Samādhirājasūtra · Chapter 17
iti śrīsamādhirāje pūrvayogaparivarto nāma ṣoḍaśaḥ || 16 ||
(Vaidya 103)
17 Bahubuddhanirhārasamādhimukhaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃstāṃ mahatīṃ sāgaropamāṃ parṣadaṃ dharmakathayā saṃdarśya samuttejya saṃpraharṣya samādāpya utthāyāsanāt prākrāmat | yena ca gṛdhrakūṭaparvatarājastenaiva upasamakrāmat | upasaṃkramya ca prajñapta evāsane nyaṣīdat | bhikṣusaṃghaparivṛto devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyanamaskṛtaḥ sāgaropamāyāṃ parṣadi dhama saṃdeśayati sma | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantaṃ nirgataṃ viditvā aśītyā prāṇikoṭīśataiḥ sārdhaṃ sarvairdevabhūtairanyalokadhātvāgataiśca saṃbahulairbodhisattvamahāsattvaniyutaiḥ sārdhaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanaṃ gṛhītvā tūryaśatairvādyamānaiśchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiratyucchritābhiḥ mahāmālyābhinirhāramādāya bhagavataḥ pūjākarmaṇe yena gṛdhrakūṭaparvato yena ca bhagavāṃstenopajagāma | upetya ca bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya taiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanaistūryatālāvacaraiḥ pravādyamānairmahatīṃ pūjāṃ kṛtvā ekānte nyaṣīdat sagauravaḥ sapratīśo dharmaparipṛcchāyai ||
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kaṃcideva pradeśaṃ sacenme bhagavānavakāśaṃ kuryāt pṛṣṭapraśnavyākaraṇāya | evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - pṛccha tvaṃ kumāra tathāgatamarhataṃ samyaksaṃbuddhaṃ yad yadevākāṅkṣasi | nityakṛtaste kumāra tathāgatenāvakāśaḥ | evamukte candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - katibhirbhagavan dharmaiḥ samanvāgato bodhisattvaḥ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate? evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - caturbhiḥ kumāra dharmaiḥ samanvāgato bodhisattvaḥ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate | katamaiścaturbhiḥ? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sūrato bhavati suvisaṃvāso dānto dāntabhūmimanuprāptaḥ | sa parairākruṣṭo vā paribhāṣito vā duruktānāṃ durbhāṣitānāṃ vacanapathānāṃ kṣamo bhavatyadhivāsanajātīyaḥ karmadarśī nihatamāno dharmakāmaḥ | anena kumāra prathamena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ imaḥ samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlavān bhavati | pariśuddhaśīlaḥ (Vaidya 104) akhaṇḍaśīlaḥ acchidraśīlaḥ aśabalaśīlaḥ akalmaṣaśīlaḥ acyutaśīlaḥ anāvilaśīlaḥ agarhitaśīlaḥ abhyudgataśīlaḥ aniśritaśīlaḥ aparāmṛṣṭaśīlaḥ anupalambhaśīlaḥ āryapraśastaśīlo vijñapraśastaśīlaḥ | anena kumāra dvitīyena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ima samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvastraidhātuke uttrastacitto bhavati saṃtrastacitto nirviṇṇacitto niḥsaraṇacittaḥ | anarthikaḥ anabhirataḥ anadhyavasitaḥ anabhiṣaktaḥ | sarvatraidhātuke udvignamānasaḥ | anyatra traidhātukāt sattvāni mocayiṣyāmīti vyāyamate | samudāgacchatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | anena kumāra tṛtīyena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattva imaṃ samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ śrāddho bhavati | atṛpto bhavati dharmaparyeṣṭyām | bahuśruto bhavati | viśārado bhavati | dharmakāmaśca dharmagurukaḥ | na lābhasatkāraślokaguruko
na jñānagurukaḥ | yathāśrutāṃśca dharmān yathāparyavāptān parebhyaśca vistareṇa deśayati saṃprakāśayati hitavastupūrvagamena cittena na jñātralābhakāmanayā | api tu khalu punaḥ kimitīme sattvā imān dharmān śrutvā avinivartanīyā bhaveyuranuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti | anena kumāra caturthena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ imaṃ samādhiṃ pratilabhate ||
ebhiḥ kumāra caturbhirdharmaiḥ samanvāgato bodhisattvo mahāsattva imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhibhabhisaṃbudhyate | tadanenāpi te kumāra paryāyeṇaivaṃ veditavyaṃ yathāyaṃ samādhirbahubuddhadeśito bahubuddhavarṇito bahubuddhasaṃprakāśito bahubuddhapravicitaḥ | bahūnāṃ ca buddhānāṃ bhagavatāmantikānmayā pravrajitvā ayaṃ kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaḥ samādhirvistareṇa śruta udgṛhītaḥ pṛṣṭo dhārito vācitaḥ pravartito 'raṇabhāvanayā bhāvito bahulīkṛtaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśitaḥ | atha khalu bhagavānimameva bahubuddhanirhārasamādhimukhaṃ pūrvayogakathānirdeśaṃ bhūyasyā mātrayā tasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya vistareṇa gāthābhigītena saṃprakāśayati sma -
smarāmi kalpe 'tuliyāprameye yadā jino āsi svarāṅgaghoṣaḥ /
svarāṅgaghoṣasya tathāgatasya varṣaṃ śatā ṣaṣṭi abhūṣi āyuḥ
tasyānu buddho parimeṇa āsīt jñāneśvaro nāma narāṇamuttamaḥ /
jñāneśvarasya dvipadottamasya varṣaṃ sahasrā daśa dvau ca āyuḥ
jñāneśvarasyāpi pareṇa buddho tejeśvaro nāma jino abhūṣi /
(Vaidya 105)
tejeśvarasya dvipadottamasya ṣaṭsaptatī varṣasahasra āyuḥ
tejeśvarasyoparatena buddho matīśvaro nāma jino abhūṣi /
matīśvarasya dvipadottamasya varṣāṇa koṭī paripūrṇa āyuḥ
matīśvarasyoparatena buddho brahmeśvaro nāma jino abhūṣi /
brahmeśvarasya dvipadottamasya caturdaśo varṣasahasra āyuḥ
brahmeśvarasyoparatena buddho agnīśvaro nāma jino abhūṣi /
agnīśvarasya dvipadottamasya ṣaṣṭistadā varṣasahasra āyuḥ
agnīśvarasyoparatena buddho brahmānano nāma jino abhūṣi /
brahmānanasya dvipadottamasya rātriṃdivā sapta abhūṣi āyuḥ
brahmānanasyoparatena buddho gaṇeśvaro nāma jino abhūṣi /
gaṇeśvarasya dvipadottamasya ṣaḍvarṣakoṭyaḥ paripūrṇa āyuḥ
gaṇeśvarasyoparatena buddho ghoṣeśvaro nāma jino abhūṣi /
ghoṣeśvarasya dvipadottamasya navavarṣakoṭyaḥ paripūrṇa āyuḥ
ghoṣeśvarasyoparatena buddho ghoṣānano nāma jino abhūṣi /
ghoṣānanasya dvipadottamasya daśavarṣakoṭyaḥ paripūrṇa āyuḥ
(Vaidya 106)
ghoṣānanasyoparatena buddhaścandrānano nāma jino abhūṣi /
candrānanasya dvipadottamasya rātriṃdivā eka abhūṣi āyuḥ
candrānanasyoparatena buddhaḥ sūryānano nāma jino abhūṣi /
sūryānanasya dvipadottamasya aṣṭādaśo varṣasahasra āyuḥ
sūryānanasyoparatena buddho brahmānano nāma jino abhūṣi /
brahmānanasya dvipadottamasya triviṃśati varṣasahasra āyuḥ
brahmānanasyoparatena buddho brahmaśravo nāma jino abhūṣi /
brahmaśravasya dvipadottamasya aṣṭādaśo varṣasahasra āyuḥ
ekasmi kalpasmi ime upannā duve śate lokavināyakānām /
śruṇohi nāmāniha kīrtayiṣye anābhibhūtān tathāgatānām
anantaghoṣaśca vighuṣṭaghoṣo vighuṣṭatejaśca vighuḥṭaśabdaḥ /
svarāvighuṣṭaśca svarārcitaśca svarāṅgaśūraśca svarāṅgaśabdaḥ
jñānābalo jñānaviśeṣagaśca jñānābhibhūrjñānasamudgataśca /
jñānārcimān jñānaabhyudgataśca vighuṣṭajñānastatha jñānaśūraḥ
brahmābalo brahmavasuḥ subrahma brahmā ca devastatha brahmaghoṣaḥ /
(Vaidya 107)
brahmeśvaro brahmanarendranetre brahmasvarāṅgaḥ svarabrahmadattaḥ
tejobalastejavatiḥ sutejāḥ tejeśvarastejasamudrataśca /
tejovibhustejaviniścitaśca | tejasvarendraḥ suvighuṣṭatejāḥ
bhīṣmo balo bhīṣmamatiḥ subhīṣmo bhīṣmānano bhīṣmasamudrataśca /
bhīṣmārci rbhīṣmottaru rbhīṣmaghoṣā ete jinā lokavināyakā 'bhūt
gambhīraghoṣaḥ śiridhāraṇaśca viśuddhaghoṣeśvaru śuddhaghoṣaḥ /
anantaghoṣaḥ suvimuktaghoṣo māro balo māravitrāsanaśca
sunetra śuddhānanu netraśuddho viśuddhanetraśca anantanetraḥ /
samantanetraśca vighuṣṭanetro netrābhibhūrnetra aninditaśca
dāntottaro dānta sudāntacittaḥ sudānta śāntedriya śāntamānasaḥ /
śāntottaraḥ śāntaśirī praśāntaḥ śāntīya pāraṃgatu śāntiśūraḥ
sthitottaraḥ śānta sudāntacittaḥ sudāntaśāntendriyu śāntamānasaḥ /
śāntottaraḥ śāntaśriyā jvalantaḥ śāntapraśānteśvaru śāntiśūraḥ
gaṇendra gaṇamukhyu gaṇeśvaraśca gaṇābhibhūrgaṇivara śuddhajñānī /
mahāgaṇendraśca gaṇendraśūro anyo puno gaṇivara pramocakaḥ
dharmadhvajaśco tatha dharmaketuḥ dharmottaro dharmasvabhāva udgataḥ /
(Vaidya 108)
dharmabalaścaiva sudharmaśūraḥ svabhāvadharmottaraniścitaśca
svabhāvadharmottaraniścitasya aśītikoṭyaḥ sahanāmadheyāḥ /
dvitīyakalpasmi utpanna nāyakā ete mayā pūjita bodhikāraṇāt
svabhāvadharmottaraniścitasya yo nāmadheyaṃ śṛṇute jinasya /
śrutvā ca dhāreti vighuṣṭa nāma sa kṣiprametaṃ labhate samādhim
eteṣa buddhān pareṇa anyo acintiye aparimitasmi kalpe /
abhūṣi buddho naradevapūjitaḥ sa nāmadheyena narendraghoṣaḥ
narendraghoṣasya tathāgatasya ṣaṭsaptatī varṣasahasramāyuḥ /
trayaśca koṭīśata śrāvakāṇāṃ yaḥ sannipātaḥ prathamo abhūṣi
ṣaḍabhijña traividya jitendriyāṇāṃ mahānubhāvāna maharddhikānām /
kṣīṇāsravāṇāntimadehadhāriṇāṃ saṃghastadā āsi prabhākarasya
aśīti koṭīniyutā sahasrā yo bodhisattvāna gaṇo abhūṣi /
gambhīrabuddhīna viśāradānāṃ mahānubhāvāna maharddhikānām
abhijñaprāptāḥ pratibhānavanto gatigatāḥ sarvita śunyatāyāḥ /
ṛddhīya gacchanti te kṣetrakoṭiyo tatottare yāttika gaṅgavālukāḥ
(Vaidya 109)
pṛcchitva praśnaṃ dvipadānanuttamān punenti tasyaiva jinasya antike /
sūtrāntanirhāraniruktikovidā ālokabhūtā vicaranti medinīm
sattvānamarthāya caranti cārikāṃ mahānubhāvāḥ sugatasya putrāḥ /
na kāmahetoḥ prakaronti pāpaṃ devā pi teṣāṃ spṛha saṃjanenti
anarthikā bhavagatiṣu na niśritāḥ samāhitā dhyānavihāragocarāḥ /
viniścitārthāśca viśāradāśca nirāmagandhāḥ sada brahmacāriṇaḥ
acchedyavākyāḥ pratibhānavanto niruktinirdeśapadārthakovidāḥ /
sarvatrasaṃdarśaka buddhaputrāḥ parigṛhītāḥ kuśalena karmaṇā
anantakalpāścariyāya udgatāḥ stutāḥ praśastāḥ sada nāyakehi /
vimokṣatattvārthapadāna deśakāḥ asaṃkiliṣṭāḥ suviśuddhaśīlāḥ
anopaliptāḥ padumena vāriṇā vimukta traidhātukato 'pramattāḥ /
anopaliptāṣṭahi lokadharmairviśuddhakāyāḥ pariśuddhakarmāḥ
alpeccha saṃtuṣṭa mahānubhāvā agṛddha te buddhaguṇāḥ pratiṣṭhitāḥ /
sarveṣa sattvāna gatiḥ parāyaṇā na ghoṣamātrapratipattisārāḥ
yatra sthitāstaṃ ca pareṣu deśayu sarvehi buddhehi parigṛhītāḥ /
(Vaidya 110)
vaiśvāsikāḥ kośadharā jinānāṃ te sarvi traidhātuki trastamānasāḥ
praśāntacittāḥ sada raṇyagocarā adhiṣṭhitā lokavināyakebhiḥ /
bhāṣanti sutrāntasahasrakoṭiyo yaṃ caiva bhāṣanti ta buddhavarṇitam
vivarjitāḥ sarvapadebhi laukikāḥ śūnyādhimuktāḥ paramārthadeśakāḥ /
anantavarṇā guṇasāgaropamāḥ bahuśrutāḥ paṇḍita vijñavantaḥ
sacet kumāro bahukalpakoṭiya adhiṣṭhihantaḥ pravadeya varṇam /
sa alpakaṃ tat parikīrtitaṃ bhaved yathā samudrādudabindurekaḥ
tasmiṃśca kāle sa narendraghoṣo deśetimaṃ śānta samādhi durdṛśam /
mahātrisāhasriya lokadhātu devehi nāgehi sphuṭo abhūṣi
tasyo imaṃ śānta samādhi bhāṣataḥ prakampitā medini ṣaḍvikāram /
devā manuṣyā yatha gaṅgavālikā avivartikāye sthita buddhajñāne
tatrāsi rājā manujāna īśvaraḥ śirībalo nāma mahānubhāvaḥ /
putrāṇa tasyo śata pañca āsannabhirūpa prāsādika darśanīyāḥ
aśīti koṭīśata istriyāṇāmantaḥpuraṃ tasya abhūṣi rājñaḥ /
caturdaśo koṭisahasra pūrṇā duhitaro tasya abhūṣi rājñaḥ
sa kārtikāyāṃ tada pūrṇamāsyāmaṣṭāṅgikaṃ poṣadhamādaditvā /
(Vaidya 111)
aśītikoṭīniyutehi sārdhamupāgamallokagurusya antikam
vanditva pādau dvipadottamasya nyaṣīdi rājā purato jinasya /
adhyāśayaṃ tasya viditva rājño imaṃ samādhiṃ dvipadendra deśayi
sa pārthivaḥ śratva samādhimetamutsṛjya rājyaṃ yatha kheṭapiṇḍam /
parityajitvā priya jñātibāndhavān sa pravrajī tasya jinasya śāsane
putrāṇa pañcāśata pravrajiṃsu antaḥpuraṃ caiva tathaiva dhītaro /
anye ca tatra putrajñātibāndhavāḥ ṣaṭsaptatirnayuta trayaśca koṭyaḥ
sa pravrajitveha saputradāraṃ sthapetva āhāranirhārabhūmim /
adhiṣṭhitaścaṃkrami aṣṭavarṣaṃ sa caṃkrame vasthitu kāla kārṣīt
sa kālu kṛtvā tada rājakuñjaro samādhicitto susamāhitaḥ sadā /
tatraiva so rājakule upanno upapāduko garbhamalairaliptaḥ
dṛḍhabalo nāma pitāsya bhūṣi mahāmatī nāma janetri āsīt /
sa jātamātro avacī kumāro kaccinnu so tiṣṭhati lokanāthaḥ
jānāti me āśayu lokanātho yeno mamā śānta samādhi deśitaḥ /
(Vaidya 112)
apratyayā apagatapratyayā ca yo eka nirdeśu bhave gatīnām
yā sarvadharmāṇa svabhāvamudrā yaḥ sūtrakoṭīniyutāna āgamaḥ /
yo bodhisattvāna dhanaṃ nirūttaraṃ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
kāyasya śuddhī tatha vāca śuddhī cittasya śuddhistatha dṛṣṭiśuddhiḥ /
ārambaṇānāṃ samatikramo yaḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
avipraṇāśaḥ phaladharmadarśanaṃ aṣṭāṅgikā mārgavarasya bhāvanā /
tathāgataiḥ saṃgamu tīkṣṇaprajñatā satyapraveśaḥ sada dharmajñānam
skandhaparijñā samatā ca dhātunāmapakarṣaṇaṃ cāyatanāna sarvaśaḥ /
anutpāda sākṣātkriyayāvatāraḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
pratisaṃvidā śāntyavatārajñānaṃ sarvākṣarāṇāṃ ca prabhedajñānam /
vastuniveśasamatikramo yaḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
ghoṣaḥ parijñātha prāmodyalābhaḥ prītiśca bhotī sugatāna varṇam /
āryā gatirmārdavatā ca ujjukā kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
nā jātu kuryādbhukuṭiṃ sa sūrataḥ sākhilya mādhurya smitaṃ mukhaṃ ca /
dṛṣṭvā ca sattvān prathamālapeti kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
(Vaidya 113)
anālasyatā gauravatā gurūṇāṃ śuśrūṣaṇā vandana premadarśanā /
upapatti saṃtuṣṭita śuklatā ca kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
ājīvaśuddhistatha raṇyavāso dhūte sthitānusmṛterapramoṣaḥ /
skandheṣu kauśalyamathāpi dhātuṣu kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
āyatanakauśalyamabhijñajñānaṃ kileśaapakarṣaṇa dāntabhūmi /
pṛthusarvamantrāṇamasāvucchedaḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
samatikramaḥ sarvabhavaggatīnāṃ jātismṛti dharmaniṣkāṅkṣatā ca /
dharme ca cittaṃ śruta eṣaṇā ca kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
viśeṣagāmī sada bhāvanārati āpatti kauśalyata niḥsṛtau sthitaḥ /
yatra sthito 'nuśayitāṃ jahāti kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
tīkṣṇasya jñānasya varāgamo yato acāliyo śailasamo akampitaḥ /
avivartitālakṣaṇa dhāraṇīmukhaṃ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
śuklāna dharmāṇa sadā gaveṣaṇā pāpāna dharmāṇa sadā vivarjanā /
saṃkleśapakṣasya sadā pracāru yo kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
sarvāsu śikṣāsu gatiṃgato viduḥ samādhyavasthānagatiṃgataśca /
(Vaidya 114)
sattvāna co āśayu jñātva codako deśeti dharmaṃ varabuddhabodhau
viśeṣajñānaṃ upapattijñānaṃ anantajñānaṃ susamāptajñānam /
sarvaggatīnāṃ pratisaṃdhijñānaṃ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
gṛhān samutsṛjya pravrajyacittaṃ traidhātuke anabhiratī nanugrahaḥ /
cittasya saṃpragrahaṇaṃ saharṣaṇā deśeti dharmaṃ dvipadānamuttamaḥ
dharmeṣu co nābhiniveśa tāyi parigraho dharmavare sadā ca /
karmavipāke ca dṛḍhādhimuktiṃ deśeti dharma dvipadānamuttamaḥ
vinayasmi kauśalya vipākajñānaṃ kalahaṃ vivādāna tathopaśāntiḥ /
avigrahaṃ vāpyavivādabhūmiṃ deśeti dharma dvipadānamuttamaḥ
kṣāntīsamādānamakrodhasthānaṃ viniścaye dharmi sadā ca kauśalam /
padaprabhedeṣu ca jñānadarśanaṃ deśeti dharmaṃ karuṇāṃ janetvā
pūrvāntajñānamaparāntajñānaṃ triyadhvasamatā sugatāna śāsane /
pariccheda uktaḥ sa trimaṇḍalasya evaṃ jino deśayi dharmasvāmī
cittavyavasthāna ekāgratā ca kāyavyavasthāna yathāryabhūmiḥ /
īryāpathastho sada kāli rakṣaṇā deśeti dharmaṃ puruṣarṣabho muniḥ
(Vaidya 115)
hiriśca otrāpyu prāsādikaṃ ca yuktāṃ giraṃ bhāṣati lokajñānam /
pravṛttidharmaṃ prakṛtiṃ ca prāṇināṃ deśeti dharmaṃ varabodhiumagryām
anugrahaṃ co hirimotrāpyaṃ ca cittasya cākuśalatā jugupsanā /
dhūtasyānutsargata piṇḍacaryāṃ deśeti dharmaṃ dvipadānamuttamaḥ
hiriśca otrāpyu sadācaretā gurūṇābhivādana pratyutthānam /
mānasya co nigraha āditaiva evaṃ jino deśayi dharmasvāmī
cittasamutthānata cittakalyatā jñānapratīvedhu tathānubodham /
ajñānapakṣasya sadā vivarjanā deśeti dharmān varabuddhabodhim
cittapraveśaṃ ca rūtasya jñānaṃ niruktyavasthāna viniścitārtham /
sarveṣvanarthāna sadā vivarjanam evaṃ jino deśayi dharmasvāmī
sasaṅgatā satpuruṣehi nityaṃ vivarjanā kāpuruṣāna caiva /
jine prasādaṃ sada prematāṃ ca evaṃ jino deśayi dharma śreṣṭham
saṃketaprajñaptivyāhāratāṃ ca saṃsāraduḥkhāni sadā vivarjanā /
alābhi lābhe ca asaktabhāvamevaṃ jino deśayi dharmamuttamam
satkāru labdhvā ca na vismayeyyā asatkṛtaścāpi bhavedupekṣakaḥ /
bhūte 'pi varṇaṃ na kadāci modiye iya deśanā lokahitasya īdṛśī
(Vaidya 116)
ākrośanāṃ paṃsana sarvaśo sahedasaṃstavaḥ sarvagṛhīhi sārdham /
saṃsargatāṃ pravrajitena kuryādevaṃ jino deśayi dharmasvāmī
buddhāna co gocari supratiṣṭhito agocaraṃ sarva vivarjayitvā /
ācārasaṃpanna sudāntacitto iya dharmanetrī sugatena deśitā
ye bāladharmāḥ sada tān vivarjayet kuladūṣaṇaṃ sarva vivarjayecca /
ārakṣitavyaṃ sada buddhaśāsanaṃ evaṃ jino deśayi dharmasvāmī
alpaṃ ca bhāṣye madhuraṃ suyuktaṃ kalyāṇatāṃ mṛduvacanaṃ pareṣām /
pratyarthikānāṃ sahadharmanigraho iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
pratikramet kāli na co akāle na viśvaset sarvapṛthagjaneṣu /
duḥkhena spṛṣṭo na bhaveta durmanā iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
daridra dṛṣṭvā sadhanaṃ kareyyā duḥśīla dṛṣṭvā anukampitavyā /
hitavastutāyāṃ sada ovadeyya iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
dharmeṇa sattvā anugṛhṇitavyā lokāmiṣatyāgu sadā ca kāryo /
na saṃcayaṃ no nicayaṃ ca kuryādiyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
śīlapraśaṃsā ca kuśīlakutsanā aśāṭhyatā śīlavatāṃ niṣevaṇam /
sarvasvakātyāgi dhane 'pyaniśrito iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
(Vaidya 117)
adhyāśayeno guruṇā nimantraṇā yathā ca bhāṣe tatha sarva kuryām /
abhīkṣṇa seveyya ca dharmabhāṇakaṃ iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
sagauravaḥ prītamanāḥ sadā bhavet somyāya dṛṣṭīya sadā sthito bhavet /
pūrvāsu caryāsu suniścitaḥ sadā iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
pūrvaṃgamaḥ kuśalacarīṣu nityamupāyakauśalya nimittavajane /
saṃjñāvivarte tatha vastulakṣaṇe iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
sūtrāntanirhārapadeṣu kauśalaṃ satyāna nirdeśapadeṣu niścayaḥ /
vimuktijñānasya ca sākṣikāritā iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
śūnyāśca dharmāḥ sada sevitavyā viśāradāḥ śīlabale pratiṣṭhitāḥ /
samādhisthānena samottareyyā iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
na jñātralābhaṃ pi kadāci deśayeccittasya cāpī kuhanāṃ na kuryāt /
dṛṣṭīkṛtāṃ sarva vivarjayecca iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
pratibhānu śreṣṭhaṃ vara dhāraṇīye jñānasya cobhāsu anantapāro /
adhiṣṭhānamantra pratibhānayuktiriyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
(Vaidya 118)
śīlasya dvāramima mārgabhāvanā pratipatti - ovādanayaśca bhadrako /
anuśāsanī atra caritva śāsanī iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
anulomikī kṣānti ya buddhavarṇitā kṣāntisthito doṣa vivarjayeta /
ajñāna varjeyya sthihitva jñāne iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
jñānapratiṣṭhā tatha yogabhūmī yogeśvarī bodhayi prasthitānām /
niṣevaṇā satpuruṣāṇa nityaṃ iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
ayuktayogīna sadā vivarjanā tathāgatairbhāṣita buddhabhūmi /
anumoditā sarvihi paṇḍitehi iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
bālaiḥ pratikṣipta ajñātakehi abhūbhiratra pṛthuśrāvakāṇām /
parigṛhītāḥ sada bodhisattvaiḥ iyaṃ jine īdṛśa ānuśāsanī
tathāgatehi anubuddhametaṃ devehi co satkṛtu pūjitaṃ ca /
anumoditaṃ brahmasahasrakoṭibhiḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
nāgasahasrehi sadā susatkṛtaṃ suparṇayakṣehi ca kinnarehi /
yā bhāṣitā bodhivarā jinebhiḥ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
paryāpta yā nityu supaṇḍitehi dhanaṃ ca śriṣṭhaṃ pravaraṃ sulabdham /
(Vaidya 119)
nirāmiṣaṃ jñāna cikitsa uttamā kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
jñānasya koṣaḥ pratibhānamakṣayaṃ sūtrāntakoṭīna praveśa eṣaḥ /
parijña traidhātuki bhūtajñānaṃ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
naukā iyaṃ deśita pāragāmināṃ nāvā pi co oghagatāna eṣā /
kīrtiryaśo vardhati varṇamālā yeṣāmayaṃ śānta samādhi deśitaḥ
praśaṃsa eṣā ca tathāgatānāṃ stavaśca eṣo puruṣarṣabhāṇām /
stava bodhisattvāna nayaśca akṣayo yehī ayaṃ śānta samādhi deśitaḥ
maitrī iyaṃ doṣaśame prakāśitā upekṣiyaṃ kāruṇikāna bhūmim /
āśvāsayanteṣa mahāśayānāṃ yeṣāṃ kṛtenaiṣa samādhi bhāṣitaḥ
pratipattiyaṃ deśita siṃhanādināmitu buddhajñānasya varasya āgamaḥ /
sarveṣa dharmāṇa svabhāvamudrāḥ samādhyayaṃ deśitu nāyakehi
sarvajñajñānasya ca āharitrimā caryā iyaṃ bodhayi prasthitānām /
vitrāsanaṃ māracamūya cāpi samādhyayaṃ śānta jinena deśitaḥ
vidyā iyaṃ dharmasthitāna tāyināṃ amitramadhye paramā ca rakṣā /
pratyarthiṃkānāṃ sahadharmanigrahāḥ samādhyayaṃ śānta jinena deśitaḥ
(Vaidya 120)
pratibhānabhūmī iya saṃprakāśitā balā vimokṣā tatha indriyāṇi /
viśiṣṭa aṣṭādaśa buddhadharmāḥ samādhi śānteṣa niṣevamāṇāḥ
daśāna paryeṣṭi balāna bhūtā pūrvanimittaṃ pi ca buddhajñāne /
ye buddhadharmāḥ puruṣottamena prakāśitā lokahitānukampinā
buddhāna putrebhirayaṃ pratīhito vimokṣakāmānayu mārgu deśitaḥ /
prītiśca tasmin sugatātmajānāṃ śruṇitvimaṃ śānta samādhi durdṛśam
yā buddhajñānasya ca pāripūritā yābheṣate paṇḍitu bodhisattvaḥ /
viśuddhacittaśca śucirniraṅgaṇo imaṃ niṣeveta samādhi śāntam
pariśuddha kāyo 'sya yathā jināna vimokṣajñānaṃ ca vimuktidarśanam /
asaṃkiliṣṭaḥ sada rāgabandhanaiḥ imaṃ niṣeveta samādhi bhadrakam
abhūmi doṣe vigamaśca mohe jñānasya co āgamu muktimicchataḥ /
vidyāya utpādu avidyanāśakam imaṃ niṣeveta samādhi śāntam
vimuktisārāṇiya tṛpti bhāṣitā dhyāyīnayaṃ śānta samādhi deśitaḥ /
cakṣuśca buddhānamaninditānāmimaṃ niṣeveta samādhi śāntam
abhijña eṣā bahukṣetre darśitā ṛddhiśca buddhāna ananta darśitā /
yā dhāraṇī sāpi tato na durlabhā niṣevamāṇasya samādhimetam
(Vaidya 121)
śāntendriyasyo iha sthānu bodhaye idamadhiṣṭhānamanantadarśitam /
sūkṣmaṃ ca jñānaṃ vipulaṃ viśuddhaṃ niṣevamāṇasya imaṃ samādhim
su budhyate naiṣa ayuktayogairvivartanaṃ sarvasu akṣarāṇām /
na śakyu ghoṣeṇa vijānanāya yeno ayaṃ śānta samādhi na śrutaḥ
jñātaṃ tu vijñairayu bodhisattvairyathā va yaṃ deśitu dharmasvāminā /
pratibuddhu śāntehi aninditehi imaṃ samādhiṃ pratiṣevamāṇaiḥ
ārabdhavīryehi samudgṛhītamupasthitaṃ ca sāpi sadā sudhāritam /
duḥkhakṣayo jātinirodhajñānamimaṃ samādhiṃ pratiṣevamāṇaiḥ
sarveṣa dharmāṇamajāti bhāṣitā evaṃ ca sarvāsu bhavaggatīṣu /
jñānāgru buddhāna mahāśayānāṃ kaccijjino bhāṣati taṃ samādhim
tasyo kumārasyimi gātha bhāṣato aṣṭāśītiniyutasahasra pūrṇāḥ /
ghoṣānugā kṣānti labhiṃsu tatra avivartikāye sthitu buddhajñāne
dṛḍhabalastamavadī kumāramadyāpi so tiṣṭhati lokanāthaḥ /
pṛcchāmi tvaṃ dāraka etamarthaṃ kutastvayā eṣa śrutaḥ samādhiḥ
kumāru rājan avadī śṛṇohi dṛṣṭasmi koṭīniyutaṃ jinānām /
(Vaidya 122)
ekasmi kalpasmi te sarvi satkṛtā ayaṃ ca me śānta samādhi pṛcchitaḥ
catvāri kalpā navatiṃ ca anye kalpāna koṭīniyutā sahasrāḥ /
jātismaro bhomyahu tatra tatra na cāpi garbhe upapadyi jātu
tato mayā eṣā samādhi bhāvitaḥ śuddhaṃ śrutasteṣa jināna bhāṣatām /
śrutvā ca uddiṣṭu janetva chandaṃ niṣkāṅkṣaāptena spṛśiṣyi bodhim
ye bhikṣu mahyaṃ paripṛcchadenti paryāpuṇantasya imaṃ samādhim /
upasthapemī ahu tatra gauravaṃ yathaiva lokārthakarāṇa antike
yeṣāṃ mayā antika eka gāthā uddiṣṭa caryāṃ caratānulomikīm /
mānyāmi tānapyahu śāntu ete upasthapemī ahu buddhagauravam
yaścāpi māṃ pṛcchitu kaścideti paryāpuṇantaṃ imu satsamādhim /
svapnāntare 'pīha na me 'sti kāṅkṣā nāhaṃ bhaviṣye jinu lokanāyakaḥ
vṛddheṣu madhyeṣu naveṣu bhikṣuṣu sagauravo bhomyahu supratītaḥ /
sagāravasyo mama vardhate yaśaḥ puṇyaṃ ca kīrtiśca guṇāstathaiva
kalīvivādeṣu na bhomi utsuko alpotsuko bhomyahu tatra kāle /
anyā gatirbhoti karitva pāpakaṃ anyā gatirbhoti karitva bhadrakam
ayuktayogāna asaṃyatānāmamanojña teṣāṃ vacanaṃ śruṇitvā /
(Vaidya 123)
karmasvako bhomyahu tasmi kāle kṛtasya karmasya na vipraṇāśaḥ
na hyatra krodho bhavatī parāyaṇaṃ kṣāntībalaṃ gṛhṇayahu buddhavarṇitam /
kṣāntiḥ sadā varṇita nāyakehi kṣāntiṃ niṣevitva na bodhi durlabhā
ahaṃ ca bhomī sada śīlavanto anyāṃśca śīlasmi pratiṣṭhapemi /
śīlasya varṇu sadahaṃ bhaṇāmi varṇaṃ ca bhoti mama tatra bhāṣitam
araṇyavarṇaṃ ca sadā pi bhāṣe śīlasmi co bhomi sadā pratiṣṭhitaḥ /
samādapemi ahu anya poṣadhe tāṃścaiva bodhāya samādapemi
tān brahmacarye 'pi samādapemi arthasmi dharmasmi pratiṣṭhapemi /
teṣāṃ ca bodhimyahu bodhimārgaṃ yasminnime bhonti ananta saṅgāḥ
smarāmyahaṃ kalpamatītamadhvani yadā jino āsi svarāṅgaghoṣaḥ /
pratijña tasyo purataḥ kṛtā me kṣāntībalo bhomyahu nityakālam
tatra pratijñāya pratiṣṭhihitvā varṣāṇa koṭī caturo aśītim /
māreṇahaṃ kutsita paṃsitaśca na caiva cittaṃ mama jātu kṣubdham
jijñāsanāṃ tatra karitva māro jñātvāna mahyaṃ dṛḍha kṣāntimaitrīm /
prasannacittaścaraṇāni vandya me pañcaśatā bodhivarāya prasthitāḥ
(Vaidya 124)
amatsarī bhomyahu nityakālaṃ tyāgasya co varṇa sadā prabhāṣe /
āḍhyaśca bhomī dhanavān mahātmā durbhikṣakāle bahu bhomi dāyakaḥ
ye bhikṣu dhārenti imaṃ samādhiṃ ye cāpi vācenti ya uddiśanti /
karomi teṣāṃ ahu pāricaryāṃ sarve ca bheṣyanti narāṇamuttamāḥ
karmaṇā tenāhamanuttareṇa paśyāmi buddhān bahu lokanāthān /
labhitva pravrajya jinānuśāsane bhavāmi nityaṃ vidu dharmabhāṇakaḥ
dhūtābhiyukto ahu bhomi nityaṃ kāntāramāraṇya sadā niṣevī /
nāhārahetoḥ kuhanāṃ karomi saṃtuṣṭu bhomī itaretareṇa
anīrṣuko bhomyahu nityakālaṃ kuleṣu cāhaṃ na bhavāmi niśritaḥ /
kuleṣu saktasya hi īrṣya vardhate anīrṣyukastuṣṭi vaneṣu vindami
maitrīvihārī ahu bhomi nityamākruṣṭu santā na janemi krodham /
maitrīvihāriṣyami sūratasya caturdiśaṃ vardhati varṇamālā
alpecchu saṃtuṣṭu bhavāmi nityamāraṇyakaścaiva dhutābhiyuktaḥ /
na cotsṛjāmī ahu piṇḍapātaṃ dṛḍhaṃ samādhāna dhuteṣu vindami
śrāddhaśca bhomī manasaḥ prasādo bahuprasādaḥ sada buddhaśāsane /
(Vaidya 125)
prasāda bahu lapsyami ānuśaṃsā prāsādiko bhomi ahīna indriyaḥ
yaścaiva bhāṣāmyahu tatra tiṣṭhe pratipattisāro ahu nityu bhomi /
pratipattisārasyimi devanāgāḥ kurvantyusthānu prasannacittāḥ
guṇā ime kīrtita yāvatā me ete ca anye ca bahū aneke /
ye śikṣitavyāḥ sada paṇḍitena yo icchatī budhyitu buddhabodhim
smarāmyato bahutaru duṣkarāṇi ye pūrvakalpe caritānyaneke /
bahuṃ pi dānīṃ bhaṇitu na śakyaṃ gacchāmi tāvat sugatasya antikam
sutīkṣṇaprajño vidu bodhisattvo tasmin kṣaṇe sparśayi pañcabhijñā /
ṛddhīya so gacchi jinasya antike sa prāṇikoṭībhiraśītibhiḥ saha
dṛḍhabalo paramu udagra āsīt sārdhaṃ tadā koṭiśatehi ṣaṣṭibhiḥ /
upasaṃkramī mūlu tathāgatasya vanditva pādau purato nyaṣīdat
adhyāśayaṃ tasya viditva rājño imaṃ samādhiṃ dvipadendra deśayi /
śrutvā ca so pārthivimaṃ samādhiṃ ujjhitva rājyaṃ nirapekṣu pravrajī
sa pravrajitvāna imaṃ samādhiṃ bhāveti vāceti prakāśayeti /
sa ṣaṣṭibhiḥ kalpasahasru paścāt padmottaro nāma jino abhūṣi
ṣaṣṭistadā koṭiśata anūnakā ye rājña sārdhaṃ upasaṃkramī jinān /
(Vaidya 126)
te cāpi śrutvaiva samādhimetaṃ tuṣṭā udagrāstada pravrajiṃsu
te pravrajitvāna imaṃ samādhiṃ dhāreṃsu vāceṃsu prakāśayiṃsu /
ṣaṣṭīna kalpāni nayutāna atyayā spṛśiṃṣu bodhiṃ varamekakalpe
anantajñānottaranāmadheyā abhūṣi buddhā naradevapūjitāḥ /
tadekameke dvipadānamuttamo mocenti sattvānyatha gaṅgavālikāḥ
śīrībalo rāju ahaṃ abhūṣi imāṃ caranto varabodhicārikām /
ye mama putrāḥ śata pañca āsan imameva ete anudharmapāpāḥ
evaṃ mayā kalpasahasrakoṭayo ārabdhavīryeṇa atandritena /
samādhi paryeṣṭa ayaṃ viśuddhaḥ samudānayanneti tamagrabodhim
kumāra tasmāddhi ye bodhisattvā ākāṅkṣate etu samādhimeṣitum /
ārabdhavīryo nirapekṣu jīvite mamā kumārā anuśikṣate sadā
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0