Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samkhya Karika · Verses 1-20

1

duḥkha-trayā'bhighātāj jijñāsā tad-apa1ghātake hetau
dṛṣṭe sā ^pā'rthā cen n' aikā'ntā'ty-antato .a-bhāvāt.

2

dṛṣṭavad ānuśravikaḥ sa hy a-viśuddhi1 kṣayā'tiśaya-yuktaḥ
tad-viparītaḥ śreyān vyaktā'-vyakta-jña-vijñānāt.

3

mūla-prakṛtir a-vikṛtir mahad-ādyāḥ1 prakṛti-vikṛtayaḥ sapta
ṣoḍaśakas tu vikāro na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ.

4

dṛṣṭam anumānam āpta-vacanaṃ ca1 sarva-pramāṇa-siddhatvāt
tri-vidhaṃ pramāṇam iṣṭaṃ prameya-siddhiḥ pramāṇād dhi.

5

prati-viṣayā'dhyavasāyo dṛṣṭaṃ tri1-vidham anumānam ākhyātam
tal liṅga-liṅgi2-pūrvakam āpta-śrutir āpta-vacanaṃ tu3.

6

sāmānyatas tu dṛṣṭād atī'ndriyāṇām pratītir1 anumānāt
tasmād api cā '-siddham paro.akṣam āptā`gamāt siddham2.

7

ati-dūrāt sāmīpyād indriya-ghātān mano.an-avasthānāt
saukṣmyād vyavadhānād abhibhavāt samānā'bhihārāc ca.

8

saukṣmyāt tad-an-upalabdhir nā '-bhāvāt kāryatas tad-upalabdhiḥ1
mahad-ādi tac ca2 kāryam prakṛti-vi-rūpaṃ sa-rūpaṃ3 ca.

9

a-sad-a-karaṇād upādāna-grahaṇāt sarva-sambhavā'-bhāvāt
śaktasya śakya-karaṇāt kāraṇa-bhāvāc ca sat-kāryam.

10

hetumad a-nityam a-vyāpi sa-kriyam an-ekam āśritaṃ liṅgam
sā'vayavaṃ para-tantraṃ vyaktaṃ viparītam a-vyaktam.

11

tri-guṇam a-viveki viṣayaḥ sāmānyam a-cetanaṃ prasava-dharmi
vyaktaṃ tathā pradhānaṃ tad-viparītas tathā ca pumān.

12

prīty-a-prīti-viṣādā`tmakāḥ prakāśa-pravṛtti1-niyamā'rthāḥ
anyo.anyā'bhibhavā`śraya- janana-mithuna-vṛttayaś ca guṇāḥ.

13

sattvaṃ laghu prakāśakam1 iṣṭam upaṣṭambhakaṃ2 calaṃ ca rajaḥ
guru varaṇakam eva tamaḥ pradīpavac cā 'rthato vṛttiḥ.

14

a-viveky-ādi hi siddhaṃ1 traiguṇyāt tad-viparyayā2'-bhāvāt
kāraṇa-guṇā`tmakatvāt kāryasyā '-vyaktam api siddham.

15

bhedānāṃ parimāṇāt samanvayāc chaktitaḥ pravṛtteś ca
kāraṇa-kārya-vibhāgād a-vibhāgād vaiśva-rūpasya1

16

kāraṇam asty avyaktaṃ pravartate tri-guṇataḥ samudayāc1 ca
pariṇāma2taḥ salilavat prati-prati3-guṇā`śraya4-viśeṣāt.

17

saṃghāta-parā'rthatvāt tri-guṇā`di-viparyayād adhiṣṭhānāt
puruṣo .asti bhoktṛ-bhāvāt kaivalyā'rthaṃ1 pravṛtteś ca.

18

janana1-maraṇa-karaṇānāṃ prati-niyamād a-yugapat pravṛtteś ca
puruṣa-bahutvaṃ siddhaṃ trai-guṇya2-viparyayāc c' aiva.

19

tasmāc ca viparyāsāt1 siddhaṃ sākṣitvam asya puruṣasya
kaivalyam mādhya-sthyaṃ draṣṭṛtvam2 a-kartṛ-bhāvaś3 ca.

20

tasmāt tat-saṃyogād a-cetanaṃ cetanāvad iva liṅgaṃ
guṇa-1kartṛtve ca2 tathā kart^ eva bhavaty3 udāsīnaḥ4.

Original text: Sāṃkhyakārikā · Data entry Ferenc Ruzsa · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc