Samādhirājasūtra · Chapter 33
iti śrīsamādhirāje sūtradhāraṇānuśaṃsāparivarto nāma dvātriṃśatitamaḥ || 32 ||
(Vaidya 218)
33 Kṣemadattaparivartaḥ |
atha khalu bhagavān punareva candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - bhūtapūrvaṃ kumāra atīte 'dhvanyasaṃkhyeye kalpe asaṃkhyeyatare vipule apramāṇe acintye aparimite yadāsīt | tena kālena tena samayena ghoṣadatto nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | sa khalu punaḥ kumāra ghoṣadattastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho aprameyānacintyānaparimāṇānasaṃkhyeyān sattvānāsravakṣayāyārhattve pratiṣṭhāpya parinirvāpya aprameyānasaṃkhyeyāṃśca sattvānanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāvavinivartanīyatve pratiṣṭhāpya parinirvṛto 'bhūt | tena ca kumāra kālena tena samayena rājābhūcchrīghoṣo nāma | sa tasya tathāgatasya pūjārthaṃ tathāgatadhātugarbhāṇi caturaśītistūpakoṭisahasrāṇi kārayāmāsa | ekaikasmiṃśca stūpe caturaśīticaturaśītidīpārdhyakoṭīniyutasahasrāṇi pratiṣṭhāpayāmāsa | evaṃ vādyānāṃ tūryāṇāṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākānām | ekaikatra ca stūpe caturaśīticaturaśītikoṭisahasrāṇi pratiṣṭhāpayāmāsa | ihi hi kumāra sa rājā śrīghoṣastathāgataśarīrāṇāṃ pūjāṃ kṛtvā caturaśītyā bodhisattvakoṭīniyutaśatasahastrāṇāṃ mahāntaṃ bodhisattvasaṃnipātaṃ kārayitvā teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ sarvasukhopadhānena pūjāyāmudyukto 'bhūt | sarve ca te bodhisattvā mahāsattvā dharmabhāṇakā abhūvan anācchedyapratibhānāḥ samādhipratilabdhāḥ asaṅgadhāraṇīpratilabdhā bhūtaguṇadharmadeśakāḥ pariśuddhadharmadeśakāḥ bodhisattvavaśipāramiprāptāḥ | tena ca kumāra kālena tena samayena tatraiva parṣadi kṣemadatto nāma bodhisattvo mahāsattvo 'bhūcchiśurdaharaḥ kṛṣṇakeśaḥ prathamayauvanasamanvāgate bhadrake vayasi vartamānaḥ avikrīḍitāvī kāmeṣu kaumārabrahmacārī ekavarṣa upasaṃpadā | tena ca kumāra kālena tena ca samayena rāja śrīghoṣastaṃ mahāntaṃ bodhisattvamahāsattvagaṇamadhyeṣate sma yaduta ṣaṭpāramitāsaṃgītau | bodhisattvapiṭakamahādhāraṇyupāyakauśalyavaśivinayāsaṅgābhinirhārārthaṃ tān bodhisattvān mahāsattvānadhyeṣya rātrau saṃniṣaṇṇāyāṃ
tathāgatacaityasya purataḥ tatrānekāni dīpārdhyakoṭiniyutaśatasahasrāṇi prajvālitāni | siktasaṃmṛṣṭaśodhitaśca maṇḍalamātraḥ kṛto 'bhūt puṣpābhikīrṇo nānāvicitraśayanāsanaprajñaptaḥ | rājāpi śrīghoṣaḥ sāntaḥpuragrāmanagarajanapadapāriṣadyaḥ sapauro niṣkrāntaḥ | vādyatūryatālāvacarapuṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ parigṛhītābhistathāgatacaityasya pūjāṃ kṛtvā sārdhamantaḥpūreṇa prāsādatalamabhirūḍho 'bhuddharmaśravaṇāya | mahatī ca devamānuṣikā pariṣat saṃnipatitā dharmaśravaṇārthikā | adrākṣīt kṣemadatto bodhisattvo mahāsatvastāni ca mahānti dīpārdhyakoṭīniyutaśatasahasrāṇi saṃprajvalitāni | avabhāsenaiva (Vaidya 219) sphuṭamabhūt | sadevamānuṣikāṃ ca janatāṃ dharmaśravaṇāya saṃnipatitāṃ viditvā tasyaitadabhūt - ahamapi mahāyānasaṃprasthitaḥ | yannvahamimaṃ samādhimākāṅkṣastathāgatapūjāṃ kuryām,yathārūpayā pūjayā sadevamānuṣāsuralokaścitrīkāraprāpto bhavedāttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhaveddharmālokaprāptaḥ | imāṃ ca sarvāṃ tathāgatapūjāmabhibhaveyaṃ yeyaṃ śrīghoṣeṇa rājñā kṛtā | rājā ca śrīghoṣaścitrīkāraprāpto bhavedāttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātaḥ sāntaḥpuraparivāraḥ ||
atha khalu kṣemadatto bodhisattva evaṃcittaḥ prītisaumanasyajātastaṃ mahāntaṃ janakāyaṃ saṃnipatitaṃ viditvā dharmaśravaṇikānāṃ rātrau saṃniṣaṇṇāyāṃ tathāgatacaityasya purataḥ sthitvā dakṣiṇaṃ bāhuṃ cīvarapariveṣṭitaṃ kṛtvā tailaplutaṃ kṛtvā dīpayāmāsa | atha khalu kṣemadattasya bodhisattvasya mahāsattvasyādhyāśayenānuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ paryeṣamāṇasya tathā pradīpte dakṣiṇe pāṇau nābhūt cittasya mukhavarṇasya vā anyathātvam | atha khalu kumāraḥ samanantarapradīpte kṣemadattasya bodhisattvasya mahāsattvasya pāṇau saṃprajvalite saṃjyotībhūte ekajvālāprāpte, atha khalu tasyāṃ velāyāṃ mahāpṛthivīcālaḥ prādurabhūt | tasya pāṇau dīpyamānasya prabhayā tānyanekāni dīpārdhyakoṭīnayutaśatasahasrāṇi dhyāmīkṛtānyabhūvan | sarvāsu ca dikṣu mahānavabhāso 'bhūt, yenāvabhāsena sarvā diśo 'vabhāsitāḥ samantāt sphuṭā abhūvan | sa prītisaumanasyajāta imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ valgunā manorameṇa svareṇa viśiṣṭayā vācānuprabaddhaiḥ padavyañjanairvistareṇa sarvaparṣadaṃ vijñāpayan saṃprakāśayati sma | tatra dvādaśa sahasrāṇi trāyatriṃśatkāyikānāṃ devānāṃ saṃnipatitāni dharmaśravaṇāya | te prītisaumanasyajātā vividhāṃ divyāṃ pūjāmakārṣuḥ, apsarogaṇāśca divyāḥ saṃgītīḥ prayojayāmāsuḥ | adrākṣīdrājā śrīghoṣaḥ upariṣṭāt prāsādatalagataḥ svajanapuraskṛtaḥ antaḥpuramadhyagato 'ṣṭāṅgapoṣadhasamādattaḥ kṣemadattaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ bāhunāvabhāsayantaṃ sarvāḥ prabhā abhibhūya divyayā atikrāntamānuṣikayāvabhāsitam | dṛṣṭvā ca punarasyaitadabhūt - abhijñāprāpto batāyaṃ kṣemadatto bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyatīti | sa tīvraṃ prema ca prasādaṃ ca gauravaṃ ca cipasthāpya saparivāro mahākuśalamūlapuṇyaskandhopastabdhaḥ sārdhamaśītyāntaḥpurikābhistataḥ prāsādatalādātmānamutprākṣipat yadut kṣemadattasya bodhisattvasya darśanāya prītisaṃmodanāya | sa gauravanirjātena kuśalamūlena dṛṣṭa eva dharme saparivāro devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaparigrahaṃ pratilabhate | sa devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaparigṛhītaḥ
punareva rājā śrīghoṣaḥ saparivāraḥ paripūrṇāddhastaśatasahasrikāt prāsādāt patitaḥ | na cāsya kāyaviheṭhaścittaviheṭho vā avalīnatā vābhūt ||
(Vaidya 220)
atha khalu rājā śrīghoṣaḥ ubhau bāhū pragṛhya mahatā janakāyena sārdhaṃ mahāntaṃ nirnādanirghoṣamākrandraṃ cākārṣīt yaduta kṣemadattasya bodhisattvasya mahāsattvasya bāhuṃ dahyamānaṃ dṛṣṭvā saṃprajvalitam | sa rājā tena mahatā janakāyena sārdhaṃ prārodīdaśrūṇi pravartayamānaḥ ||
atha khalu kṣemadatto bodhisattvo mahāsattvaḥ rājānaṃ śrīghoṣamāmantrayate sma - kiṃ punasttvaṃ mahārāja anena mahatā janakāyena sārdhaṃ mahāntaṃ nirnādanirghoṣamākrandaṃ kurvan rodiṣi aśrūṇi ca pravartayasi? atha khalu rājā śrīghoṣaḥ kṣemadattaṃ bodhisattvaṃ gāthābhigītena prābhāṣata -
kṣemadattaṃ mahāprājñaṃ paṇḍitaṃ dharmabhāṇakam /
aṅgahīnaṃ viditvainaṃ jano 'yaṃ tena roditi
etādṛśaṃ rūpamidaṃ tejorāśisamudgatam /
bāhuhīnaṃ viditvā hi bhūyo 'hamapi duḥkhitaḥ
yastvayā dīpito bāhuḥ prabhā muktā diśo daśa /
ime jihmīkṛtā dītā divyayā tvatprabhūtayā
prakampiteyaṃ pṛthivī cittaṃ te na ca līiyate /
tata utpāditaṃ cittaṃ naiṣo avarakovidaḥ
hastaśatasahasrātaḥ prāsādāt patito hyaham /
sārdhamantaḥpureṇeha na ca me kāyu hiṃsitaḥ
sādhu te jñānamāścaryaṃ sādhu cittamanuttaram /
sādhu vīryaṃ ca svārabdhaṃ sādhuṃ cādhyāśayo mahān
yasya hastau vidahyante na jātvastīha iñjanā /
prītiprāmodyajātaśca bhūyo dharmaṃ prabhāṣate
pūrṇamāsyāṃ yathā candraḥ sūryo vāsau nabhastale /
sumerugirirājo vā evaṃ śobhasi māriṣa
ahaṃ pi evaṃ praṇidhiṃ paripūreya paṇḍitaḥ /
kāye premaṃ jahitvāhaṃ kuryāmarthaṃ ca prāṇinām
dharmapremṇā ca hṛṣyāmi prīitirme 'tra acintiyā /
yat puno aṅgahīno 'si tena me duḥkhamuttamam
kṣemadatto hi rājānaṃ devanāgehi pūjitaḥ /
anantapratibhānena imā gāthā abhāṣata
naivaṃ syādaṅgahīno 'sau yasya bāhurna vidyate /
sa tu devāṅgahīnaḥ syāda yasya śīlaṃ na vidyate
(Vaidya 221)
anena pūtikāyena pūjitā me tathāgatāḥ /
acintiyā dakṣiṇīyāḥ sarvalokasya cetiyāḥ
anantā yāstrisāhasrā paripūritāḥ /
pradadyāllokanāthebhyo buddhajñānagaveṣakaḥ
astyeṣā laukikī pūjā anyā pūjā acintiyā /
ye dharmān śūnyān jānanti tyajante kāyajīvitam
satyavākyaṃ kariṣyāmi mahārāja śṛṇohi me /
yā ceyaṃ janatā sarvā imāṃ gāthāṃ vijānatha
yena satyena buddho 'haṃ bheṣye lokasya cetiyaḥ /
tena satyena dharaṇī ṣaḍavikāraṃ prakampatu
bhāṣitā va iyaṃ vācā dharaṇī ca prakampitā /
āścaryamadbhataprāptā devakoṭyaḥ praharṣitāḥ
harṣitā devamanujā bodhicittamupādayuḥ /
prasthitā agrayānasminnaprameyā acintiyāḥ
yāttakānāṃ kṛto arthaḥ kṣemadattena bhikṣuṇā /
buddhānāṃ vartate jñānaṃ yatrākṣayamacintiyam
yena satyena dharmo 'sau bāhurnāma na vidyate /
tena satyena me bāhurbhoti kṣipraṃ yathā purā
yena satyena dharmo 'sau kṣemadatto na vidyate /
diśo daśa gaveṣadbhiḥ śunyatvānnopalabhyate
yo 'pi niścarate śabdastaṃ pu śūnyaṃ vijānatha /
pratiśrutkopamaḥ śabdo dharmānevaṃ vijānatha
sadā viśārado bhoti śunyatāyāṃ gatiṃgataḥ /
tasya satyena vākyena sarvaloko na dahyate
yāvantastribhave sattvā ye devā ye ca mānuṣāḥ /
sarvajñatāyāstejena sarve bhonti samāhitāḥ
yāvantyupadravāḥ kecid ye divyā ye ca mānuṣāḥ /
avaivartikatejena sarve te bhonti nirvṛtāḥ
bhāṣitāśca imā gāthā bāhuśca punarutthitaḥ /
kṣemadattasya kāyaśca lakṣaṇehi vicitritaḥ
(Vaidya 222)
devakoṭīsahasrāṇi antarikṣe sthitāni ca /
mandārapuṣpaistaṃ bhikṣumokiranti ca tatkṣaṇam
amānuṣyehi puṣpehi jambudvīpo hyayaṃ sphuṭaḥ /
apsaraḥkoṭiniyutai saṃgītyaḥ saṃprayojitāḥ
imaṃ nādaṃ nadantasya kṣemadattasya tatkṣaṇam /
buddhakoṭīsahasrāṇi paśyantīdaṃ vikurvitam
svakasvakeṣu kṣetreṣu ārocet sumahāyaśāḥ /
bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnāṃ ca upāsaka upāsikām
kṣemadatto hyasau bhikṣuḥ paṇḍitaḥ sumahābalaḥ /
yenāsau dīpito bāhurbuddhajñānasya kāraṇāt
tena kṣetrasahasrāṇi yathā gaṅgāya vālikāḥ /
obhāsitāḥ pradīpena kalpoddāha iva sthite
puṣpacandanacūrṇaiśca sarvakṣetrāḥ sphuṭā abhūt /
yāvadbhūmimupādāya jānumātramabhūt sphuṭam
sarvaratnaiḥ sarvapuṣpairbuddhakṣetramabhūt sphuṭam /
kṣemadattasya pūjāyai nāgā varṣanti mauktikam
sarvaratnāmayairvyūhairidaṃ kṣetramalaṃkṛtam /
saṃstṛtaṃ ratnamuktābhioḥ kṣemadattasya pūjayā
devā nāgāśca yakṣāśca kinnarāpsaramahoragāḥ /
prasthitā agrabodhīye yathā gaṅgāya vālikāḥ
śākyasiṃho 'pi saṃbuddho gṛdhrakūṭasmi parvate /
purato bhikṣusaṃdhasya siṃhanādaṃ nadī jinaḥ
kṣemadatto 'hamabhavaṃ śrīghoṣo 'pyajito 'bhavat /
kalpakoṭīsahasrāṇi caran saṃbodhicārikām
sahadarśanena bhikṣusya kṣemadattasya tatkṣaṇam /
acintyābhistadā strībhiḥ strībhāvo vinivartitaḥ
vyākṛtāste narendreṇa nāsti teṣāṃ vinivartanā /
svayaṃbhuvo bhaviṣyanti sarve lokavināyakāḥ
śrutvā sūtramidaṃ vidvān saṃlekhaguṇadarśanam /
kāye prema na kurvīta iha dharme suśikṣitaḥ
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0