Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 24

24.1

iti śrīsamādhirāje tathāgatācintyanirdeśaparivartastrayoviṃśatitamaḥ ||
(Vaidya 150)
24 Pratisaṃvidavatāraparivartaḥ |
tatra kumāra kathaṃ bodhisattvo mahāsattvo dharmapratisaṃvidi caran dharmeṣu dharmānupaśyī samudāgacchatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvo dharmeṣu dharmānupaśyī nānyatra rūpeṇa bodhiṃ samanupaśyati | nānyatra rūpādvodhāya carati | nānyatra rūpeṇa bodhiṃ paryeṣate | nānyatra rūpeṇa bodhāya samudāgacchati | nānyatra rūpeṇa sattvāni bodhāya samādāpayati | nānyatra rūpeṇa tathāgataṃ paśyati | rūpasyāvināśasvabhāvaḥ tathāgata iti tathāgataṃ paśyati | anyad rūpamanyo rūpasvabhāva iti naivaṃ paśyati | anyo rūpasvabhāvo 'nyastathāgata iti naivaṃ paśyati | yaśca rūpasvabhāvo yaśca tathāgata ityadvayeyaṃ dharmatā | evaṃ paśyan bodhisattvo mahāsattvaścarati dharmapratisaṃvidi | evaṃ nānyatra vedanāyā nānyatra saṃjñāyā nānyatra saṃskārebhyo nānyatra vijñānena bodhiṃ samanupaśyati | nānyatra vijñānādbodhāya carati | nānyatra vijñānena bodhiṃ paryeṣate | nānyatra vijñānena bodhāya samudāgacchati | nānyatra vijñānena sattvāni bodhāya samādāpayati | nānyatra vijñānena tathāgataṃ paśyati | vijñānasyāvināśasvabhāvastathāgata iti tathāgataṃ paśyati | anyadvijñānamanyo vijñānasvabhāva iti naivaṃ paśyati | anyo vijñānasvabhāvo 'nyastathāgata iti naivaṃ paśyati | yaśca vijñānasvabhāvo yaśca tathāgata ityadvayeyaṃ dharmatā | evaṃ paśyan bodhisattvo mahāsattvaścarati dharmapratisaṃvidi ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
rūpeṇa darśitā bodhī bodhaye rūpa darśitam /
visabhāgena śabdena uttaro dharma deśitaḥ

24.2

śabdena uttaraṃ rūpaṃ gambhīraṃ ca svabhāvataḥ /
samaṃ rūpaṃ ca bodhiśca nānātvaṃ nāsya labhyate

24.3

yathā nirvāṇa gambhīraṃ śabdenāsaṃprakāśitam /
labhyate na ca nirvāṇaṃ sa ca śabdo na labhyate

24.4

śabdaścāpyatha nirvāṇamubhayaṃ tanna labhyate /
evaṃ śūnyeṣu dharmeṣu nirvāṇaṃ saṃprakāśitam

24.5

nirvāṇaṃ nirvṛtī vuttā nirvāṇaṃ ca na labhyate /
apravṛttyaiva dharmāṇāṃ yathā paścāttathā purā

24.6

sarvadharmāḥ svabhāvena nirvāṇasamasādṛśāḥ /
jñātā naiṣkramyasārehi ye yuktā buddhaśāsane

24.7

(Vaidya 151)
paśyitvā kāyu buddhasya vakṣyante dṛṣṭu nāyakaḥ /
na cāhaṃ rūpakāyena paśyituṃ śakya kenacit

24.8

jñātaḥ svabhāvo rūpasya yādṛśaṃ rūpalakṣaṇam /
rūpasvabhāvamājñāya kāyo mama nideśitaḥ

24.9

evaṃ pañcāna skandhānāṃ jñānaṃ me dharmalakṣaṇam /
jñātvā svabhāvaṃ dharmāṇāṃ dharmakāye pratiṣṭhitaḥ

24.10

deśemi dharma sattvānāṃ dharmakāye 'pyaniḥsṛtaḥ /
na ca dharmata buddhānāṃ śakyaṃ vācāya bhāṣitum

24.11

imaṃ nayamajānanto buddhaśabdaṃ śruṇitva te /
ghoṣamātreṇa vakṣyanti dṛṣṭo me naranāyakaḥ

24.12

sarvasaṃjñāprahīṇasya bhavasaṃjñā vigacchati /
na jātu śabdasaṃjñasya bhavate śāstṛdarśanam

24.13

yaḥ śūnyatāṃ prajānāti īdṛśaṃ rūpalakṣaṇam |
na cānyā śūnyatā uktā anyā rūpasvabhāvatā /
yastu rūpaṃ prajānāti sa prajānāti śunyatām

24.14

yaḥ śūnyatāṃ prajānāti īdṛśaṃ rūpalakṣaṇam /
na cāsau mārakoṭībhirbhūyaḥ śakya parājitum

24.15

prajānāti hi yo rūpaṃ sa prajānāti śūnyatām /
ya śūnyatāṃ prajānāti sa prajānāti nirvṛtim

24.16

imāṃ gatimajānantaḥ pranaṣṭā aupalambhikāḥ /
abhāve bhāvasaṃjñeyo bhāve cābhāvasaṃjñinaḥ

24.17

vañcitā jñātralābhena pranaṣṭā mama śāsanāt /
phalasaṃjñā avasthāne riktāḥ śrāmaṇakāddhanāt

24.18

kusīdā hīnavīryāśca śīlaskandhe asaṃsthitāḥ /
paryupthitāśca vakṣyanti na etad buddhaśāsanam

24.19

kecidevaṃ pravakṣyanti vayaṃ bodhāya prasthitāḥ /
adāntā avinītāśca parasparamagauravāḥ

24.20

śabdakāmā bhaviṣyanti dharme caivānavasthitāḥ /
evaṃ sā bheṣyate icchā jñātralābhagaveṣaṇe

24.21

lābhakāmā bhaviṣyanti saṃnipāte hi cintakāḥ /
madapramādābhibhūtā lābhasatkāra arthikāḥ

24.22

(Vaidya 152)
niḥsṛtā lābhasatkāre jñātralābhagaveṣiṇaḥ /
stūpān vihārān kāhenti kulastrīṣvadhimūrcchitāḥ

24.23

niḥsṛtāścopalambhasmin kāmatṛṣṇāsu niḥsṛtāḥ /
gṛhikarma kariṣyanti mārasya viṣaye sthitāḥ

24.24

gṛhiṇāṃ deśayiṣyanti kāmā agniśikhopamāḥ /
praviśya ca gṛhāṃsteṣāṃ dūṣayiṣyanti tān kulān

24.25

gṛhiṇaśca bhaviṣyanti teṣu śāstārasaṃjñinaḥ /
teṣāṃ ca vipravustānāṃ putradārāṇi dūṣayi

24.26

ye teṣāmannapānena kariṣyanti anugraham /
teṣāṃ tatputradāreṣu bhāryāsaṃjñā bhaviṣyati

24.27

gṛhiṇo na svadāreṣu bhaviṣyantyadhimūrcchitāḥ /
yathā te pravrajitvā hi paradāreṣu mūrcchitāḥ

24.28

śikṣāvadātavastrāṇaṃ gṛhīṇaṃ yā mi darśitā /
sā śikṣā teṣāṃ bhikṣūṇāṃ tasmin kāle na bheṣyati

24.29

bherīśaṅkhamṛdaṅgehi pūjāṃ kāhenti te mama /
yā ca sā uttamā pūjā pratipattirna bheṣyati

24.30

te ātmanā suduḥśīlā dṛṣṭvā śīlapratiṣṭhitān /
anyonyamevaṃ vakṣyanti ete 'pi yādṛśā vayam

24.31

śrutvā śīlasya te varṇaṃ duḥśīlāḥ pāpagocarāḥ /
paryutthitāśca vakṣyanti naivaitadbuddhabhāṣitam

24.32

na ca hrī bheṣyate teṣāṃ naṣṭaṃ śrāmaṇakaṃ dhanam /
coditābhūtavācāya buddhabodhiṃ pratikṣiti

24.33

teṣāṃ vyāpannacittānāmutsṛṣṭvā buddhaśāsanam /
dharmaṃ pratikṣipitvā ca vāso 'vīcau bhaviṣyati

24.34

na me śrutaṃ ca dṛṣṭaṃ vā yeṣāmetādṛśī carī /
te buddhajñānaṃ lapsyante bāladharmapratiṣṭhitāḥ

24.35

yā teṣāṃ kuhanā tatra śāṭhiyaṃ vākkiyaṃ tadā /
jānāmi tadahaṃ sarvaṃ jñānaṃ me 'tra pravartate

24.36

sacet kalpaṃ prabhāṣeyaṃ yatteṣāṃ skhalitaṃ pṛthu /
bodhisattvapratijñānāṃ kiṃcinmātraṃ prakīrtitam

24.37

nāsti pāpamakartavyaṃ kumārā teṣa bheṣyati /
mā tehi saṃstavaṃ sārdhaṃ kuryāstvaṃ kāli paścime

24.38

(Vaidya 153)
ālapet saṃlapeyyāsi kuryāsī teṣu gauravam /
anolīnaḥ satkareyyāsi agrabodhīya kāraṇāt

24.39

varṣāgraṃ paripṛcchitvā yaste vṛddhataro bhavet /
kuryā hi gauravaṃ tatra śirasā pādavandanam

24.40

na teṣāṃ skhalitaṃ paśyedvodhimaṇḍa vipaśyatām /
pratighātaṃ na janayet maitracittaḥ sadā bhavet

24.41

yadyeṣāṃ skhalitaṃ paśyeddoṣāṃsteṣāṃ na kīrtayet /
yādṛśaṃ kāhitī karma lapsyate tādṛśaṃ phalam

