saṃtā śatā śatā saṃtā śatā śatā saṃ
//
ādāvupohanaṃ prāgvattālalayamārgādvaiguṇyaṃ ca //
iti layāntarābhāsam
sopohanā sunandā'dau saṃgate dve tataḥ pare
madhyamāsārite tāle syāttadābhāsakaṃ tadā
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' '
śanitā niśatā prani saṃ
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ni pratāśa nitā niśatā pranisaṃ nipratāśa
' ' ' ' ' ' ' '
nitā niśatā pranisaṃ
ādau saptakalamupohanam //
iti madhyamāsāritābhāsam /
sumukhī kaṇḍikā paścātsunandā saṃgatā'dimā
jyeṣṭhatālena cejjyeṣṭhāsāritābhāsakaṃ tadā
prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivipra ānivipra āniviśa
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra āniviśa ānivitā ānivitā
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivipra ānivisaṃ ānivipra
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā ānivipra ānivisaṃ /
ādāvaṣṭakalamupohanaṃ prāgvat / iti jyeṣṭhāsāritābhāsam /
iti caturvidhamāsāritābhāsavardhamānam
iti caturvidhamāsāritābhāsaṃ vardhamānam /
āsāritebhya utpannaṃ vardhamānaṃ vivakṣyate
yadā tadā vardhamānāsāritaṃ tadudāharan
yadā pūrvakramādgītāstālaistaireva kaṇḍikāḥ
vardhamānāsāritāni tadā catvāri pūrvavat
kaniṣṭhādīni bhāntyatra tālāṃśā vardhamānavat
yakṣākṣarādibhedena punaḥ sarvāṇyapi tridhā
yathākṣarāditritayaṃ dakṣiṇe vārtike dvayam
citre tvekamitīmāni ṣaṭprakārāṇi mārgataḥ
eteṣāṃ prastāro yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ''
śa āni vitā āni viśa ātā vipra tāni visaṃ
iti vardhamānābhāsaṃ kaniṣṭhāsāritam / iti vardhamānābhāsaṃ layāntaram //
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā āśa vipra āni visaṃ
iti vardhamānābhāsaṃ madhyamāsāritam //
' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āni viśa āni vitā tāśa
iti catuṣpañcāśadbhedāni vardhamānāni //
iti catuṣpañcāśadbhedāni vardhamānāni /
ādyā rovindakagatā mātraikā pāṇikā mukham
mātrā syādavarā'ṣṭāṅgā ṣoḍaśāṅgā parā matā
ullopyakavadaṅgānāṃ niveśaṃ kovidā viduḥ
vidāryaḥ syuḥ stutipadairākārāntaritairiha
nirantaraiḥ stutipadairākāraiścāthavā kramāt
mukhātparaṃ pratimukhaṃ mukhavatsyātpadāntaraiḥ
athottaraiścaturbhiḥ syāccharīraṃ tu yathākṣaraiḥ
tataḥ śīrṣaṃ saikakena kāryaṃ saṃpiṣṭakena tu
anye'ntāharaṇenāntānvinā necchanti śīrṣakam
asya prastāraḥ--
' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra ānivitā
ityupohanam /
' ' ' ' ' ' ' '
ānivipra āniviśa /
ityupohanamidaṃ militamukham /
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
āniviśa ānivitā ānivipra ānivisaṃ
' ' ' ' ' '
saṃtāśatāśatā
iti pratimukham / tato yathākṣaraiścaturbhiruttaraiḥ śarīram / prastāro yathā--
' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' '
niśa śaśa tātā śatā śatā tāsaṃ /
iti śīrṣakam / anye tvantāharaṇasahitamantaṃ śīrṣakamāhuḥ sa collopyake darśitaḥ / iti pāṇikā /
ārabhyānuṣṭubhaṃ vattṛirjagatyantaiḥ padairapi
laukikairvaidikairvā'pi gātavyāmṛcamūcire
ekākṣarāḥ kalā aṣṭacatvāriṃśadihoditāḥ
kalānāṃ pūraṇaṃ mantrapadaiḥ stobhākṣarairapi
tānyatra brahmagītāni nirdiśyante'dhunā yathā
jhaṃṭuṃ jagatiyavalitakakucajhalatitijhalapaśupatidigidigivādigaॐgaṇapatititidhā ityetānyabravīdbrahmā //
ॐkāraśca hakāro'pi svaravyañjanasaṃyutaḥ
trikalaḥ ṣaṭkalo vā'tra stobhaḥ syānmunisaṃmataḥ
prastāvādīni saptāpi sāmāṅgānyatra cāvadan
yathāśobhaṃ vidārīśca varṇāṃśca rucayediha
iti ṛk
kalā munijanairuktā gāthāyāṃ caturakṣarā
adhyaṣṭāviṃśatiśataṃ kalānāṃ tatra kīrtitam
mātrāvṛttaiḥ kalānāṃ ca pūrtiḥ stobhākṣarairapi
kartavyānyekakānyatra varṇālaṃkāragītayaḥ
sāmāṅgāni ca bhūyāṃsi vivadhānāmihālpatā
iti gāthā
iti gāthālakṣaṇam
stobhabhaṅgīṃ vijānīyātsāmno vaidikasāmavat
brahmaṇā ca purā gītaṃ prastāvodgīthakau tathā
pratihāropadravau ca nidhanaṃ pañcamaṃ matam
tato hiṃkāra ॐkāraḥ saptāṅgānīti tatra tu
udgrāhaḥ syādanudgrāhaḥ saṃbodho dhruvakastathā
ābhogaśceti pañcānāmādyānāmabhidhāḥ kramāt
hiṃkāraॐkārayostatra kalāpūrakatā matā
gāyatrīprabhṛticchandaḥ saṃkṛtyantamiheṣyate
ṛgvyūḍhamiti sāmoktaṃ gadye ṣaṇṇavatiḥ kalāḥ
ekākṣarāḥ sāmagāne tadardhamapare jaguḥ
atrāpi mantrastobhānāmṛcāṃ ca trikalādikam
iti sāma / iti prakaraṇāni /
śrīkīrtivijayānandaṃ pārvatīlocanotsavam
rājacūḍāmaṇiṃ natvā tālaṃ deśīgataṃ bruve
deśītālastu laghvādimitayā kriyayā mataḥ
yathāśobhaṃ kāṃsyatāladhvananādikayā mataḥ
ardhamātrā druto mātrātritayaṃ pluta ucyate
drutādiracanābhedāttālabhedo'pyanekadhā
tālānāmadhunā teṣāmuddeśaṃ saṃgirāmahe
āditālo dvitīyaśca tṛtīyo'tha caturthakaḥ
pañcamo niḥśaṅkalīlo darpaṇaḥ siṃhavikramaḥ
ratilīlaḥ siṃhalīlaḥ kaṃdarpo vīravikramaḥ
raṅgaḥ śrīraṅgacaccaryau pratyaṅgo yatilagnakaḥ
gajalīlo haṃsalīlo varṇabhinnastribhinnakaḥ
rājacūḍāmaṇī raṅgo dyoto raṅgapradīpakaḥ
rājatālo varṇatālaḥ siṃhavikrīḍito jayaḥ
vanamālī haṃsanādaḥ siṃhanādaḥ kuḍukkakaḥ
turaṅgalīlaḥ śarabhalīlaḥ syātsiṃhanandanaḥ
tribhaṅgiraṅgābharaṇo maṇṭhakaḥ kokilāpriyaḥ
niḥsāruko rājavidyādharaśca jayamaṅgalaḥ
mallikāmodavijayānandau krīḍājayaśriyau
makarandaḥ kīrtitālaḥ śrīkīrtiḥ pratipālakaḥ
vijayo vindumālī ca samanandanamaṇṭhikāḥ
dīpakodīkṣaṇau ḍheṅkī viṣamo varṇamaṇṭhikā
abhinando'naṅganāndīmallakaṅkālakandukāḥ
etakālī ca kumudaścatustālī ca ḍombulī
abhaṅgo rāyavaṅkolo vasanto laghuśekharaḥ
pratāpaśekharo jhampā gajajhampaścaturmukhaḥ
madanaḥ pratimaṇṭhaśca pārvatīlocano ratiḥ
līlākaraṇayatyākhyau lalito gārugistathā
rāyanārāyaṇākhyaśca lakṣmīśo lalitapriyaḥ
śrīnandanaśc janako vardhano rāgavardhanaḥ
ṣaṭtālaścāntarakrīḍā haṃsotsavavilokitāḥ
gajo varṇayati siṃhaḥ karaṇaḥ sārasastathā
caṇḍatālaścandrakalālayaskandāḍatālikāḥ
dhattā dvaṃdvamukundau ca kuvindaśca kaladhvaniḥ
gaurīsarasvatīkaṇṭhābharaṇo bhagnasaṃjñakaḥ
tālo rājamṛgāṅkaśca rājamārtaṇḍasaṃjñakaḥ
niḥśaṅkaḥ śārṅgadevaścetyete soḍulasūnunā
deśītālāḥ samādiṣṭā viṃśatyabhyadhikaṃ śatam
gurvādyāścaturasrādeḥ haṇḍayitvā niveśitāḥ
yadvā laghvādikhaṇḍānāmādhikyamiha dṛśyate
tenaiṣāṃ khaṇḍatālatvamābhāṣanta purātanāḥ
drutādyādyakṣarairjñeyaṃ santi saṃjñāntarāṇyapi
ardhamātraṃ tathā vyoma vyañjanaṃ bindukaṃ drute
alghuni vyāpakaṃ hrasvaṃ mātrikaṃ saralaṃ tathā
dvimātraṃ ca kalā vakraṃ dīrghaṃ guruṇi kīrtitam
plute tryaṅgaṃ trimātraṃ ca dīptaṃ sāmodbhavaṃ tathā
drute śaṃbhurlaghau devī gurau gaurīyutaḥ śivaḥ
plute trayo viriñcyādyā devatā munibhiḥ smṛtāḥ
drute bindurvirāmānte tūktā mātrāyutā lipiḥ
plute mātrāyuto vakro lipau śrīśārṅgiṇoditaḥ
tālānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye teṣāṃ sūrimatāśritam
laghvāditālo loke'sau rāsaḥ
/ ityāditālaḥ
dau lo dvitīyakaḥ
/ iti dvitīyaḥ
drutāddrutau virāmāntau tṛtīyaḥ syāt
r! iti tṛtīyaḥ
caturthakaḥ
laghudvayaṃ drutaścaikaḥ
/
iti caturthakaḥ
pañcamastu drutadvayam
iti pañcamaḥ
tāle niḥśaṅkalīlākhye plutau dvau gadvayaṃ laghuḥ
darpaṇe dadvayaṃ gaśca
' iti darpaṇaḥ
siṃhavikramasaṃjñakaḥ //
gatrayaṃ laḥ palagapāḥ
' ' ' / 'e! / ' 'e! iti siṃhavikramaḥ
ratilīle laghū gurū
/ / ' ' iti ratilīlaḥ
laghvante datrayaṃ siṃhalīlo
iti siṃhalīlaḥ
dau yagaṇastathā //
kandarpatālastasyaiva paryāyaḥ syātparikramaḥ
/ ' ' iti kandarpaḥ
laghurdrutadvayaṃ cānte guruḥ syādvīravikramaḥ //
iti vīravikramaḥ
raṅgaścaturdrutī gaśca
' iti raṅgaḥ
śrīraṅgaḥ sagaṇo lapau
/ / ' / 'e! iti śrīraṅgaḥ
virāmāntadrutadvaṃdvānyaṣṭau laghu ca caccarī
r!
r!
r!
r!
r!
r!
r!
r! / iti caccarī
pratyaṅgo magaṇo lau dvau
' ' ' / / iti pratyaṅgaḥ
yatilagno druto laghuḥ
/ iti yatilagnaḥ
gajalīlo virāmāntamuktaṃ laghucatuṣṭayam //
/ / / /r! iti gajalīlaḥ
haṃsalīle virāmāntaṃ laghudvayamudāhṛtam
/r! /r! iti haṃsalīlaḥ
varṇabhinno drutau lo gaḥ
/ ' iti varṇabhinnaḥ
tribhinno laguruplutāḥ //
/ ' 'e! iti tribhinnaḥ
rājacūḍāmaṇirdau dvau nagaṇaśca drutau lagau
/ /
/ ' iti rājacūḍāmaṇiḥ
magaṇo laplutau raṅgodyotaḥ
' ' ' / 'e! iti raṅgodyotaḥ
raṅgapradīpakaḥ //
to gaplutau
' ' / ' 'e! iti raṅgapradīpakaḥ
rājatālo gapau dau ca galau plutaḥ
' 'e!
' / 'e! iti rājatālaḥ
tryasro miśro dvidhā varṇastryasro lau dau laghudvayam //
/
/ / iti tryasro varṇaḥ //
miśro drutacatuṣkāḥ syurvirāmāntāstrayaḥ pṛthak
tataḥ pagau dau galau gaḥ
r!
r!
r! 'e! '
' / ' iti miśravarṇaḥ //
caturasro'pi dṛśyate //
galau drutau guruśceti
'
' iti caturasravarṇaḥ
siṃhavikrīḍitaḥ punaḥ
lapau gapau pagau lādgaḥ palau paśca
/ 'e! ' 'e! 'e! ' / ' 'e! / 'e! iti siṃhavikrīḍitaḥ
jayaḥ punaḥ //
jo laghurdvau drutau pañca
/ ' /
'e! iti jayaḥ
vanamālī caturdrutī
laghurdau dvau gururiti
' iti vanamālī
laplutau dvau drutau plutaḥ //
haṃsanādaḥ
/ 'e!
'e! iti haṃsanādaḥ
siṃhanādo yagaṇaśca laghurguruḥ
/ ' ' / ' iti siṃhanādaḥ
kuḍukko dvau drutau lau dvau
/ / iti kuḍukkaḥ
virāmāntadrutadvayāt //
drutau turaṅgalīlaḥ syāt
r!
r!
iti turaṅgalīlaḥ
bhaveccharabhalīlakaḥ
lau dvau caturdrutī dvau lau
/
/ / iti śarabhalīlaḥ
siṃhanandanakaḥ punaḥ //
tapau lagau drutau gau laḥ palapā go laghū tataḥ
catvāro laghavo'śabdāḥ
' ' / 'e! / '
' ' / 'e! / 'e! ' /
ᳲ! iti siṃhanandanaḥ
tribhaṅgiḥ sagaṇādguruḥ //
/ / ' ' iti tribhaṅgiḥ
raṅgābharaṇatāle tāllaplutau
' ' / / 'e! iti raṅgābharaṇaḥ
maṇṭhake punaḥ
sāccaturlaghu niḥśabdam
/ / '
ᳲ! iti maṇṭhaḥ
yadvā bhādbhāvaśabdakau //
' /
ᳲ! iti vā maṇṭhaḥ //
bhāccaturlaghu niḥśabdaṃ bhavenmudritamaṇṭhake //
'
ᳲ! iti mudritamaṇṭhaḥ //
maṇṭho na jau laghuryadvā
/ / / / ' / / iti vā maṇṭhaḥ //
proktāḥ ṣaḍaparā bhidāḥ
maṇṭharūpakavelāyām
iti daśavidhamaṇṭhaḥ /
kokilāpriyanāmni tu //
galapāḥ syuḥ
' / 'e! iti kokilāpriyaḥ
virāmāntau laghū niḥsāruko mataḥ
/r! /r! iti niḥsārukaḥ
laghurgururdrutadvaṃdvaṃ rājavidyādharo bhavet //
/ '
iti rājavidyādharaḥ
sagaṇadvitayaṃ yatra sa tālo jayamaṅgalaḥ
/ / ' / / ' iti jayamaṅgalaḥ
mallikāmodatāle tu lau dvau drutacatuṣṭayam
/
iti mallikāmodaḥ
vijayānandasaṃjñe tu laghudvaṃdvaṃ gurutrayam
/ / ' ' ' iti vijayānandaḥ
krīḍā drutau virāmāntau caṇḍaniḥsārukaśca saḥ
r!
r! iti krīḍātālaścaṇḍaniḥsārukaśca
jayaśrī ragaṇāllo gaḥ
' / ' / ' iti jayaśrīḥ
dau lau lo makarandakaḥ
/ / / iti makarandaḥ
laṣau galau plutaḥ kīrtiḥ
/ 'e! ' / 'e! iti kīrtitālaḥ
śrīkīrtirdvau laghū gurū //
/ / ' ' iti śrīkīrtiḥ
lo drutau pratitālaḥ syāt
iti pratitālaḥ
vijayaḥ pagapā laghuḥ
'e! ' 'e! iti vijayaḥ
gurvormadhye tu catvāro vindavo bindumālinī //
'
' iti bindumālī
samo lau dau virāmāntau
/
r!
r! iti samaḥ
laghurdau pañca nandanaḥ
'e! iti nandanaḥ
gurudrutaplutāḥ proktā maṇṭhikā
'
'e! iti maṇṭhikā
anyaistu ladvayam //
virāmādidrutau dvau ca maṇṭhikā parikīrtitā
r!
iti maṇṭhikā //
dīpako dalagā dvirdviḥ
/ / ' ' iti dīpakaḥ
lau dvau gururudīkṣaṇaḥ //
/ / ' ityudīkṣaṇaḥ
ragaṇo ḍheṅktikā kaiścideṣa proktastu yojanaḥ
' / ' iti ḍheṅkī
dviścatvāro virāmāntā drutāstu viṣame matāḥ
r!
r! iti viṣamaḥ
dvau lau dvau dau laghurdau dvau kīrtitā varṇamaṇṭhikā
/
iti varṇamaṇṭhikā
abhinando laghudvaṃdvaṃ drutayugmaṃ gurustathā //
/
' ityabhinandaḥ
laplutau sagaṇo'naṅgaḥ
/ 'e! / / ' ityanaṅgaḥ
nāndī lo dau laghū gurū
/ / ' ' iti nāndī
mallatālo virāmāntadvivindvantaṃ caturlaghu //
/ / /
r! iti mallatālaḥ
uktaścaturdhā kaṅkālaḥ pūrṇaḥ khaṇḍaḥ samo'samaḥ
caturdrutī galau pūrṇaḥ
' / iti pūrṇaḥ //
khaṇḍo dau dvau gurudvayam
' ' iti khaṇḍaḥ //
samo gurū dvau laghvantau
' ' / iti samaḥ //
viṣamo lādrurudvayaṃ
/ ' ' iti viṣamaḥ //
iti caturdhā kaṅkālaḥ
kanduko lau ca sagaṇaḥ
/ / / / ' iti kandukaḥ
drutena tvekatālikā
ityekatālī
kumudo lāddrutau lau gaśca
/ / ' iti kumudaḥ
anyeṣāṃ laścaturdrutī
ante guruśca kumudaḥ
' iti vā kumudaḥ /
catustālo guroḥ pare //
trayo drutāḥ
'
iti catustālaḥ
ḍombulī tu dvirlaghu syādvirāmavat
/r! /r! iti ḍombulī
abhaṅgo laplutau
/ 'e! ityabhaṅgaḥ
rāyavaṅkolo ragaṇāddrutau //
' / '
iti rāyavaṅkolaḥ
vasanto nmau
/ / / ' ' ' iti vasantaḥ
virāmāntalaghunā laghuśekharaḥ
/r! iti laghuśekharaḥ
pratāpaśekharo dīptādvirāmāntaṃ drutadvayam //
'e!
r! iti pratāpaśekharaḥ
jhampātālo virāmāntaṃ drutadvaṃdvaṃ laghustathā
r!
r! / iti jhampātālaḥ
gajajhampo gurorūrdhvaṃ virāmāntaṃ drutatrayam //
'
r! iti gajajhampaḥ
caturmukho japlutābhyāṃ sa evonmātṛko mataḥ
/ ' / 'e! iti caturmukhaḥ
dadvayaṃ gaśca madanaḥ
' iti madanaḥ
so bho vā pratimaṇṭhakaḥ //
kollako'nyairayaṃ proktaḥ
/ / ' ' / / iti pratimaṇṭhakaḥ
pārvatīlocane punaḥ
malapā dvau gurū dau dvau
' ' ' / 'e! ' '
iti pārvatīlocanaḥ
ratitālo laghurguruḥ //
/ ' iti ratitālaḥ
līlā dalau paḥ
/ 'e! iti līlātālaḥ
karaṇayatau drutacatuṣṭayam
iti karaṇayatiḥ
lalito dvau drutau lo gaḥ
/ ' iti lalitaḥ
gārugistu caturdrutī
virāmāntā budhairuktā
r! iti gārugiḥ
rājanārāyaṇaḥ punaḥ //
drutau dvau jagaṇo vakraḥ
/ ' / ' iti rājanārāyaṇaḥ
lakṣmīśe tu drutadvayam
virāmāntaṃ laplutau ca
r! / ' iti lakṣmīśaḥ
tālastu lalitapriyaḥ //
ūrdhvaṃ laghubhyāṃ ragaṇaḥ
/ / ' / ' iti lalitapriyaḥ
syātāṃ śrīnandane bhapau
' / / 'e! iti śrīnandanaḥ
janako nayasā vakraḥ
/ / / / ' ' ' / / ' iti janakaḥ
vardhano dvau drutau lapau
/ 'e! iti vardhanaḥ
virāmāntau drutau bindustrimātro rāgavardhanaḥ
r!
'e! iti rāgavardhanaḥ
drutaiḥ ṣaḍbhistu ṣaṭtālaḥ
iti ṣaṭtālaḥ
antarakrīḍā tu kathyate //
drutatrayaṃ virāmāntam
r! ityantarakrīḍā
haṃse saviratī laghū
/ /r! iti haṃsaḥ
laghuplutāvutsavaḥ syāt
/ 'e! ityutsavaḥ
go dau dīpto vilokite //
'
'e! iti vilokitaḥ
gajaścaturlā dhārā'sau
/ / / / iti gajaḥ
lau dau varṇayatirbhavet
/
iti varṇayatiḥ
siṃhe ladau latrayaṃ ca
/ / / iti siṃhaḥ
guruṇā karuṇo mataḥ //
' iti karuṇaḥ
laghurdrutānāṃ tritayaṃ laghū dvau sārasaḥ smṛtaḥ
/ / iti sārasaḥ
drutatrayaṃ laghudvaṃdvaṃ caṇḍatāle babhāṣire
/ / iti caṇḍatālaḥ
magaṇaśca trayo dīptā laghuścandrakalābhidhe
' ' ' 'e! 'e! 'e! / iti candrakalā
galau plutatrayaṃ vakraḥ pluto bindutrayaṃ laye //
' / 'e! 'e! 'e! ' 'e!
iti layaḥ
ro drutau dvau gurū skandaḥ
' / '
' ' iti skandaḥ
aḍatālī do laghudvayam
imamevocire tālaṃ kecittripuṭasaṃjñayā
/ / ityaḍatālī
dvau lau dvau dau lagau dhattā
/
/ ' iti dhattā
dvaṃdvaḥ satagaṇau plutaḥ
/ / ' ' ' / 'e! iti dvaṃdvaḥ
mukunde tu laghorbinducatuṣṭayamatho guruḥ //
' iti mukundaḥ
kuvindake laghurbindudvayaṃ gururatha plutaḥ
' 'e! iti kuvindakaḥ
kaladhvanirlaghudvaṃdvaṃ gururlaghuratha plutaḥ //
/ / ' / 'e! iti kaladhvaniḥ
pañcabhirlaghubhirgaurī
/ / / / / iti gaurī
dvau gurū dvau laghudrutau
tāle sarasvatīkaṇṭhābharaṇe śārṅgisaṃmatau //
' ' /
iti sarasvatīkaṇṭhābharaṇaḥ
bhagnatāle caturbindu nagaṇaśca virāmavān
/ / /r! iti bhagnatālaḥ
tāle rājamṛgāṅke tu drutau laghuratho guruḥ
/ ' iti rājamṛgāṅkaḥ
gururlaghurdrutastāle rājamārtaṇḍasaṃjñake
'
iti rājamārtaṇḍaḥ
niḥśaṅkasaṃjñake tāle lagurū pagurū galau //
/ ' ' 'e! ' ' ' / iti niḥśaṅkaḥ
śārṅgadeve drutadvaṃdvaṃ gaplutau gadvayaṃ laghuḥ
' 'e! ' ' / iti śārṅgadevaḥ
iti viṃśatyuttaraśataṃ deśītālāḥ //
anye'pi santi bhūyāṃsastālāste lakṣmavartmani
prasiddhividhuratvena śāstre'sminna pradarśitāḥ
tadbhedapratyayārthaṃ tu laghūpāyā bhavantyamī
prastārasaṃkhye naṣṭaṃ coddiṣṭaṃ pātālakastataḥ
drutamerurlaghormerurgurumeruḥ plutasya ca
meruḥ saṃyogameruśca khaṇḍaprastārakastataḥ
prācāṃ caturṇāṃ merūṇāṃ naṣṭoddiṣṭe pṛthakpṛthak
ekonaviṃśatiriti pratyayāstānbruve'dhunā
nyasyālpamādyānmahato'dhastāccheṣaṃ yathopari
prāgūne vāmasaṃsthāṃstu saṃbhave mahato likhet
alpānasaṃbhave tālapūrtyai bhūyo'pyayaṃ vidhiḥ
sarvadrutāvadhiḥ kāryaḥ prastāro'yaṃ laghau gurau
plute vyaste samaste ca na tu vyaste drute'sti saḥ
iti prastāraḥ /
ekadvyaṅkau kramānnyasya yuñjītāntyaṃ purātanaiḥ
dvitīyaturyaṣaṣṭhāṅkairabhāve turyaṣaṣṭhayoḥ
sarvadrutāvadhiḥ kāryaḥ prastāro'yaṃ laghau gurau
plute vyaste samaste ca na tu vyaste drute'sti saḥ
iti prastāraḥ
ekadvyaṅkau kramānnyasya yuñjītāntyaṃ purātanaiḥ
dvitīyaturyaṣaṣṭhāṅkairabhāve turyaṣaṣṭhayoḥ
tṛtīyapañcamāṅkābhyāṃ kramāttaṃ yogamagrataḥ
likheddakṣiṇasaṃsthaivamaṅkaśreṇī vidhīyate
sā cāṅkairiṣṭatālasthadrutasaṃkhyaiḥ samāpyate
druto laghuḥ sārdhamātro guruḥ sārdhadvimātrikaḥ
plutaḥ sārdhatrimātraścetyekaikadrutavardhitaiḥ
tālabhedāḥ kramādaṅkaiḥ saṃkhyāyante sthitairiha
yadaṅkayogādantyo'ṅko labdhastairantataḥ kramāt
bhedā drutāntalaghvantagurvantāśca plutāntakāḥ
saṃkhyāyanta iti proktāḥ saṃkhyā niḥśaṅkasūriṇā
iti saṃkhyā /
atraitāvatitho bhedaḥ kiṃrūpa iti pṛcchati
yatra tannaṣṭamākhyātaṃ tasyottaramihocyate
bhedānāṃ yāvatāṃ madhye naṣṭapraśnaḥ kṛto bhavet
tāvatsaṃkhyāṅkaparyantāṃ likhetsaṃkhyāṅkasaṃtatim
antyāṅke tatra naṣṭāṅkaṃ pātayedatha śeṣataḥ
pātayetpūrvapūrvāṅkaṃ tatra tvapatito drutaḥ
pūrvaścetpatito na syāllaghustu patitādbhavet
uttareṇākṛtārthena sahitāttadasaṃbhave
akṛtārthena pūrṇena sāntare patite pṛthak
laghurnirantare tvasmillam̐ghureva gururbhavet
guruhetostṛtīye tu patite gaḥ plutī bhavet
aṅkābhāve drutā grādyāstālapūraṇahetavaḥ
iti naṣṭasya vijñeyamuttaraṃ rūpanirṇayāt
iti naṣṭam
īdṛgrūpo'tra kathito bhedaḥ praśna itīdṛśaḥ
uddiṣṭaṃ tatra saṃkhyāṅkasaṃtatiṃ naṣṭavallikhet
yairaṅkaiḥ patitairnaṣṭe labhyante ye drutādayaḥ
tānevāṅkāllam̐bhante te bhedamuddiṣṭamāśritāḥ
yadvā ṣaṭplutahetvaṅkamadhye'ntyātprāci saptame
tadabhāve tu ṣaṣṭhāṅke pātite'ntyāṅkamadhyataḥ
yaḥ śeṣaḥ sa plutāllabhyo labdhahīnāntyaśeṣataḥ
jñānaṃ pūraṇasaṃkhyāyā uddiṣṭottaramiṣyate
ityuddiṣṭam
ādau rūpamathaikaikamaṅkasaṃkhyāṅkasaṃtateḥ
kramādadho'dho vinyasyedantyādīṃścaturastathā
svapaṅktisthāllim̐khedaṅkānagre saṃkhyāṅkavadyutān
kiṃtu pratinidhirnātra vidyate turyaṣaṣṭhayoḥ
iṣṭatāladrutamiteṣvaṅkeṣu likhiteṣviti
kramādantyopāntyaturyaṣaṣṭhairyatra drutādayaḥ
mīyante sarvabhedasthāḥ pātālaḥ so'bhidhīyate
iti pātālaḥ
paṅktiṃ kṛtveṣṭatālasthadrutasaṃmitakoṣṭhikām
tiraścīṃ tatparāmūnāṃ koṣṭhenātha tataḥ parāḥ
dvidvikoṣṭhonitāḥ svasvapūrvato'thāṅkayojanā
dvau dvau tāsāmādyakoṣṭhau syātāmekāṅkasaṃyutau
adhastanyāstṛtīyādau viṣame koṣṭhake likhet
antyādyaṅkacatuṣkasya yogaṃ saṃkhyāṅkasaṃghavat
same tvantyaṃ vinaiteṣāṃ yogaṃ nyasyātha paṅktiṣu
parāsu śeṣakoṣṭheṣu caturyogo'yamiṣyate
nāsti pratinidhistvāsāmaṅkayosturyaṣaṣṭhayoḥ
tāsu svabhāvato yāstu niṣpannā ūrdhvapaṅktayaḥ
tanmadhye tu same koṣṭhe'ntyasthāne'ntyādadhastanaḥ
aṅkaḥ kāryo'tha tairaṅkairbhedasaṃkhyā'bhidhīyate
viṣamāyāmūrdhvapaṅktau sthitairaṅktairadhaḥ kramāt
ekadrutādyā viṣamatryādisaṃkhyā drutā bhidāḥ
sarvadrutāntā mīyante samapaṅktisthitaiḥ punaḥ
drutahīnādayo dvyādisamasaṃkhyā drutā bhidāḥ
sarvadrutāntā jñāyante drutamerurayaṃ mataḥ
ūrdhvapaṅktisthasarvāṅkayogātsaṃkhyā'pi gamyate
iti drutameruḥ
/ '
' 'e!
'e! /'e!
/'e!
iti drutamerukoṣṭhakham
iti drutameruḥ
laghumerau koṣṭhapaṅktīḥ prāgvannyasettadādimaḥ
ekaikakoṣṭha ekāṅkayukto'dhaḥpaṅktikeṣu tu
śeṣakoṣṭheṣvantyaturyaṣaṣṭhayogaṃ niveśayet
parāsāṃ śeṣakoṣṭheṣūpāntyādhastanasaṃyutam
triyogamevamādadhyādatra ca drutameruvat
sadasattve pratinidhiḥ koṣṭhāṅkairūrdhvapaṅktigaiḥ
laghuhīnādupakramyaikādyekottaravṛddhalāḥ
sarvalāntāḥ kramājjñeyāḥ saṃkhyā sarvāṅgasaṃgateḥ
iti laghumeruḥ
iti laghumeruḥ
gurumerāvadhaḥpaṅkteḥ parā koṣṭhatrayonitā
catuścatuṣkoṣṭhahīnāḥ svasvapūrvābaleḥ parāḥ
ekāṅkavanta ādyādyakoṣṭhāḥ prathamapaṅktigaḥ
dvitīyo dvyaṅkavānantyopāntyaṣaṣṭhāṅkayoginaḥ
śeṣakoṣṭhāḥ parāsāṃ tu dvitīyādiṣu likhyate
yogo'ntyopāntyaṣaṣṭhānāmadhasturyāṅkasaṃyutaḥ
laghusthāne gururjñeyaḥ śeṣaṃ tu laghumeruvat
iti gurumeruḥ
iti gurumeruḥ
plutamerāvadhaḥpaṅkteḥ pañcakoṣṭhonitā parā
tatparāḥ svasvapūrvāntāḥ ṣaṭṣaṭkoṣṭhonitā matāḥ
adhaḥpaṅktau tu ṣaṣṭhāṅkasthāne turyaṃ niyojayet
triyogo'yamadhaḥ ṣaṣṭhayuktaḥ syātparapaṅktiṣu
pluto jñeyo gurusthāne śeṣaṃ tu gurumeruvat
iti plutameruḥ
iti plutamerukoṣṭhakam
iti plutameruḥ
saṃyogamerāvūrdhvāḥ syuścatasraḥ koṣṭhapaṅktayaḥ
iṣṭatāladrutamitaiḥ koṣṭhairyuktāstataḥ pare
dve paṅktī svasvapūrvāto dvidvikoṣṭhonite tataḥ
dve ṣaṣṭhyā ekakoṣṭhone tatastisro'ṣṭamāvaleḥ
ekakoṣṭhonitāḥ paścāddvidvikoṣṭhonite pare
paṅktibhyāṃ svasvapūrvābhyāṃ tathaikaikonite pare
ādyāsu catasṛṣvāsāṃ krameṇa sakaladrutāḥ
samastalaghavaḥ sarvaguravaḥ sakalaplutāḥ
ekāṅkayuktaniḥśeṣakoṣṭhā''dyā syātparā punaḥ
khayuktairviṣamaiḥ koṣṭhaiḥ samaistvekāṅkasaṃyutaiḥ
kartavyā gurupaṅktestu trayaḥ koṣṭhā na bhonvitāḥ
turya ekāṅkavānevaṃ catuṣkoṣṭhyoḥ parā api
plutapaṅktau saśūnyāḥ syuḥ pañca ṣaṣṭhastu rūpavān
ṣaṭkoṣṭhyastadvadanyāḥ syuḥ ṣaṭsu paṅktiṣvanantaram
dviyogajāḥ kramādbhedādalaghū dagurū dapau
lagau lapau gapau ceti tadaṅktaprakriyā tviyam
atropariṣṭādārabhya syādadho'dho'ṅkalekhanam
antyapūrvadvitīyāṅkaturyaṣaṣṭhāstathā kramāt
yojyā dalagapeṣu syusteṣu yadyogajā bhidāḥ
paṅktau tadaṅkayogāṅkaṃ tatkoṣṭhe saṃbhavāllim̐khet
lekhyapaṅktyupariśreṇī yā tiraścī tadāśritāḥ
aṅkā dalagapānāṃ syurādyapaṅkticatuṣṭaye
teṣu prastutabhedasthadrutādivyaktisaṃśritān
aṅkāngṛhṇīta te'pyantyadvitīyādyā drutādiṣu
prastuteṣu viparyastāḥ syuraṅkāsaṃbhave tu kham
triyogajāśca ye bhedāścaturyogabhavaśca yaḥ
tatpaṅktīnāmapi jñeyamevamevāṅkapūraṇam
kiṃtu triyogaje bhede ye trayaḥ syurdviyogajāḥ
teṣāṃ saṃnihitādyānāṃ prāgukto'ṅkaviparyayaḥ
caturyoge tu catvāro ye syurbhedāstriyogajāḥ
tadaṅkeṣveva pūrvoktaṃ syādviparyāsayojanam
ye catvārastriyogotthāścaturyogotthapañcamāḥ
bhedāste paṅktiṣu jñeyāḥ kramādantyāsu paṅktiṣu
dalagā dalapāścaiva dagapā lagapāḥ kramāt
triyogajāścaturyogodbhavā dalagapā iti
eṣa saṃyogameruḥ syādato jñeyamathocyate
tiryakpaṅktisthakoṣṭhāṅkaistaistaiḥ sarvadrutādayaḥ
ūrdhvapaṅktigatā meyāstadabhāvastu śūnyataḥ
tāvaddruto'tra tālaḥ syātpaṅktiryāvatithī tiraḥ
upariṣṭhātsamārabhya saṃkhyā paṅktyaṅkasaṃgateḥ
iti saṃyogameruḥ
saṃyogamerukoṣṭhaktam
/ ' 'e!
'
'e! /'
/'e! ''e!
/'
/'e!
''e!
/''e!
/''e!
iti saṃyogameruḥ
drutahīnādayo bhedoddhārā ye merubodhitāḥ
sarvaprastāravatteṣāṃ prastāraḥ kiṃ tu teṣu yaḥ
drutādiniyamaḥ so'tra na bhaṅktavyaḥ prayatnataḥ
iti khaṇḍaprastāraḥ
saṃkhyaiṣā merukoṣṭhāṅkādyasmātpūrvoktarītitaḥ
labhyate tatra naṣṭāṅkaṃ pātayedatha śeṣataḥ
tṛtīyapañcamopāntyāvapāte labhyate laghuḥ
paro yadyakṛtārthaḥ syātsaha tenātha cedubhau
akṛtārthau tatastābhyāṃ svaṃ vinaivaiṣa labhyate
pare kṛtārthe grāhyaḥ syādakṛtārthaḥ purātanaḥ
patitādgurulābhaḥ syātsaha prācā tadā parā
caturaṅkī nivarteta patite pañcame'pyatha
guruḥ plutī bhavetprācā saha caiṣā nivartate
rūpāptau prāpakāṅkebhyaḥ śeṣeṣveṣa punarvidhiḥ
gurulābhe tvapātārhaḥ pañcamaḥ śeṣatāṃ vrajet
aṅkābhāve tu gṛhyante laghavastālapūrtaye
iti naṣṭam
iti meroradhaḥpaṅktisamakoṣṭhanaṣṭam /
uddiṣṭe tu gurorlabhyastṛtīyo'ntyātpurātanaḥ
prāgvaccaturnivṛttiḥ syāttṛtīyaḥ pañcamastathā
plutālāpyo nivṛttistu ṣaṇṇāmatha punarvidhiḥ
laghoraṅko na labhyeta nivṛttistvaṅkayordvayoḥ
labdhāṅkayogahīne'ntye śeṣāduddiṣṭabodhanam
ityuddiṣṭam
iti drutamervadhaḥpaṅktisamakoṣṭhoddiṣṭam
samastanaṣṭavannaṣṭaṃ viṣame koṣṭhake bhavet
drute labdhe tataḥ pūrvairaṅkaiḥ syātsamakoṣṭhanaṣṭam /
iti drutamervadhaḥpaṅktiviṣamakoṣṭhanaṣṭam /
koṣṭhe samordhvapaṅktisthe parāsāmadhiko bhavet
dvitīyādhastanaḥ pātyastatra tvapatitā drutāḥ
patitāllaḥ pātyapātānantaryo'lpo mahānbhavet
rūpapūrtau nivartante pūrvavatsvīyapaṅktigāḥ
adhaḥsamavadanyatsyānnivṛttau tu punarvidhiḥ
yasmātsa yasyāmūrdhvāyāṃ paṅktau sā viṣamā yadi
vidhirviṣamakoṣṭhoktaḥ samā cettadayaṃ mataḥ
viṣamordhvaśreṇisaṃsthe koṣṭhe'dhoviṣamoditaḥ
iti parapaṅktinaṣṭam
iti drutameruparapaṅktinaṣṭam /
yairaṅkaiḥ patitairnaṣṭaṃ labhyante ye plutādayaḥ
tebhya uddiṣṭasaṃsthebhyastadaṅkāvāptiriṣyate
drutahīnādyakoṣṭhāsu paṅktiṣūrdhvāsu yo laghuḥ
tasmāduddiṣṭarūpasthānnāṅkaḥ kaścidavāpyate
labdhāṅkanyūnitāntyāṅkaśeṣāduddiṣṭavedanam
iti parapaṅktyuddiṣṭam
iti drutameruparapaṅktyuddiṣṭam
laghumerāvadhaḥpaṅkternaṣṭāṅkenāntyaśeṣataḥ
pūrveṣāṃ pātyamānānāmapāte pūrvavaddrutaḥ
patitātsaha pūrvābhyāṃ pareṇa ca gururbhavet
patite vṛttagurvaṅkānantare gaḥ plutī bhavet
evaṃ naṣṭasya bodhaḥ syādityuktaṃ sūriśārṅgiṇā
iti laghumervadhaḥpaṅktinaṣṭam
naṣṭe tu parapaṅktīnāṃ pātayetprātilomyataḥ
dvitīyaṃ ca tṛtīyādhastanamaṅkaṃ ca pañcamam
pareṣu ca nivṛtteṣu śeṣeṣveṣa punarvidhiḥ
samastanaṣṭavaccātra drutādeḥ prāptiriṣyate
kiṃ tu labdhe laghau śeṣeṣvādyādhastanataḥ kriyā
so'dhastanaḥ svapaṅkisthavidhimevaṃ pravartayet
śeṣāṅkāśritapaṅktyaṅkābhāve tu laghavo matāḥ
adhastanaśreṇisaṃkhyā naṣṭasyaiṣa vidhiḥ smṛtaḥ
iti laghumernaṣṭam /
iti laghumeruparapaṅktinaṣṭam
gurumeroradhaḥpaṅktau naṣṭaṃ sakalanaṣṭavat
plutalābhastu guruvat
iti gurumervadhaḥpaṅktinaṣṭam
parapaṅktiṣvathocyate
tṛtīyādhastanasthāne tṛtīyo'ṅko'tra pātyate
sthāne tu pañcamasyādhaḥ pañcamo laghuvadgurau
labdhe'dhovrajanaṃ śeṣāllaghuvadgurulambhanam
laghumeruvadanyattu naṣṭe syātparapaṅktiṣu
iti gurumerunaṣṭam
iti gurumeruparapaṅktinaṣṭam
samastanaṣṭavannaṣṭaṃ plutamerāvudāhṛtam
viśeṣaḥ kathyate tveṣa dvitīyādiṣu paṅktiṣu
adho gacchetplute pūrṇe gurumerau gurāviva
druto laghurgururvā'ntyairaṅkairlabdhaḥ plutī bhavet
tadaṅkādhastanaiḥ sārdhamaṅkaṣaṭkamatītya ca
adhaḥpaṅktau sthitairaṅkaiḥ śeṣaireṣa punarvidhiḥ
paṅktau tu plutahīnāyāṃ nāntimaḥ plutatāṃ vrajet
iti plutamerunaṣṭam /
iti plutameruparpaṅktinaṣṭam
sarvoddiṣṭavaduddiṣṭaṃ laghumervādiṣu triṣu
iti laghumervādimerutrayoddiṣṭam
iti śrīmadanavadyavidyāvinodaśrīkaraṇādhipatiśrīsoḍhaladevanandananiḥśaṅkaśrīśārṅgadevaviracite saṃgītaratnākare pañcamastālādhyāyaḥ samāptaḥ
Original text: saṅgītaratnākaraḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0