Samkhya Sutras · Chapter 5
(aṣṭaiśvaryāṇāmapi muktisāmyābhāvaḥ)
paramatanirjayaḥ
maṅgalācaraṇaṃ śiṣṭācārāt phaladarśanāt śrutitaśceti
(maṅgalācaraṇaprayojanaṃ)
neśvarādhiṣṭhite phalaniṣpattiḥ karmaṇā tatsiddheḥ
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
svopakārādadhiṣṭhānaṃ lokavat
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
laukikeśvaravaditarathā
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
pāribhāṣiko vā
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
na rāgādṛte tatsiddhiḥ pratiniyatakāraṇatvāt
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
tadyoge 'pi na nityamuktaḥ
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
pradhānaśaktiyogāccet saṅgāpattiḥ
(īśvarasya phaladātṛvābhavaḥ)
sattāmātrāccetsarvaiśvaryaṃ
(īśvarasya phaladātṛtvābhavaḥ)
pramāṇābhāvānna tatsiddhiḥ
(īśvare pramāṇābhāvaḥ)
sambandhābhāvānnānumānaṃ
(īśvare pramāṇābhāvaḥ)
śrutirapi pradhānakāryatvasya
(īśvare pramāṇābhāvaḥ)
nāvidyāśaktiyogo nissaṅgasya
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
tadyoge tatsiddhāvanyonyāśrayatvaṃ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
na bījāṅkuravat sādisaṃsāraśruteḥ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
vidyāto 'nyatve brahmabādhaprasaṅgaḥ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
abādhe naiṣphalyaṃ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
vidyābādhyatve jagato 'pyevaṃ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
tadrūpatve sāditvaṃ
(bandhasya avidyānimittakatvavādanirāsaḥ)
na dharmāpalāpaḥ prakṛtikāryavaicitryāt
(pradhānapravṛtteḥ karmanimittakatvanirāsaḥ)
śrutiliṅgādibhiḥ tatsiddhiḥ
(pradhānapravṛtteḥ karmanimittakatvanirāsaḥ)
na niyamaḥ pramāṇāntarāvakāśāt
(pradhānapravṛtteḥ karmanimittakatvanirāsaḥ)
ubhayatrāpyevaṃ
(pradhānapravṛtteḥ karmanimittakatvanirāsaḥ)
arthāt siddhiścetsamānamubhayoḥ
(pradhānapravṛtteḥ karmanimittakatvanirāsaḥ)
antaḥ karaṇadharmatvaṃ dharmādīnāṃ
(dharmādharmayoḥ antaḥ karaṇadharmatvaṃ)
guṇādīnāṃ ca nātyantabādhaḥ
(satvādiguṇataddharmāṇāṃ atyanta niṣedhasyāyuktatā)
pañcāvayavayogāt sukhasaṃvittiḥ
(satvādiguṇataddharmāṇāṃ atyanta niṣedhasyāyuktatā)
na sakṛdgrahaṇātsambandha siddhiḥ
(vyāptisvarūpaṃ tatsādhanaṃ ca), pū
niyatadharmasāhityamubhayorekatarasya vā vyāptiḥ
(vyāptisvarūpaṃ tatsādhanaṃ ca), si
na tatvāntaraṃ vastukalpanāprasakteḥ
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
nijaśaktyudbhavamityācāryāḥ
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
ādheyaśaktiyoga iti pañcaśikhaḥ
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
na svarūpaśaktirniyamaḥ punarvādaprasakteḥ
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
viśeṣeṇānarthakya prasakteḥ
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
pallavādiṣvanupapatteśca
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
ādheyaśaktisiddhau nijaśaktiyogaḥ samānanyāyāt
(paroktavyāptisvarūpādikhaṇḍanaṃ)
vācyavācaka bhāvaḥ sambandhaḥ śabdārthayoḥ
(śabdaprāmāṇyasādhanaṃ)
tribhissāmbandhasiddhiḥ
(lokavedayoḥ śaktigrahaṇopāyāḥ)
na kārye niyamaḥ ubhayathā darśanāt
(lokavedayoḥ śaktigrahaṇopāyāḥ)
loke vyutpannasya vedārthapratītiḥ
(lokavedayoḥ śaktigrahaṇopāyāḥ)
na tribhirapauruṣeyatvādvedasya tadarthasyāpyatīndriyatvāt
(vedasya atīndriyārthatvanirākaraṇaṃ), pū
na yajñādeḥ svarūpato dharmatvaṃ vaiśiṣṭyāt
(vedasya atīndriyārthatvanirākaraṇaṃ), si
nijaśaktiḥ vyutpattyā vyavacchidyate
(vaidikaśabdaśaktigrahavyavasthā)
yogyāyogyeṣu pratītijanakatvāttatsiddhiḥ
(vaidikaśabdaśaktigrahavyavasthā)
na nityatvaṃ vedānāṃ kāryatvaśruteḥ
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
na pauruṣeyatvaṃ tatkartuḥ puruṣasyābhāvāt
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
muktāmuktayorayogyatvāt
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
nāpauruṣeyatvānnityatvamaṅkurādivat
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
teṣāmapi tadyoge dṛṣṭabādhādiprasaktiḥ
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
yasmin adṛṣṭe 'pi kṛtabuddhirupajāyate tatpauruṣeyaṃ
(vedasya nityatvāpaurūṣeyatvayornirāsaḥ)
nijaśaktyabhivyakteḥ svataḥ prāmāṇyaṃ
(vedānāṃ svataḥ prāmāṇyaṃ)
nāsataḥ khyānaṃ nṛśṛṅgavat
(guṇānāṃ nātyantāsattvaṃ anirvacanīyatvaṃ vā)
na sato bādhadarnāt
(guṇānāṃ nātyantāsattvaṃ anirvacanīyatvaṃ vā)
nānirvacanīyasya tadabhāvāt
(guṇānāṃ nātyantāsattvaṃ anirvacanīyatvaṃ vā)
nānyathākhyātiḥ svavacovyāghātāt
(anyathākhyātinirāsaḥ)
sadasatkhyātiḥ bādhābādhāt
(sadasatkhyāti nirāsaḥ)
pratītyapratītibhyāṃ na sphoṭātmakaḥ śabdaḥ
(sphoṭanirāsaḥ)
na śabdanityatvaṃ kāryatāpratīteḥ
(varṇanityatvanirāsaḥ)
pūrvasiddha sattvasyābhivyaktiḥ dīpeneva ghaṭasya
(varṇanityatvanirāsaḥ), pū
satkāryasiddhāntaścet siddhasādhanaṃ
(varṇanityatvanirāsaḥ), si
nādvaitamātmano liṅgāt tadbhedapratīteḥ
(ātmādvaita nirāsaḥ)
nānātmāpi pratyakṣabādhāt
(ātmādvaita nirāsaḥ)
nobhābhyāṃ tenaiva
(ātmādvaita nirāsaḥ)
anyaparatvamavivekānāṃ tatra
(ātmādvaitanirāsaḥ)
nātmāvidyā nobhayaṃ jagadupādānakāraṇaṃ nissaṅgatvāt
(ātmādvaitanirāsaḥ)
naikasyānandacidrūpatve dvayorbhedāt
(ātmādvaitanirāsaḥ)
duḥkhanivṛttergauṇaḥ
(ātmādvaitanirāsaḥ)
vimuktipraśaṃsā mandānāṃ
(ātmādvaitanirāsaḥ)
na vyāpakatvaṃ manasaḥ karaṇatvādindriyatvādvā vāsyādivaccakṣurādivacca
(manasoniravayavatva vibhutvanityanāṃ nirāsaḥ)
sakriyatvāt gatiśruteḥ
(manasoniravayavatva vibhutvanityanāṃ nirāsaḥ)
na nirbhāgatvaṃ tadyogāt ghaṭavat
(manasoniravayavatva vibhutvanityanāṃ nirāsaḥ)
prakṛtipuruṣayoranyatsarvamanityaṃ
(prakṛtipuruṣātiriktasya sarvasyānityatvaṃ)
na bhāgalābho bhāgino nirbhāgatvaśruteḥ
(prakṛtipuruṣātiriktasya sarvasyānityatvaṃ)
nānandābhivyaktirmuktiḥ nirdharmatvāt
(mukteḥ ānandābhivyaktirūpatvābhāvaḥ)
na viśeṣaguṇocchittistadvat
(mukteḥ viśeṣaguṇocchedasvarūpatvābhāvaḥ)
na viśeṣagatiḥ niṣkriyasya
(mukteḥ lokāntaragatirūpatvābhāvaḥ)
nākāroparāgocchittiḥ kṣaṇikatvādidoṣāt
(mukteḥ uparāganāśa, sarvocchittirūpatvābhāvaḥ)
na sarvocchittirapuruṣārthatvādideṣāt
(mukteḥ śūnyādirūpatvānupapattiḥ)
evaṃ śūnyamapi
(mukteḥ śūnyādirūpatvānupapattiḥ)
saṃyogāśca vibhāgāntā iti na deśādilābho 'pi
(mukteḥ svāmyaviśeṣādirūpatvābhāvaḥ)
na bhāgiyogo bhāgasya
(mukteḥ layarūpatvābhāvaḥ)
nāṇimādiyogo 'pyavaśyaṃbhāvitvāt taducchitteritarayogavat
(mukteḥ aiśvarya padavīviśeṣādirūpatvābhāvaḥ)
nendrādipadayogo 'pi tadvat
(mukteḥ aiśevarya padavīviśeṣādirūpatvābhāvaḥ)
na bhūtaprakṛtikatvamindriyāṇāmāhaṅkārikatvaśruteḥ
(indriyāṇāṃ bhūtaprakṛtikatvanirāsaḥ)
na ṣaṭ padārthaniyamastadbodhānmuktiḥ
(parokta padārthasaṃkhyāniyamasya, taddhodhasya muktihetutāyāśca nirāsaḥ)
ṣoḍaśādiṣvapyevaṃ
(parokta padārthasaṃkhyāniyamasya, taddhodhasya muktihetutāyāśca nirāsaḥ)
nāṇunityatā tatkāryatvaśruteḥ
(aṇūnāṃ nityatvanirāsaḥ)
na nirbhāgatvaṃ kāryatvāt
(aṇūnāṃ nityatvanirāsaḥ)
na rūpanibandhanāt pratyakṣaniyamaḥ
(parimāṇasvarūpādi nirṇayaḥ)
na parimāṇacāturvidhyaṃ dvābhyāṃ tadyogāt
(sāmānyasādhanaṃ, tatsvarūpaṃ ca)
anityatve 'pi sthiratāyogāt pratyabhijñānaṃ sāmānyasya
(sāmānyasādhanaṃ, tatsvarūpaṃ ca)
na tadapalāpastasmāt
(sāmānyasādhanaṃ, tatsvarūpaṃ ca)
nānyanivṛttirūpatvaṃ bhāvapratīteḥ
(sāhaśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
na tattvāntaraṃ sādṛśya pratyakṣopalabdheḥ
(sādṛśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
nijaśaktyabhivyaktirvā vaiśiṣṭyāttadupalabdheḥ
(sādṛśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
na saṃjñāsaṃjñi sambandho 'pi
(sādṛśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
na sambandhanityatobhayānityatvāt
(sādṛśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
nājaḥ sambandhaḥ dharmigrāhakapramāṇabādhāt
(sādṛśyasya tattvāntaratā nirākaraṇaṃ)
na samavāyo 'sti pramāṇābhāvāt
(samavāya nirāsaḥ)
ubhayatrāpyanyathāsiddherna pratyakṣamanumānaṃ vā
(samavāyanirāsaḥ)
nānumeyatvameva kriyāyāḥ nediṣṭhasya tattadvatorevāparokṣapratīteḥ
(kriyāyāḥ anumeyatānaiyatyanirāsaḥ)
na pāñcabhautikaṃ śarīraṃ bahūnāmupādānāyogāt
(śarīrasya pāñcabhautikatvanirāsaḥ)
na sthūlamiti niyamaḥ ātivāhikasyāpi vidyāmānatvāt
(śarīrasāmānyasya sthūlatvanirāsaḥ)
nāprāptaprakāśakatvamindriyāṇāṃ aprāpteḥ sarvaprāptervā
(indriyāṇāṃ prāpyakāritvanirūpaṇaṃ)
na tejo 'pasarpaṇāt taijasa cakṣuḥ vṛttitastatsiddheḥ
(indriyāṇāṃ prāpyakāritvanirūpaṇaṃ)
prāptarthaprakāśaliṅgāt vṛttisiddhiḥ
(indriyāṇāṃ prāpyakāritvanirūpaṇaṃ)
bhāgaguṇābhyāṃ tatvāntaraṃ vṛttiḥ sambandhārthaṃ sarpatīti
(vṛtteḥ svarūpaṃ)
na dravyaniyamastadyogāt
(vṛtteḥ svarūpaṃ)
na deśabhede 'pyanyopādānatāsmadādivanniyamaḥ
(indriyāṇāṃ abhautikatvaṃ)
nimittavyapadeśāt tadavyapadeśaḥ
(indriyāṇāṃ abhautikatvaṃ)
ūṣmajāṇḍajajarāyujodbhijjasāṅkālpika sāṃsiddhikaṃ ceti na niyamaḥ
(sthūlaśarīraviśeṣāḥ)
sarveṣu pṛthivyupādānaṃ asādhāraṇyāt tadvyapadeśaḥ pūrvavat
(sthūlaśarīraviśeṣāḥ)
na dehārambhakasya prāṇatvamindriyaśaktitastatsiddheḥ
(praṇasya dehārambhakatvābhāvaḥ)
bhokturādhiṣṭhānāt bhogāyatananirmāṇaṃ anyathā pūtibhāvaprasaṅgāt
(dehādhiṣṭhātṛ nirṇayaḥ)
bhṛtyadvārā svāmyadhiṣṭhitirnaikāntyāt
(dehādhiṣṭhātṛ nirṇayaḥ)
samādhisuṣuptimokṣeṣu brahmarūpatā
(ātmano nityamuktatvopapādanaṃ)
dvayoḥ sabījamanyatra taddhatiḥ
(suṣuptisamādhibhyāṃ mokṣe viśeṣaḥ)
dvayoriva trayasyāpi dṛṣṭatvāt na tu dvau
(mokṣe pramāṇaṃ)
vāsanayā na svārthakhyāpanaṃ doṣayoge 'pi na nimittasya pradhānabādhakatvaṃ
(suṣuptau ātmanaḥ brahmarūpatva sādhanaṃ)
ekaḥ saṃskāraḥ kriyānirvartakaḥ na tu pratikriyaṃ saṃskārabhedā bahukalpanāprasakteḥ
(jīvanmukte 'pi saṃskārānuvṛttiḥ)
na bāhyabuddhiniyamaḥ vṛkṣagulmalatauṣadhivanaspatitṛṇavīrūdhādīnāmapi bhoktṛbhogāyatanatvaṃ pūrvavat
(śarīrasāmānye bāhyajñānasattāniyamābhāvaḥ)
smṛteśca
(śarīrasāmānye bāhyajñānasattāniyamābhāvaḥ)
na dehamātrataḥ karmādhikāritvaṃ vaiśiṣṭayaśruteḥ
(śarīrasāmānye bāhyajñānasattāniyamābhāvaḥ)
tridhātrayāṇāṃ vyavasthā karmadehopabhogadehobhayadehāḥ
(deheṣu cāturvidhyaṃ)
na kiñcidapyanuśayinaḥ
(deheṣu cāturvidhyaṃ)
na buddhyādinityatvaṃ āśrayāviśeṣe 'pi vahnivat
(buddhīcchādīnāṃ nityatānirāsaḥ)
āśrayāsiddheśca
(buddhīcchādīnāṃ nityatānirāsaḥ)
yogasiddhayo 'pyauṣadhādisidvivannāpalāpanīyāḥ
(siddhīnāṃ satyatā)
na bhūtacaitanyaṃ pratyekādṛṣṭeḥ sāṃhatye 'pi ca sāṃhatye 'pi ca
Original text: Sāṃkhyasūtra including the Tattvasamāsa, an abstract of Sāṃkhya philosophy (appended at the end) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0