24.42

smitena mukhacandreṇa vṛddheṣu navakeṣu ca /
pūrvābhāṣī bhavennityaṃ hatamānaśca sūrataḥ

24.43

cīvaraiḥ piṇḍapātaiśca kuryāsteṣāmanugraham /
evaṃ cittaṃ pradadhyāstvaṃ sarve bheṣyanti nāyakāḥ

24.44

adhyeṣyeyuryadi tvāṃ te dharmadānasya kāraṇāt /
prathamaṃ vācaṃ bhāṣeyyā nāhaṃ vaipulyaśikṣitaḥ

24.45

evaṃ tvaṃ vāca bhāṣeyyā āyuṣmān vijña paṇḍitaḥ /
kathaṃ mahātmanāṃ śakyaṃ purato bhāṣituṃ mayā

24.46

sahasaiṣāṃ na jalpeta tulayitvā ca bhājanam /
yadi bhājanaṃ vijānīyā anadhīṣṭo 'pi deśayet

24.47

yadi duḥśīla paśyesi pariṣāyāṃ bahusthitān /
saṃlekhaṃ mā prabhāṣestvāṃ varṇaṃ dānasya kīrtayeḥ

24.48

bhaveyuryadi vālpecchāḥ śuddhāḥ śīle pratiṣṭhitāḥ /
maitraṃ cittaṃ janitvā tvaṃ kuryāḥ saṃlekhikīṃ kathām

24.49

parīttā yadi pāpecchā śīlavanto bahū bhavet /
labdhapakṣastadā bhūtvā varṇaṃ śīlasya kīrtayet

24.50

pūrvaṃ pariṣadaṃ jñātvā yadi śuddhā bhavettadā /
yāvantaḥ kuśalā dharmāḥ sarvāṃstebhyaḥ prakāśayet

24.51

dānaṃ śīlaṃ tathā kṣāntiṃ vīryaṃ dhyānaṃ śrutaṃ tathā /
saṃtuṣṭyalpecchasaṃlekhān varṇayet kīrtayet sadā

24.52

araṇyavāsaṃ dhyānasukhaṃ gaṇavāsavivarjanam /
eteṣāṃ varṇa bhāṣeta evaṃ hi dhārayet sukham

24.53

araṇyavāsa no riñcenna śīlaparamo bhavet /
pratisaṃlānu seveta na dānaparamo bhavet

24.54

(Vaidya 154)
śīlaskandhe sthihitvā ca bāhuśrutyamupārjayet /
imaṃ samādhimeṣantaḥ pūjayecchāstṛdhātavaḥ

24.55

chatrairdhvajaiḥ patākābhirgandhamālyavilepanaiḥ /
kārayet pūja buddhasya samādhiṃ śāntameṣatā

24.56

rañjanīyehi tūryehi saṃgītiṃ saṃprayojayet /
pūjayeddhātuṃ buddhasya anolīno atandritaḥ

24.57

yāvanti gandhamālyāni dhūpanaṃ cūrṇa cailikam /
sarvaistaiḥ pūjayennāthaṃ buddhajñānasya kāraṇāt

24.58

yāvatī kācit pūjāsti aprameyā acintiyā /
kuryāstāḥ sarvabuddhānāṃ samādhiṃ śāntameṣatāḥ

24.59

pratyaṃśaṃ sarvasattvebhyaḥ samaṃ dadyādaniśritaḥ /
asaṅgajñānameṣanto buddhajñānamanuttaram

24.60

mayāpi pūrvabuddhānāṃ kṛtā pūjā acintiyā /
aniśritena bhūtvainaṃ samādhiṃ śāntameṣatā

24.61

durlabhotpādu buddhānāṃ durlabho mānuṣo bhavaḥ /
durlabhā śāsane śraddhā pravrajyā upasaṃpadā

24.62

yena ārāgitaḥ śāstā cittaṃ bodhāya nāmitam /
mā cala tvaṃ pratijñāyāstiṣṭha ca pratipattiṣu

24.63

ya idaṃ dhārayet sūtraṃ kṣayakāle upasthite /
pratibhānaṃ labhet kṣipraṃ pravṛttaṃ yadi dhārayet

24.64

ekagāthāṃ pi dhāritvā puṇyaskandho acintiyaḥ /
kiṃ vā punaḥ sarvasūtraṃ dhārayed yaḥ śrutārthikaḥ

24.65

sarvasattvān bodhiprāptān pūjayed yo hyatandritaḥ /
yaḥ kuryād gauraveṇāsau kalpasattvopamān sadā

24.66

itaḥ samādhito yaśca gāthāmekāṃ pi dhārayet /
sarvaṃ purimakaṃ puṇyaṃ kalāṃ nopaiti ṣoḍaśīm

24.67

acintiyānānuśaṃsān buddhajñānena jānami /
imaṃ samādhiṃ śrutveha yaḥ kāṅkṣāṃ na kariṣyati

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc