Sāṃkhyasūtravivaraṇa a commentary on the Tattvasamāsa, an abstract · Verses 21-23

]
caturdaśavidho bhūtasargaḥ |
tatrāṣṭāvikalpo daivastairyagyonaḥ pañcadhā mānuṣya ekavidhaḥ brāhmaḥ prājāpatyaḥ paitre gāndharvo yākṣo rākṣasaḥ paiśācāśca daivasargaḥ paśumṛgasarīsṛpasthāvarāḥ tiraścāṃ sargaḥ |
brāhmaṇādijātibhede 'pi saṃsthāne viśeṣābhāvāt ekavidho mānuṣya iti caturdaśavidhāḥ sthūladehāḥ |
[trividho bandhaḥ

]
kaḥ punarbandhaḥ katidhā ca |
trividho bandhaḥ |
kāḥ punastā vidhā ucyante |
prākṛtiko vaikṛtiko dākṣaṇikaśca bandhaḥ |
prakṛtimātmānaṃ jñātvā taccintanāt prākṛtikaḥ atrocyate pūrṇavarṣasahasraṃ tu tiṣṭhantyavyaktacintakā iti |
mahadādīnātmatvena jñātvā taccintanādvaikārikaḥ |
atrocyate |
daśamanvantarāṇīha tiṣṭhantīndriyacintakāḥ /
bhautikāstu śataṃ pūrṇaṃ sahasraṃ cābhimānikāḥ //
bauddhā daśasahasrāṇi tiṣṭhanti vigatajvarāḥ /
amī videhāḥ |
iṣṭāpūrttī dakṣiṇā tannimitto dākṣaṇikaḥ atrocyate /
svargasthā narakaṃ yānti nārakāśca triviṣṭapamiti /
gatāgataṃ kāmakāmā labhanta iti ca |
ata eva hi triṣvapi bandheṣu ekaikāpāye tatastato mokṣa iti |
[trividho mokṣaḥ

]
trividho mokṣaḥ |
karmaṇo vikārāt prākṛtaśca mokṣaḥ |
yaduktam |
prākṛtena ca bandhena tathā vaikārikeṇa ca /
dakṣiṇābhistṛtīyena vṛddho nānyena mucyate //
iti |
atha kutastyānāṃ tattvānāṃ siddhiḥ |
pramāṇāditi brūmaḥ |
[trividhaṃ pramāṇam