Samādhirājasūtra · Chapter 24
iti śrīsamādhirāje tathāgatācintyanirdeśaparivartastrayoviṃśatitamaḥ ||
(Vaidya 150)
24 Pratisaṃvidavatāraparivartaḥ |
tatra kumāra kathaṃ bodhisattvo mahāsattvo dharmapratisaṃvidi caran dharmeṣu dharmānupaśyī samudāgacchatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvo dharmeṣu dharmānupaśyī nānyatra rūpeṇa bodhiṃ samanupaśyati | nānyatra rūpādvodhāya carati | nānyatra rūpeṇa bodhiṃ paryeṣate | nānyatra rūpeṇa bodhāya samudāgacchati | nānyatra rūpeṇa sattvāni bodhāya samādāpayati | nānyatra rūpeṇa tathāgataṃ paśyati | rūpasyāvināśasvabhāvaḥ tathāgata iti tathāgataṃ paśyati | anyad rūpamanyo rūpasvabhāva iti naivaṃ paśyati | anyo rūpasvabhāvo 'nyastathāgata iti naivaṃ paśyati | yaśca rūpasvabhāvo yaśca tathāgata ityadvayeyaṃ dharmatā | evaṃ paśyan bodhisattvo mahāsattvaścarati dharmapratisaṃvidi | evaṃ nānyatra vedanāyā nānyatra saṃjñāyā nānyatra saṃskārebhyo nānyatra vijñānena bodhiṃ samanupaśyati | nānyatra vijñānādbodhāya carati | nānyatra vijñānena bodhiṃ paryeṣate | nānyatra vijñānena bodhāya samudāgacchati | nānyatra vijñānena sattvāni bodhāya samādāpayati | nānyatra vijñānena tathāgataṃ paśyati | vijñānasyāvināśasvabhāvastathāgata iti tathāgataṃ paśyati | anyadvijñānamanyo vijñānasvabhāva iti naivaṃ paśyati | anyo vijñānasvabhāvo 'nyastathāgata iti naivaṃ paśyati | yaśca vijñānasvabhāvo yaśca tathāgata ityadvayeyaṃ dharmatā | evaṃ paśyan bodhisattvo mahāsattvaścarati dharmapratisaṃvidi ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
rūpeṇa darśitā bodhī bodhaye rūpa darśitam /
visabhāgena śabdena uttaro dharma deśitaḥ
śabdena uttaraṃ rūpaṃ gambhīraṃ ca svabhāvataḥ /
samaṃ rūpaṃ ca bodhiśca nānātvaṃ nāsya labhyate
yathā nirvāṇa gambhīraṃ śabdenāsaṃprakāśitam /
labhyate na ca nirvāṇaṃ sa ca śabdo na labhyate
śabdaścāpyatha nirvāṇamubhayaṃ tanna labhyate /
evaṃ śūnyeṣu dharmeṣu nirvāṇaṃ saṃprakāśitam
nirvāṇaṃ nirvṛtī vuttā nirvāṇaṃ ca na labhyate /
apravṛttyaiva dharmāṇāṃ yathā paścāttathā purā
sarvadharmāḥ svabhāvena nirvāṇasamasādṛśāḥ /
jñātā naiṣkramyasārehi ye yuktā buddhaśāsane
(Vaidya 151)
paśyitvā kāyu buddhasya vakṣyante dṛṣṭu nāyakaḥ /
na cāhaṃ rūpakāyena paśyituṃ śakya kenacit
jñātaḥ svabhāvo rūpasya yādṛśaṃ rūpalakṣaṇam /
rūpasvabhāvamājñāya kāyo mama nideśitaḥ
evaṃ pañcāna skandhānāṃ jñānaṃ me dharmalakṣaṇam /
jñātvā svabhāvaṃ dharmāṇāṃ dharmakāye pratiṣṭhitaḥ
deśemi dharma sattvānāṃ dharmakāye 'pyaniḥsṛtaḥ /
na ca dharmata buddhānāṃ śakyaṃ vācāya bhāṣitum
imaṃ nayamajānanto buddhaśabdaṃ śruṇitva te /
ghoṣamātreṇa vakṣyanti dṛṣṭo me naranāyakaḥ
sarvasaṃjñāprahīṇasya bhavasaṃjñā vigacchati /
na jātu śabdasaṃjñasya bhavate śāstṛdarśanam
yaḥ śūnyatāṃ prajānāti īdṛśaṃ rūpalakṣaṇam |
na cānyā śūnyatā uktā anyā rūpasvabhāvatā /
yastu rūpaṃ prajānāti sa prajānāti śunyatām
yaḥ śūnyatāṃ prajānāti īdṛśaṃ rūpalakṣaṇam /
na cāsau mārakoṭībhirbhūyaḥ śakya parājitum
prajānāti hi yo rūpaṃ sa prajānāti śūnyatām /
ya śūnyatāṃ prajānāti sa prajānāti nirvṛtim
imāṃ gatimajānantaḥ pranaṣṭā aupalambhikāḥ /
abhāve bhāvasaṃjñeyo bhāve cābhāvasaṃjñinaḥ
vañcitā jñātralābhena pranaṣṭā mama śāsanāt /
phalasaṃjñā avasthāne riktāḥ śrāmaṇakāddhanāt
kusīdā hīnavīryāśca śīlaskandhe asaṃsthitāḥ /
paryupthitāśca vakṣyanti na etad buddhaśāsanam
kecidevaṃ pravakṣyanti vayaṃ bodhāya prasthitāḥ /
adāntā avinītāśca parasparamagauravāḥ
śabdakāmā bhaviṣyanti dharme caivānavasthitāḥ /
evaṃ sā bheṣyate icchā jñātralābhagaveṣaṇe
lābhakāmā bhaviṣyanti saṃnipāte hi cintakāḥ /
madapramādābhibhūtā lābhasatkāra arthikāḥ
(Vaidya 152)
niḥsṛtā lābhasatkāre jñātralābhagaveṣiṇaḥ /
stūpān vihārān kāhenti kulastrīṣvadhimūrcchitāḥ
niḥsṛtāścopalambhasmin kāmatṛṣṇāsu niḥsṛtāḥ /
gṛhikarma kariṣyanti mārasya viṣaye sthitāḥ
gṛhiṇāṃ deśayiṣyanti kāmā agniśikhopamāḥ /
praviśya ca gṛhāṃsteṣāṃ dūṣayiṣyanti tān kulān
gṛhiṇaśca bhaviṣyanti teṣu śāstārasaṃjñinaḥ /
teṣāṃ ca vipravustānāṃ putradārāṇi dūṣayi
ye teṣāmannapānena kariṣyanti anugraham /
teṣāṃ tatputradāreṣu bhāryāsaṃjñā bhaviṣyati
gṛhiṇo na svadāreṣu bhaviṣyantyadhimūrcchitāḥ /
yathā te pravrajitvā hi paradāreṣu mūrcchitāḥ
śikṣāvadātavastrāṇaṃ gṛhīṇaṃ yā mi darśitā /
sā śikṣā teṣāṃ bhikṣūṇāṃ tasmin kāle na bheṣyati
bherīśaṅkhamṛdaṅgehi pūjāṃ kāhenti te mama /
yā ca sā uttamā pūjā pratipattirna bheṣyati
te ātmanā suduḥśīlā dṛṣṭvā śīlapratiṣṭhitān /
anyonyamevaṃ vakṣyanti ete 'pi yādṛśā vayam
śrutvā śīlasya te varṇaṃ duḥśīlāḥ pāpagocarāḥ /
paryutthitāśca vakṣyanti naivaitadbuddhabhāṣitam
na ca hrī bheṣyate teṣāṃ naṣṭaṃ śrāmaṇakaṃ dhanam /
coditābhūtavācāya buddhabodhiṃ pratikṣiti
teṣāṃ vyāpannacittānāmutsṛṣṭvā buddhaśāsanam /
dharmaṃ pratikṣipitvā ca vāso 'vīcau bhaviṣyati
na me śrutaṃ ca dṛṣṭaṃ vā yeṣāmetādṛśī carī /
te buddhajñānaṃ lapsyante bāladharmapratiṣṭhitāḥ
yā teṣāṃ kuhanā tatra śāṭhiyaṃ vākkiyaṃ tadā /
jānāmi tadahaṃ sarvaṃ jñānaṃ me 'tra pravartate
sacet kalpaṃ prabhāṣeyaṃ yatteṣāṃ skhalitaṃ pṛthu /
bodhisattvapratijñānāṃ kiṃcinmātraṃ prakīrtitam
nāsti pāpamakartavyaṃ kumārā teṣa bheṣyati /
mā tehi saṃstavaṃ sārdhaṃ kuryāstvaṃ kāli paścime
(Vaidya 153)
ālapet saṃlapeyyāsi kuryāsī teṣu gauravam /
anolīnaḥ satkareyyāsi agrabodhīya kāraṇāt
varṣāgraṃ paripṛcchitvā yaste vṛddhataro bhavet /
kuryā hi gauravaṃ tatra śirasā pādavandanam
na teṣāṃ skhalitaṃ paśyedvodhimaṇḍa vipaśyatām /
pratighātaṃ na janayet maitracittaḥ sadā bhavet
yadyeṣāṃ skhalitaṃ paśyeddoṣāṃsteṣāṃ na kīrtayet /
yādṛśaṃ kāhitī karma lapsyate tādṛśaṃ phalam
smitena mukhacandreṇa vṛddheṣu navakeṣu ca /
pūrvābhāṣī bhavennityaṃ hatamānaśca sūrataḥ
cīvaraiḥ piṇḍapātaiśca kuryāsteṣāmanugraham /
evaṃ cittaṃ pradadhyāstvaṃ sarve bheṣyanti nāyakāḥ
adhyeṣyeyuryadi tvāṃ te dharmadānasya kāraṇāt /
prathamaṃ vācaṃ bhāṣeyyā nāhaṃ vaipulyaśikṣitaḥ
evaṃ tvaṃ vāca bhāṣeyyā āyuṣmān vijña paṇḍitaḥ /
kathaṃ mahātmanāṃ śakyaṃ purato bhāṣituṃ mayā
sahasaiṣāṃ na jalpeta tulayitvā ca bhājanam /
yadi bhājanaṃ vijānīyā anadhīṣṭo 'pi deśayet
yadi duḥśīla paśyesi pariṣāyāṃ bahusthitān /
saṃlekhaṃ mā prabhāṣestvāṃ varṇaṃ dānasya kīrtayeḥ
bhaveyuryadi vālpecchāḥ śuddhāḥ śīle pratiṣṭhitāḥ /
maitraṃ cittaṃ janitvā tvaṃ kuryāḥ saṃlekhikīṃ kathām
parīttā yadi pāpecchā śīlavanto bahū bhavet /
labdhapakṣastadā bhūtvā varṇaṃ śīlasya kīrtayet
pūrvaṃ pariṣadaṃ jñātvā yadi śuddhā bhavettadā /
yāvantaḥ kuśalā dharmāḥ sarvāṃstebhyaḥ prakāśayet
dānaṃ śīlaṃ tathā kṣāntiṃ vīryaṃ dhyānaṃ śrutaṃ tathā /
saṃtuṣṭyalpecchasaṃlekhān varṇayet kīrtayet sadā
araṇyavāsaṃ dhyānasukhaṃ gaṇavāsavivarjanam /
eteṣāṃ varṇa bhāṣeta evaṃ hi dhārayet sukham
araṇyavāsa no riñcenna śīlaparamo bhavet /
pratisaṃlānu seveta na dānaparamo bhavet
(Vaidya 154)
śīlaskandhe sthihitvā ca bāhuśrutyamupārjayet /
imaṃ samādhimeṣantaḥ pūjayecchāstṛdhātavaḥ
chatrairdhvajaiḥ patākābhirgandhamālyavilepanaiḥ /
kārayet pūja buddhasya samādhiṃ śāntameṣatā
rañjanīyehi tūryehi saṃgītiṃ saṃprayojayet /
pūjayeddhātuṃ buddhasya anolīno atandritaḥ
yāvanti gandhamālyāni dhūpanaṃ cūrṇa cailikam /
sarvaistaiḥ pūjayennāthaṃ buddhajñānasya kāraṇāt
yāvatī kācit pūjāsti aprameyā acintiyā /
kuryāstāḥ sarvabuddhānāṃ samādhiṃ śāntameṣatāḥ
pratyaṃśaṃ sarvasattvebhyaḥ samaṃ dadyādaniśritaḥ /
asaṅgajñānameṣanto buddhajñānamanuttaram
mayāpi pūrvabuddhānāṃ kṛtā pūjā acintiyā /
aniśritena bhūtvainaṃ samādhiṃ śāntameṣatā
durlabhotpādu buddhānāṃ durlabho mānuṣo bhavaḥ /
durlabhā śāsane śraddhā pravrajyā upasaṃpadā
yena ārāgitaḥ śāstā cittaṃ bodhāya nāmitam /
mā cala tvaṃ pratijñāyāstiṣṭha ca pratipattiṣu
ya idaṃ dhārayet sūtraṃ kṣayakāle upasthite /
pratibhānaṃ labhet kṣipraṃ pravṛttaṃ yadi dhārayet
ekagāthāṃ pi dhāritvā puṇyaskandho acintiyaḥ /
kiṃ vā punaḥ sarvasūtraṃ dhārayed yaḥ śrutārthikaḥ
sarvasattvān bodhiprāptān pūjayed yo hyatandritaḥ /
yaḥ kuryād gauraveṇāsau kalpasattvopamān sadā
itaḥ samādhito yaśca gāthāmekāṃ pi dhārayet /
sarvaṃ purimakaṃ puṇyaṃ kalāṃ nopaiti ṣoḍaśīm
acintiyānānuśaṃsān buddhajñānena jānami /
imaṃ samādhiṃ śrutveha yaḥ kāṅkṣāṃ na kariṣyati
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0