Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 14

14.1

iti śrīsamādhirāje samādhinirdeśaparivartastrayodaśaḥ || 13 ||
(Vaidya 83)
14 Smitasaṃdarśanaparivartaḥ |
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvat subhāṣiteyaṃ bhagavatā tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena sarvadharmasvabhāvasamatā sarvabodhisattvaśikṣāsamādhinirdeśaḥ | yathāpi nāma bhagavan dīrgharātramatra śikṣitvā samudāgato 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | pratibhāti ca me bhagavan, pratibhāti ca me sugata | bhagavānāha - pratibhātu te kumāra yasyedānīṃ kālaṃ manyase | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavatā kṛtāvakāśo bhagavantaṃ saṃmukhaṃ sārūpyābhirgāthābhirabhyaṣṭāvīt -
dṛṣṭvāna sattvān dukhitānupadrutān rāgeṇa doṣeṇa sadābhibhūtān /
cittaṃ tvayotpāditu bodhikāraṇādū buddho bhaveyaṃ ti prajāna mocakāḥ

14.2

cīrṇo 'si vīrye bahukalpakoṭiyo dāne dame saṃyami nityu śikṣitaḥ /
śīle ca kṣāntau tatha vīrye 'tandrito dānaṃ ca dattaṃ vipulamanantakam

14.3

na co tava mānasu jātu khinnaṃ hastāṃśca pādāṃstyajamānu jīvitam /
hiraṇyasuvarṇaṃ tatha putradāraṃ rājthaṃ ca tyaktamanapekṣa bhūtvā

14.4

śīlaṃ tavācchaṃ vimalaṃ viśuddham ātmā ca tyakto na ca śīla khaṇḍitam /
kāyena vācā manasā susaṃvṛtā sudāntacittā sugatā namo 'stu te

14.5

kṣāntīratāḥ kṣāntipathe pratiṣṭhitāḥ kāye kṛte khaṇḍa pi naiva krudhyase /
kṣīraṃ tataḥ prasravi maitrabhāvanā āścaryabhūtā sugatā namo 'stu te

14.6

(Vaidya 84)
balairupetā daśabhirbalaiḥ sthitā asaṅgujñānī vidi sarvadharmān /
karuṇāni lokahitakara dharmasvāmin anukampase prajā ima arthakāmaḥ

14.7

śūnyaṃ ti jñānaṃ na ca punihāsti sattvo lokaṃ ca dṛṣṭva tathā ti pranaṣṭamārgam /
vibodhitāste prakṛtinirātmadharme vimuktijātā na ca kvaci sā vimuktiḥ

14.8

pratyādiśaṃ jahiya sadā pramattaṃ jitvā ca māraṃ sabalamanantasainyam /
buddhitva bodhi vipulāmanantajñānaṃ diśehi dharmaṃ parama viśuddhaśāntam

14.9

gaganaṃ pateyyā saha śaśitārakehi pṛthivī vinaśyet sanagaraśailasaṃsthā /
ākāśadhāturapi ca siyānyathātvaṃ no caiva tubhyaṃ vitatha bhaṇeyya vācā

14.10

dṛṣṭvā tvaṃ duḥkhitān sattvānupalambharatāḥ prajāḥ /
anopalambhaṃ deśesi gambhīrāṃ śāntaśūnyatām

14.11

śikṣito 'si mahāvīra kalpakoṭīracintiyā /
anopalambhaśikṣāyāṃ skhalitaṃ te na vidyate

14.12

yādṛśe śikṣito dharme tādṛśaṃ dharmu bhāṣase /
abhūmiratra bālānāṃ yāvanta anyatīrthikāḥ

14.13

ye sthitā ātmasaṃjñāyāṃ te skhalanti avidvasu /
jñātvā dharmāṇa nairātmyaṃ skhalitaṃ te na vidyate

14.14

bhūtavādī mahāvīra bhūtadharmapratiṣṭhitaḥ /
bhūte satye sthito nātha bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣase

14.15

bhūtā te cārikā āsīd yathā te praṇidhiḥ kṛtaḥ /
tasya bhūtasya niṣyandā bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣase

14.16

bhūtacaryāsu saṃpanno bhūtakoṭīsuśikṣitā /
bhūtāśayā bhūtacarī bhūtaprajña namo 'stu te

14.17

(Vaidya 85)
samaste prajñayā nāsti jñānavādi prabhākara /
jñāne viśeṣatāṃ prāpta jñānavādi namo 'stu te

14.18

mitrastvaṃ sarvasattvānāṃ maitrī tava subhāvitā /
aprakampyo yathā meruracalaḥ supratiṣṭhitaḥ

14.19

gaṇe suvipule śāsturgaṇān saṃparikarṣasi /
gabhīraprajñā sugatā nadase pariṣadgatā

14.20

siṃhanādaṃ nadi buddhaḥ siṃhavikrāntavikramaḥ /
jitāste tīrthikāḥ sarve siṃhena kroṣṭukā yathā

14.21

adāntadamako vīra adāntā damitāstvayā /
te ca mitrā dṛḍhā bhonti abhedyā bhonti susthitāḥ

14.22

dṛṣṭvā tvaṃ duḥkhitān sattvānātmadṛṣṭisamāśritān /
nairātmya dharmaṃ deśemi yatra nāsti priyāpriyam

14.23

aśikṣitānāṃ bālānāṃ kumārgapathacāriṇām /
mārgaṃ tvaṃ saṃprakāśesi yena gacchanti nāyakāḥ

14.24

ye sthitā ātmasaṃjñāyāṃ duḥkhe te supratiṣṭhitāḥ /
na te jānanti nairātmyaṃ yatra duḥkhaṃ na vidyate

14.25

akhilitapadadharmadeśako 'si skhalitu na labhyati lokanātha /
avitatha gira saṃprabhāṣase tvaṃ duḥkhamokṣakarā namaste nātha

14.26

bahuniyutaśatā sahasrakoṭyo gaganasthitāḥ pṛthu devanāgayakṣāḥ /
sarviṃ spṛha janenti nāyakasmin bhagavatu vāca śruṇitva arthayuktām

14.27

snigdhamṛdumanojñakālayuktāṃ sumadhura vāca praṇīta premaṇīyām /
aparimitasvarāṅgasaṃprayuktāṃ hitakara mokṣakarīṃ bahujanasya

14.28

turiyaśatasahasra aprameyā sumadhura yukta bhaveyurekakāle /
(Vaidya 86)
divyasvara viśiṣṭa premaṇīyā abhibhavati sugatasya ekavācā

14.29

dvijagaṇakalaviṅkamañjudhoṣāḥ surucira premaṇīyāḥ sugītaśabdāḥ /
śaṅkhapaṭahabherivīṇaśabdāḥ kalamapi na labhantiḥ buddhaśabde

14.30

parabhṛtaśukaśārikāṇa śabdāstatha punaḥ krauñcamayūrakinnarāṇām /
ruta ravita ya keci premaṇīyāḥ kalamapi buddhasvarasya nānubhonti

14.31

priya madhura manojña premaṇīyāḥ sumadhura śāntagirā praśaṃsanīyāḥ /
sarvi gira prayukta ekakāle giravara harṣaṇiyāstathāgatasya

14.32

suramanujanarendradānavānāṃ sakalabhave tribhave ya asti sattvāḥ /
yā prabhā abhavat prabhākarāṇāṃ abhibhavati sugatasya ekaraśmiḥ

14.33

kusumitu sugatasya ātmabhāvaḥ parivṛtu vicitru sarvalakṣaṇaiḥ /
puṇyaśatanirvṛtu accha śuddhaḥ pratapati sarvajage jinasya kāyaḥ

14.34

śaṅkhāna śabda paṇavasughoṣakāṇāṃ bherīṇa śabda tathapi ca kimpalānām /
sarve ca śabda sumadhura premaṇīyā buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti

14.35

tūryāṇa koṭiniyutasahasraśabdā āsvādanīya sumadhura divyakalpāḥ /
prāmodanīya marugaṇa apsarāṇāṃ buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti

14.36

(Vaidya 87)
krauñcā mayūra parabhṛta cakravākā haṃsāḥ kuṇālā bahuvidhapakṣisaṃghāḥ /
ye te saśabdāḥ sumadhura ekakāle buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti

14.37

nāgāna yakṣāṇa asuramahoragāṇāṃ devendrabrahmamarupatīnāṃ ca śabdāḥ /
yāvanta śabdāstribhave manojña kāntā buddhasvarasya kalamapi te na bhonti

14.38

yā brahmaṇo vā marupatinaśca ābhā prabhāsvarāṇāṃ maṇiratanāna ābhāḥ /
sarvā ya ābhā vividhamanekarūpāḥ sarvāsta ekā abhibhavi buddharaśmiḥ

14.39

kāyena śuddho vacasā manena caiva jñānena śuddhastribhavi anopaliptaḥ /
guṇasārarāśi guṇaratano narendraḥ sarvaguṇehi asamasamaḥ svayaṃbhūḥ

14.40

evaṃ stavitvā daśabala satyavādiṃ vācaṃ prabhāṣi muditamanaḥ kumāraḥ /
pūjitva buddhamatuliyamaprameyaṃ buddho bhaveya yatha iva śākyasiṃhaḥ

14.41

tasyo viditvā sugatu viśiṣṭa caryāmasaṅgajñānī smitamakaronnarendraḥ /
maitreyu pṛcchī daśabalajyeṣṭhaputraṃ kasyārthi etaṃ smitu kṛtu nāyakena

14.42

ākampitābhūdvasumati ṣaḍvikāraṃ devāśca nāga gaganasthitā udagrāḥ /
prekṣanti buddhaṃ pramudita hṛṣṭacittāstaṃ vyākarohi sugata anābhibhūtaḥ

14.43

abhūmirasmi bhagavatu śrāvakāṇāṃ yatra pravṛttaṃ puruṣavarasya jñānam /
suviśuddhajñāninnanupamaprajñabhūmi akhilā te smitu kṛtu jina kasya arthe

14.44

(Vaidya 88)
pṛcchami daśabalaṃ vināyakaṃ śākyasiṃha dvipadānamuttamam /
jñānapāramiṃ gataṃ prabhākaraṃ rāgadveṣakhilamohasādakam

14.45

kalpakoṭi carito 'si nāyako gaṅgavālukasamāstatottaram /
eṣamāṇu varabodhimuttamāṃ kasya arthi smitu etu darśitam

14.46

hastapāda parikṛtta śāstunā putradāra priyajñāti bāndhavān /
eṣamāṇu varajñānamuttamaṃ ko nu hetu smitadarśane mune

14.47

aśvahastirathapattiyo tvayā dāsadāsimaṇiratna rūpyakam /
naiva dravyaratanaṃ ca labhyate yanna tyaktu caratā ti cārikām

14.48

jñānu śreṣṭhu tribhave 'tivartate sarvasattvacariyāṃ prajānase /
dhātucittu adhimuktikovidā kasya arthi smitu etu darśitam

14.49

kena pūjita narāṇamuttamāḥ kasya vārtha vipulo bhaviṣyati /
ko ca asya cariyāya grāhakaḥ kasya arthi smitu darśitaṃ mune

14.50

ṣaḍvikāra pṛthivī prakampitā padmakoṭya dharaṇītu utthitāḥ /
koṭipatraparamā prabhāsvarā hemavarṇarucirā manoramā

14.51

yatrime sthita jinasya aurasā bodhisattva paramā maharddhikāḥ /
dharmabhāṇaka bahū samāgatāsteṣa kāruṇika pṛcchi nāyakam

14.52

(Vaidya 89)
bheriśaṅkhatuṇavāḥ sughoṣakāstūrya koṭiniyutāḥ pravāditāḥ /
teṣa śabda gaganasmi śrūyate yādṛśaḥ sugataghoṣa acintiyaḥ

14.53

haṃsakrauñcakalaviṅkakokilāḥ pakṣisaṃgha bahukāḥ samāgatāḥ /
muñci ghoṣa paramaṃ prabhāsvaraṃ buddhaghoṣakala nānubhonti te

14.54

kena dāna dama saṃyamaḥ pure kalpakoṭi bahukā niṣevitāḥ /
kena pūjita narāṇa uttamā kasya arthi smitu etu darśitam

14.55

kena pūrvi dvipadendru pṛcchito gauravaṃ paramu saṃjanitvana /
buddhabodhi kathameṣa labhyate kasya arthi smitu etu darśitam

14.56

yāttikā daśabalā atītakāḥ pratyutpanna sugatā anāgatāḥ /
sarva jānasi narāṇamuttamo tena pṛcchami prajāya kāraṇāt

14.57

cittasaṃtati prajāya jānate sarvi prāṇina anantagocarāḥ /
yasya yādṛśu narasya āśayastena pṛcchami narāṇamuttamam

14.58

ye caranti cariyāmanuttamāṃ hetuyuktivinayasmi kovidāḥ /
buddhajñāna kathametu labhyate etadarthi dvipadendru pṛcchiham

14.59

ye hi dharma sukhumāḥ sudurdṛśāḥ śūnya śānta atulā acintiyāḥ /
bhāvitā daśabalāna gocarāsteṣa artha ahu pṛcchi nāyakam

14.60

(Vaidya 90)
yeṣa maitri karuṇā subhāvitā sarvaprāṇiṣu jage acintiyā /
sattvasaṃjña na ca yeṣa vartate teṣa arthi dvipadendru pṛcchiyām

14.61

yeṣa jñānamatulamacintiyaṃ teṣa grāhya na kadāci vidyate /
cittagocariya pāramiṃ gatā teṣa arthi ahu nātha pṛcchami

14.62

śīlajñānaguṇapāramiṃ gatā tryadhvajñānamatulaṃ bhivartate /
naiva tubhya skhalitūpalabhyate kasya arthi smitu etu darśitam

14.63

śāriputra aniruddha kolitā ye ca anya sugatasya śrāvakāḥ /
naiva teṣa iha jñānu vartate buddhagocaru ayaṃ nirūttaraḥ

14.64

sarvadharmavaśipāramiṃ gatāḥ sarvaśikṣacariyāya udgatāḥ /
saṃjanetva karuṇāṃ vināyakā muñca ghoṣa paramārthakovidā

14.65

ye 'pi pūrva bahukalpakoṭiyo eva cinti dvipadendru pṛcchitaḥ /
bhaṣyamagru śaraṇaṃ parāyaṇaṃ teṣa adya phala brūhi nāyakā

14.66

yakṣarākṣasakumbhāṇḍaguhyakāḥ prekṣamāṇa dvipadānamuttamam /
sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ śrotu vyākaraṇamagrapudgalān

14.67

(Vaidya 91)
bodhisattva bahavo 'dya āgatā ṛddhimanta bahukṣetrakoṭibhiḥ /
jeṣṭhaputra sugatasya aurasāḥ sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ

14.68

gandhahasti purimādiśā gato 'kṣobhyakṣetra diśi lokaviśrutaḥ /
bodhisattvanayutaiḥ puraskṛtaḥ śākyasiṃhu dvipadendru pṛcchanā

14.69

sukhāvatīya varalokadhātuto mahāsthāma prāpta avalokiteśvaraḥ /
bodhisattvanayutaiḥ puraskṛtaḥ śākyasiṃhu dvipadendru pṛcchanā

14.70

yena pūrva bahukalpakoṭiyo aprameya sugatā upasthitāḥ /
sāgarāṇa sakalā ca vālikā eṣatā parama jñānamuttamam

14.71

sarvabuddhastuta saṃpraśaṃsitaḥ sarvadharmaguṇapāramiṃ gataḥ /
sarvalokadiśatāsu viśruto mañjughoṣa sthitu prāñjalīkṛtaḥ

14.72

buddhakṣetraniyutaiścaritvanā sudurlabhamīdṛśakāna darśanam /
buddhaputraguṇavat suśikṣitāḥ sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ

14.73

nāsti anya iha kaści bhājanaṃ evarūpi yatha eta sūratāḥ /
dharmakoṣadhara sarvaśāstunāṃ snigdhabhāva gira muñca nāyakā

14.74

na hyakāraṇaka jinā vināyakā darśayanti smitamagrapudgalāḥ /
muñca ghoṣavara dundubhisvara kasya arthi smitu etu darśitam

14.75

(Vaidya 92)
haṃsakokilamayūrasārasā meghanāda vṛṣabhāḥ pragarjitāḥ /
divyavādyamadhurāḥ pravāditā vyākarohi gira sattvamocanī

14.73

maitrasaṃjanani premavardhanī jñānadarśani avidyariñcanī /
arthatīraṇi prajñāvivardhanī kalpakoṭiniyutā viśodhanī

14.77

viniścitabhāvavibhāvitaduḥkhanirodhapadārthanidarśanī /
sarvakutīrthakavādadhvaṃsanī śūnya nisattva nijīva vibhāvani

14.78

puṇyasahasraśatehi alaṃkṛtaḥ buddhasahasraśatehi caritviha /
devasahasraśatehi susaṃstutaḥ brahmasahasraśatehi namaskṛtaḥ

14.79

rākṣasayakṣakumbhāṇḍaprasādani nāgasuparṇamahoragamocani /
nityamasaktaprayuktaudīraṇi karmaphalehi śubhehi samudgataḥ

14.80

ye ca keci jināḥ parinirvṛtā ye ca anāgata ye ca avasthitāḥ /
sarvi prajānasi saṅgu na te 'stīti sarvaguṇehi samudgata nāyaka

14.81

bhūtadharā sasamudraparvata sarvi mahī ṣaḍvikāra prakampitā /
devagaṇā nabhi puṣpa kṣipanti ca divyu pravāyati gandhu manoramu

14.82

hatarāgadoṣatimirā nikhilā pariśuddhaśīla pariśuddhamanāḥ /
(Vaidya 93)
praśānta śūnya animittaratā narasiṃhanādu nada kāruṇikā

14.83

pratibhānavanta suviśālayaśā susamāptaprajña tathajñāna jinā /
tava loki nāsti samu kāruṇikā bhaṇa kasyu arthi smitu darśayase

14.84

kalaviṅkakokilamayūraravāstatha jīvaṃjīvaṃ jīvakamanojñarutāḥ /
rañjanīya śabdu bhuvi ekakṣaṇe kala tena bhonti sugatasya svare

14.85

bheryo mṛdaṅgapaṇavāśca tathā śaṅkha saveṇu tathā vallariyo /
tūryāsahasra siya ekaravāḥ kala nānubhonti sugatasya rute

14.86

tūryasahasra vara divyarutā rañjanīya gīta siya apsarasām /
sugīti śabdarati saṃjane kala na bhonti sugatasya rute

14.87

ekasvarā tu tava lokahitā nānādhimukti svaru niścarati /
ekaiku manyi mama bhāṣi jino brūhi smitaṃ ti kṛtu kasya kṛte

14.88

devāna śabda tatha nāgarutā ye cāpi kinnararutā madhurāḥ /
praśamenti kleśa na kadācidapi buddhasvarāstu sada kleśanudāḥ

14.89

prītiṃ janeti na ca rāgaratiṃ maitrīṃ janeti na ca doṣamatim /
prajñāṃ janeti na ca moharatiṃ buddhāna sarva malanāśi svaraḥ

14.90

na bahi ca śabdu pariṣātu prajā sarveṣa chindati sa kāṅkṣaśatān /
(Vaidya 94)
na ca onato na hi ca aunnamato samasaukhyadarśana svaro muninaḥ

14.91

bhajyādiyaṃ mahī saśailaraṇā kṣīyate sāgarajalaṃ ca tathā /
candro 'tha sūryu dharaṇīṃ prapated giramanyathā na puna bhāṣi jinaḥ

14.92

sarvāṅgavākya pariśuddhagirā siṃhasvarā madhuramañjagirā /
brahmasvarā sugata kāruṇikā bhaṇa kasya arthi smitu darśayase

14.93

yāvanta sattva iha sarva jage sarveṣa citta carate kuśalaḥ /
ye atītanāgata ye sāṃpratikā bhaṇa kasya arthi smitu darśayase

14.94

yāvanta kecijjina kāruṇikā jñānasmi sarvi vaśi pāramiṃ gatāḥ /
na ca te jinā vimalacandramukhā nāhaitukaṃ smita sada darśayase

14.95

api kalpakoṭi bhaṇi apratimā yatha gaṅgavālika bhaṇeyya guṇān /
na ca śakyu kīrtitu pramāṇu guṇe bhaṇa kasya arthi smitu darśayase

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc