Sādhanadīpikā · Chapter 1
[COMMENTARY TAKEN OVER FROM
GAUDIYA GRANTHA MANDIRA:
This is an interesting text. There appear to be many original verses sprinkled
throughout the text, many of which are incomplete. Some of the verses don't follow
any regular meter and some work is needed to edit this text. Some verses are likely
quotes, but I haven't been able to trace them.
I have used Haridas Shastri's edition, and have not had access to another. It would
be worth finding other manuscripts in order to produce a true critical edition.]
śrī-sādhanā-dīpikā
prathama-kakṣā
amandaṃ vṛndāvana-mandirodare
suhema-ratnāvali-citra-kuṭṭime |
sahopaviṣṭaṃ priyayā samānayā
govinda-sākṣād-bhagavantam āśraye
saṃsāra-kūpe patitān aśeṣān
uddhartu-kāmaḥ kali-kāla-lokān |
yaḥ prādurāsīt kila gauḍa-deśe
caitanya-candraṃ tam ahaṃ prapadye
śrī-caitanya-priyatamaḥ śrīmad-rādhā-gadādharaḥ |
tat-parīvara-rūpasya śrī-govinda-prasevanam ||
tayoḥ sat-prema-sat-pātraṃ śrī-rūpaḥ karuṇāmbudhiḥ |
tat-pāda-kamala-dvandve ratir me syād vraje sadā
tadīya-sevādhipatiṃ mahāśayaṃ
samasta-kalyāṇa-gauṇaika-mandiram |
vārendra-viprānvaya-bhūṣaṇaṃ guruṃ
bhaje'niśaṃ śrī-hari-dāsa-saṃjñakam
yat-sevayā vaśaḥ śrīmad-govindo nanda-nandanaḥ |
payasā saṃyutaṃ bhaktaṃ yācate karuṇāmbudhiḥ
kiṃ cāsmin kadācid vasanta-vāsarāvasare rātrau rāsa-maṇḍale bhramati sati
saṃcāriṇyāḥ śrī-vṛṣabhānu-sutāyā āścaryaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā tamālasya mūle
mūrcchitavān iti mahatī prasiddhiḥ |
tasyaiva kāntā-paricārako'sau
tayoś ca dāsaḥ kila ko'pi nāmnā |
svakīya-lokasya tadīya-dāsye
mati-praveśāya karoti yatnam
śrīmad-rādhā-prāṇa-bandhor naityikaṃ caritaṃ hi yat |
śrīmat-kṛṣṇa-kavīndreṇa kṛpayā prakaṭīkṛtam
śrīmad-rūpājñayā teṣāṃ paramāpta-vareṇa tu |
kṛtaṃ tasmin mayā bhāṣye teṣāṃ vākya-pramāṇataḥ
atha tasmāt pṛthaktvena sākṣād-bhagavato hareḥ |
mantra-mayyāṃ samāsena sevā kiñcid vilikhyate
tat-tat-prasaṅga-saṅgatyā siddhānto'pi ca likhyate |
tasya madhye na likhito grantha-vistāra-bhītitaḥ |
kakṣā-daśama-saṃpūrṇo grantho'yaṃ sambhaviṣyati |10||
tatra prathama-kakṣāyāṃ śrīmat-sevā-prakāśanam |
dvitīye śrīla-govinda-sākṣād-bhagavataḥ kathā
tṛtīye madhya-kaiśore rasotkarṣa-nirūpaṇam |
caturthe'ṣṭādaśārṇasya mantrasyārtho vilikhyate
pañcame'sya vraja-bhuvo māhātmyaṃ parikīrtitam |
ṣaṣṭhe śrībhānu-nandinyāḥ prakāśasya kathā śubhā
śrīman-mahāprabhos tasya bhakta-vṛndasya caiva hi |
tattvātmikā-kathā proktā tat-tad-grantha-pramāṇataḥ
saptame tv aṣṭame proktā punaḥ śrī-rūpa-sat-kathā |
rāgātmikā tathā rāgānugā-bhakti-nirūpaṇam
kakṣāyā navame lekhyaṃ daśame likhyate punaḥ |
śrīmad-bhagavatas tat-tad-bhaktyādes tattva-varṇanam
atha śrīmad-rūpa-sanātanābhyāṃ śrīla-paṇḍita-gosvāmi-śiṣya-śrī-paramānanda-
gosvāminā ca śrīmad-vṛndāvana-yoga-pīṭhādiṣu sarvaṃ svarūpa-rāja-svayaṃ-
bhagavataḥ śrīmad-govinda-devasya śrīman-madana-gopāla-gopīnāthayoś ca sevā
śrīmad-īśvarecchayā sva-sva-sthāne sva-sva-sevāḥ prakāśitāḥ | prakāśas tu na
bhedeṣu gaṇyate sa hi na pṛthak [Laghubhāg. 1.18] iti |
svayaṃ bhagavataḥ śrīmad-govindasya sukhādhikaḥ |
vṛndāvane yoga-pīṭhe sevā tu prakaṭīkṛtā |
śrī-caitanya-kṛpā-rūpa-rūpeṇa karuṇā-kṛtā
sevā gopāla-devasya parmānanda-dā śubhā |
śrī-sanātana-rūpeṇa tatraiva prakaṭīkṛtā
paramānanda-de śrīman-nīpa-pādapa-bhū-tale |
kālindī-jala-saṃsargi-śītalānala-kalpite
rādhā-gadādhara-cchātraḥ paramānanda-nāmakaḥ |
yas tenāśu prakaṭito gopīnātho dayāmbudhiḥ |
vaṃśī-vaṭa-taṭe śrīmad-yamunopataṭe śubhe
tataḥ sarvasva-rūpaṃ jānatā śrīla-rūpeṇa śrī-sanātanena ca mūla-svarūpa-śakti-śrī-
rādhā-gadādhara-parivāre śrīman-mahāprabhor ājñānusāreṇa sva-sva-sthāne sva-
sva-sevā samarpitā | tatrāpi śrī-paṇḍita-gosvāmi-śiṣyaḥ premi-kṛṣṇa-dāsa-
gosvāmine samarpitā śrī-rūpeṇa | tathā hi,
śrīmad-gadādharasyāsya svarūpaṃ pūrva-lakṣaṇam |
jānatā śrīla-rūpeṇa sevā tasmai samarpitā
śrīla-sanātana-gosvāminā svasyātīvāntaraṅgāya śrī-kṛṣṇa-dāsa-brahmacāriṇe
śrī-madana-gopāla-devasya seva samarpitā | evaṃ śrīmad-rūpādvaita-rūpeṇa
śrīmad-raghunāthena śrī=yuta-kuṇḍa-yugala-paricaryā tat-parisara-bhūmiś ca śrī-
govindāya samarpitā | evaṃ śrī-gopīnāthasya sevā śrī-paramānanda-gosvāminā
śrīmadhu-paṇḍita-gosvāmine samarpitā | kiṃ ca trayāṇāṃ śrī-vigrahāṇāṃ preyasī
kila śrī-hari-dāsa-gosvāmi-śrī-kṛṣṇa-dāsa-brahmacāri-gosvāmi-śrī-madhu-
paṇḍita-gosvāmibhiś ca prakāśitā ||
iti prathama-kakṣā
(2)
dvitīya-kakṣā
atha śrī-vṛndāvanottamāṅga-yoga-pīṭhāṣṭa-dala-kamala-karṇikā-rāja-siṃhāsana-
virājamānaḥ sarvasva-rūpa-rājaḥ sarva-prakāśa-mūla-bhūtaḥ svayaṃ bhagavat-śrī-
vrajendra-nandano madhya-kaiśorāvasthitaḥ śrī-govinda-deva eva śrī-
vṛndāvanādhirājaḥ | yathā bahūnāṃ rāja-putrāṇāṃ rāja-putratve sāmye tathāpy
eko rāja-siṃhāsanārho rājā bhavati śruti-smṛti-purāṇādāv asyaiva prādhānyāt,
yathā vraje mahā-rāse dhāmno'bhede'pi parikara-bhedena sarveṣu yūtheṣu
pūrṇatama-prakāśena sthitaḥ san śrī-rādhikāyāḥ pārśve svayam eva virājate, tathā
| ataeva mauna-mudrādikaṃ prakāśya vigrahaval-līlā-kāle sarveṣāṃ śrī-kṛṣṇa-
prakāśānāṃ tatraivānyatra sthitaḥ san śrī-kṛṣṇa-caitanya-mahāprabhos tat
pārṣadānāṃ ca niratiśaya-kṛpā prakāśa-rūpa-śrī-rūpa-sevām aṅgīkṛtya śrī-
govinda-devaḥ svayam eva virājate | tathā hlādinī-śakti-sārāṃśa-mahābhāva-
svarūpayā śruti-smṛti-purāṇādiṣu vṛndāvanādhīśātvena prasiddhayā śrī-rādhayā
saha virājamānatvenāsyaiva prasiddheḥ, yathā brahma-saṃhitāyām (5.37)-
ānanda-cinmaya-rasa-pratibhāvitābhis
tābhir ya eva nija-rūpatayā kalābhiḥ |
goloka eva nivasaty akhilātma-bhūto
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi ||
yathā hari-vaṃśe-
ahaṃ kilendro devānāṃ tvaṃ gavām indratāṃ gataḥ |
govinda iti lokās tvāṃ stoṣyanti bhuvi śāśvatam ||
śrī-bhāgavate ca (10.21.23)-
indraḥ surarṣibhiḥ sākaṃ codito deva-mātṛbhiḥ |
abhyasiñcata dāśārhaṃ govinda iti cābhyadhāt ||
ṭīkā ca-deva-mātṛbhir iti | gāḥ paśūn gāṃ svargaṃ vā indratvena vindatīti kṛtvā
ca govinda ity abhyadhāt nāma kṛtavān |
punas tatraiva daśama-skandhe (10.27.28)-
iti go-gokula-patiṃ govindam abhiṣicya saḥ |
anujñāto yayau śakro vṛto devādibhir divam ||
padyāvalyāṃ[*ENDNOTE #1]-
kālindī-tīra-kalpa-druma-tala-vilasat-padma-pādāravindo
mandāndolāṅgulībhir mukharita-muralī manda-gītābhinandaḥ |
rādhā-vaktrendu-manda-smita-madhura-sudhāsvāda-sandoha-sāndraḥ
śrīmad-vṛndāvanendraḥ prabhavatu bhavatāṃ bhūtaye kṛṣṇa-candraḥ ||
skānde mathurā-khaṇḍe nāradoktau-
tasmin vṛndāvane puṇyaṃ govindasya niketanam |
tat-sevaka-samākīrṇaṃ tatraiva sthīyate mayā ||
bhuvi govinda-vaikuṇṭhaṃ tasmin vṛndāvane nṛpa |
yatra vṛndādayo bhṛtyāḥ santi govinda-lālasāḥ ||
vṛndāvane mahā-sadma yair dṛṣṭaṃ puruṣottamaiḥ |
govindasya mahīpāla te kṛtārthā mahī-tale ||
tathā hi śrī-kṛṣṇa-sandarbhe śrī-bhāgavata-ṣaṣṭha-skandhe (6.8.20)-māṃ keśvavo
gadayā prātar avyād govinda āsaṅgavam ātta-veṇuḥ iti |
ṭīkā ca-tau hi śrī-mathurā-vṛndāvanayoḥ suprasiddha-mahā-yogapīṭhayos tat-tan-
nāmnaiva sahitau prasiddhau tau ca tatra tatra prāpañcika-loka-dṛṣṭyā śrīmat-
pratimākāreṇa bhātaḥ | svajana-dṛṣṭyā sākṣād-bhūtau ca | tatrottara-rūpaṃ
brahma-saṃhitā-govinda-stavādau prasiddham | ataevātrāpi sākṣād-rūpa-vṛnda-
prakaraṇa evaitau paṭhitau ity ādi-sandarbha-ṭīkety arthaḥ |
tathā hi-sākṣād bhagavataḥ śrīmad-govindasya sukhādhikā | tathā hi śrī-caitanya-
caritāmṛte (1.8.50-51)-
vṛndāvane kalpa-vṛkṣa suvarṇa-sadana
mahā-yoga-pīṭha tāṅhā ratna-siṃhāsana
tāte basi āchena sākṣāt vrajendra-nandana
śrī-govinda nāma sākṣāt manmatha-madana
nau sarvatra deśe yathā śrī-kṛṣṇa-prakāśādīnāṃ navīna-prācīnā-dhātu-śīlādy-
ākārāḥ kvacid bhakta-vatsalatayā calac-chakti-prakāśikā arcāyamānāḥ kvacit
sāmānyākārāś ca śrī-nanda-nandana-prakāśā dṛśyante | tathāsau svayaṃ bhagavān
śrī-govinda-devo'pi (iti cet) ? na, kiṃ tv asau tathātve dṛśyamāno'py arcāyamāna-
viśeṣaḥ svayaṃ prakāśaḥ sākṣād vrajendra-nandana eva |
atra yukti-sudṛṣṭāntāṃ prācīna-paurāṇikāṃ kathām āha-prema-nagarāpara-
paryāye pratiṣṭhāna-pure ko'pi rājāsīt | sa ca pañca-putraḥ | vārdhaka-daśāyāṃ
manasi evaṃ vicāritavān-mat-putreṣu yo rājyādi-pālanen samartho mayi premavāṃś
ca bhavet | tasmin rājyādi samarpayiṣyāmi | iti manasi kṛtvā bahir jaḍavad
ācaritavān | taṃ dṛṣṭvā sarve janā manasi duḥkhitā abhavan | putrāṇāṃ madhye
tu ye duṣṭācārās te manasi hṛṣṭā rājyādikaṃ netuṃ viṣaya-sukhaṃ ca kartuṃ
pravṛttā abhavan | teṣu ko'pi paṇḍito jñānavān pūrvato'pi pitroḥ prītiṃ kṛtvā
sevāyāṃ pravṛttaḥ | rājā tu tasya bhaktiṃ dṛṣṭvā tasmin rājyādi-bhāraṃ
samarpitavān | anye putrās tu tac chrutvā tad-upari daṇḍādikaṃ kṛtavantaḥ | tān
dṛṣṭvāmātyāḥ sarve tad-vṛttāntaṃ rājñi niveditavantaḥ |
rājā tu tac chrutvā kṛtrima-jaḍa-svabhāvādikaṃ tyaktvā tān putrān nirasya tasmin
putre svacchandam abhiṣekaṃ kṛtavān | tathāyaṃ śrī-govinda-devaḥ sākṣād
vrajendra-kumāro'py ādhunika-bhaktānāṃ prema-tāratamyaṃ kartuṃ mauna-
mudrādikam aṅgīkṛtya rādhikayā saha virājate | atrāpi śruti-smṛti-purāṇādi-
pramāṇāni bahūni santi | tatra śrī-gopāla-tāpanyāṃ (1.9-10)-
sat-puṇḍarīka-nayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram |
dvi-bhujaṃ jñāna-mudrāḍhyaṃ vana-mālinam īśvaram
gopa-gopī-gavāvītaṃ sura-druma-talāśritam || ity ādi |
tam ekaṃ govindaṃ sac-cid-ānanda-vigraham ity ādi |
gopālāya govardhanāya gopī-jana-vallabhāya namo namaḥ |
tathā hi ūrdhvāmnāye-
gopāla eva govindaḥ prakaṭāprakaṭaḥ sadā |
vṛndāvane yoga-pīṭhe sa eva satataṃ sthitaḥ ||
asau yuga-catuṣke'pi śrīmad-vṛndāvanādhipaḥ |
pūjito nanda-gopādyaiḥ kṛṣṇenāpi supūjitaḥ ||
cīra-hartā vraja-strīṇāṃ vrata-pūrti-vidhāyakaḥ |
cid-ānanda-śilākāro vyāpako vraja-maṇḍale ||
tatra-
candrāvalī-durādharṣaṃ rādhā-saubhāgya-mandiram ||
tathā hi atharva-vede-gokulāraṇye mathurā-maṇḍale vṛndāvana-madhye sahasra-
dala-padme ṣoḍaśa-dala-madhye'ṣṭa-dala-keśare govindo'pi śyāmaḥ pītāmbaro
dvibhujo mayūra-puccha-śiro veṇu-vetra-hasto nirguṇaḥ sa-guṇo nirākāraḥ sākāro
nirīhaḥ sa-ceṣṭo virājate iti |
dve pārśve candrāvalī rādhā ca ity ādi |
tathā ca saṃmohana-tantroktiḥ-
govinda-sahitāṃ bhūri-hāva-bhāva-parāyaṇām |
yoga-pīṭheśvarīṃ rādhāṃ praṇamāmi nirantaram ||
tathā hi skānde-
govinda-svāmi-nāmātra vasaty arcātmako'cyutaḥ |
gandarvair apsarobhiś ca krīḍamānaḥ sa modate ||
tathā hi brahma-saṃhitāyāṃ (5.1)-
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānanda-vigrahaḥ |
anādir ādir govindaḥ sarva-kāraṇa-kāraṇam ||
atra śloke kṛṣṇoḥ viśeṣyaḥ | anyatrāpi govindasya viśeṣyatvam | yathā-
vraje govinda-nāmā yaḥ paśūnām indratāṃ gataḥ |
sa eva kṛṣṇo bhavati mano-netrādi-karṣaṇāt ||
brahma-saṃhitāyāṃ ca (5.39)-
rāmādi-mūrtiṣu kalā-niyamena tiṣṭhan
nānāvatāram akarod bhuvaneṣu kintu |
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavat paramaḥ pumān yo
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi ||
ṭīkā ca-yo govindo rāmādi-mūrtiṣu kalā-niyamena tiṣṭhan san nānāvatāram
akarot, sa devaḥ svayaṃ kṛṣṇaḥ samabhavan taṃ bhajāmīti |
śrī-gopāla-tāpanyāṃ (1.35, 39-42, 45)-
kṛṣṇāya gopīnāthāya govindāya namo namaṃ ||
tathā hi-
veṇu-vādana-śīlāya gopālāyāhi-mardine |
kālindī-kūla-lolāya lola-kuṇḍala-dhāriṇe ||
vallavī-vadanāmbhoja-māline nṛtya-śāline |
namaḥ praṇata-pālāya śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ ||
namaḥ pāpa-praṇāśāya govardhana-dharāya ca |
pūtanā-jīvitāntāya tṛṇāvārtāsu-hāriṇe ||
niṣkalāya vimohāya śuddhāyāśuddha-vairiṇe |
advitīyāya mahate śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ ||
keśava kleśa-haraṇa nārāyaṇa janārdana |
govinda paramānanda māṃ samuddhara mādhava || ity ādi |
tatra ūrdhvāmnāye-
śrīman-madana-gopālo'py atraiva supratiṣṭhitaḥ | iti |
śrī-daśame (10.19.16)-
gopīnāṃ paramānanda āsīd govinda-darśane || iti |
tathā hi (10.21.10)-
vṛndāvane sakhi bhuvo vitanoti kīrtiṃ
yad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmi |
govinda-veṇum anu matta-mayūra-nṛtyaṃ
prekṣādri-sānv-aparatānya-samasta-sattvam || iti |
tathā hi śrī-govinda-līlāmrte (21.28) ca-
śrī-govinda-sthalākhyaṃ taṭam idam amalaṃ kṛṣṇa-saṃyoga-pīṭhaṃ
vṛndāraṇyottamāṅgaṃ krama-natam abhitaḥ kūrma-pīṭha-sthalābham |
kuñja-śreṇī-dalāḍhyaṃ maṇimaya-gṛha-sat-karṇikaṃ svarṇa-rambhā-
śreṇī-kiñjalkam eṣā daśa-śata-dala-rājīva-tulyaṃ dadarśa ||
śrī-padma-purāṇe (5.69.79-85)-
pārvaty uvāca
govindasya kim āścaryaṃ saundaryākṛta-vigraha |
tad ahaṃ śrotum icchāmi kathayasva dayā-nidhe ||
īśvara uvāca
madhye vṛndāvane ramye-mañju-mañjīra-śobhite |
yojanāśrita-sad-vṛkṣa-śākhā-pallava-maṇḍite ||
tan-madhye mañju-bhavane yoga-pīṭhaṃ samujjavalam |
tad-aṣṭa-koṇa-nirmāṇaṃ nānā-dīpti-manoharam ||
tasyopari ca māṇikya-ratna-siṃhāsanaṃ śubham |
tasmin naṣṭa-dalaṃ padmaṃ karṇikāyāṃ sukhāśrayam ||
govindasya paraṃ sthānaṃ kim asya mahimocyate |
śrīmad-govinda-mantra-stha-ballavī-vṛnda-sevitam ||
divya-vraja-vayo-rūpaṃ kṛṣṇaṃ vṛndāvaneśvaram |
vrajendraṃ santataiśvaryaṃ vraja-bālaika-vallabham ||
yauvanodbhinna-kaiśoraṃ vayasādbhuta-vigraham |
varāha-saṃhitāyāṃ ca-
vṛndāvane tu govindaṃ ye paśyanti vasundhare |
na te yama-puraṃ yānti yānti puṇya-kṛtāṃ gatim ||
asya ṭīkā ca-atha sarvāsām arcānāṃ darśana-māhātmyaṃ vadan upary upari
sphūrtyā śrīmad-arcā-viśeṣāyamāṇasya sākṣād-bhagavataḥ śrī-govinda-devasya
darśana-māhātmyam āha vṛndāvana iti |
tathā hi varāha-tantre pañcama-paṭale, yathā-
śrī-varāha uvāca-
karṇikā tan mahad dhāma govinda-sthānam avyayam |
tatropari svarṇa-pīṭhe maṇi-maṇḍapa-maṇḍitam ||
tathā hi-
karṇikāyāṃ mahā-līlā tal-līlā-rasa-tad-girau |
yatra kṛṣṇo nitya-vṛndā-kānanasya patir bhavet ||
kṛṣṇo govindatāṃ prāptaḥ kim anyair bahu-bhāṣitaiḥ |
dalaṃ tṛtīyakaṃ ramyaṃ sarva-śreṣṭhottamottamam ||
tathā hi-
govindasya priya-sthānaṃ kim asya mahimocyate |
govindaṃ tatra saṃsthaṃ ca vallavī-vṛnda-vallabham ||
divya-vraja-vayo-rūpaṃ vallavī-prīti-vardhanam |
vrajendraṃ niyataiśvaryaṃ vraja-bālaika-vallabham ||
tathā hi-
pṛthivy uvāca-
paramaṃ kāraṇaṃ kṛṣṇaṃ govindākhyaṃ parātparam |
vṛndāvaneśvaraṃ nityaṃ nirguṇasyaika-kāraṇam ||
varāha uvāca-
rādhayā saha govindaṃ svarṇa-siṃhāsane sthitam |
pūrvokta-rūpa-lāvaṇyaṃ divya-bhūṣaṃ susundaram ||
tribhaṅga-mañju-susnigdhaṃ gopī-locana-tārakam |
tatraiva yoga-pīṭhe ca svarṇa-siṃhāsanāvṛte ||
pratyaṅga-rabhasāveśāḥ pradhānāḥ kṛṣṇa-vallabhāḥ |
lalitādyāḥ prakṛtayo mūla-prakṛtī rādhikā ||
saṃmukhe lalitā devī śyāmalāpi ca vāyave |
itare śrī-madhumatī dhanyaiśānyāṃ hari-priyā ||
viśākhā ca tathā pūrve śaivyā cāgnau tataḥ param |
padmā ca dakṣiṇe bhadrā nairṛte kramaśaḥ sthitāḥ ||
yoga-pīṭhasya koṇāgre cāru-candrāvalī priyā |
prakṛty aṣṭau tad anyāś ca pradhānāḥ kṛṣṇa-vallabhāḥ ||
pradhānā prakṛtiś cādyā rādhikā sarvathādhikā |
citrarekhā ca vṛndā ca candrā madana-sundarī ||
supriyā ca madhumatī śaśīrekhā haripriyā |
saṃmukhādi-krame dikṣu vidikṣu ca tathā sthitāḥ ||
ṣoḍaśī prakṛti-śreṣṭhā pradhānā kṛṣṇa-vallabhā |
vṛndāvaneśvarī rādhā tavad tu lalitā priyā ||
gautamīya-tantre-
ratna-bhūdhara-saṃlagna-ratnāsana-parigraham |
kalpa-pādapa-madhyastha-hema-maṇḍapikā-gatam ||
ity anena govindasyaiva viśeṣaṇam iti vivecanīyam | tāpanī ca- tam ekaṃ govindaṃ
sac-cid-ānanda-vigraham iti |
śrī-jayadeva-caraṇaiś ca (Gg 2.19)-
govindaṃ vraja-sundarī-gaṇa-vṛtaṃ paśyāmi hṛṣyāmi ca ||
śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhau (2.1.43)-
līlā premṇā priyādhikyaṃ mādhuryaṃ veṇu-rūpayoḥ |
ity asādhāraṇaṃ proktaṃ govindasya catuṣṭayam ||
tatraiva (1.2.239)-
smerāṃ bhaṅgī-traya-paricitāṃ sāci-vistīrṇa-dṛṣṭiṃ
vaṃśī-nyastādhara-kiśalayām ujjvalāṃ candrakeṇa |
govindākhyāṃ hari-tanum itaḥ keśi-tīrthopakaṇṭhe
mā prekṣiṣṭhās tava yadi sakhe bandhu-sange'sti raṅgaḥ ||
śrī-dāna-keli-kaumudyāṃ -
arjunaḥ: bisāhe | idaṃ bi thoa ccea | tā suṇāhi | so kira assuda-ara-sāhammo
sammohaṇa-māhurā-bhara-ṇabbo sabbobari virehanto pia-baassassa saala-goula-
baittaṇeṇa goindāhisea-mahūsabo kassa bā gabbaṃ ṇa kkhu khabbedi ?
|[*ENDNOTE #2]
ity evambhūtasya mauna-mudrādikaṃ prakāśya vigrahavat sthitasya śrī-govinda-
devasya prakaṭa-līlā-kāle mauna-mudrādikam ācchāditam abhavat | tathā ca-
prakaṭa-līlā-kāle bhaktānāṃ bhakti-sadarśanārthaṃ prakaṭitam eva | tatra śrī-
gopāla-tāpanyādi-prasiddhaṃ-kadācit prakaṭībhūya (1.10) dvibhujaṃ mauna-
mudrāḍhyaṃ iti ca |
kiṃ ca śrī-kṛṣṇa-sandarbhe (153)-
tad evaṃ tatra śrī-kṛṣṇa-līlā dvividhā aprakaṭa-rūpā prakaṭa-rūpā ca |
prāpañcika-lokāprakaṭatvāt tat-prakaṭatvāc ca | tatrāprakaṭā -
yatrāsau saṃsthitaḥ kṛṣṇas tribhiḥ śaktyā samāhitaḥ |
rāmāniruddha-pradyumnai rukmiṇyā sahito vibhuḥ || [GTU 2.36] iti |
mathurā-tattva-pratipādaka-śrī-gopāla-tāpany-ādau - cintāmaṇi-prakara-sadmasu-
kalpa-vṛkṣa [BhP 5.40] ity ādi vṛndāvana-tattva-pratipādaka-brahma-saṃhitādau ca
prakaṭa-līlātaḥ kiñcid vilakṣaṇatvena dṛṣṭā, prāpañcika-lokais tad-vastubhiś
cāmiśrā, kālavad-ādi-madhyāvasāna-pariccheda-rahita-sva-pravāhā, yādavendratva-
vraja-yuvarājatvādy-ucitāharahar-mahā-sabhopaveśa-gocāraṇa-vinodādi-lakṣaṇā
| prakaṭa-rūpā tu śrī-vigrahavat kālādibhir aparicchedyaiva satī bhagavad-
icchātmaka-svarūpa-śaktyaiva labdhārambha-samāpanā prāpañcikāprāpañcika-loka-
vastu-saṃvalitā tadīya-janmādi-lakṣaṇā |
tatrāprakaṭā dvividhā | mantropāsanāmayī svārasikī ca | prathamā yathā tat-tad-
ekatara-sthānādi-niyata-sthitikā tat-tan-mantra-dhyāna-mayī | yathā bṛhad-dhyāna-
ratnābhiṣekādi-prastāvaḥ krama-dīpikāyām | yathā vā --
atha dhyānaṃ pravakṣyāmi sarva-pāpa-praṇāśanam |
pītāmbara-dharaṃ kṛṣṇaṃ puṇḍarīka-nibhekṣaṇam || ity ādi gautamīya-tantre |
yathā vā -
veṇuṃ kvaṇantam aravinda-dalāyatākṣam-
barhāvataṃsam asitāmbuda-sundarāṅgam |
kandarpa-koṭi-kamanīya-viśeṣa-śobhaṃ
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi ||
ālola-candraka-lasad-vanamālya-vaṃśī-
ratnāṅgadaṃ praṇaya-keli-kalā-vilāsam |
śyāmaṃ tri-bhaṅga-lalitaṃ niyata-prakāśaṃ
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi || iti brahma-saṃhitāyām [5.39-40] |
homas tu pūrvavat kāryo govinda-prītaye tataḥ ity-ādy-anantaraṃ -
govindaṃ manasā dhyāyet gavāṃ madhye sthitaṃ śubham |
barhāpīḍaka-saṃyuktaṃ veṇu-vādana-tat-param ||
gopī-janaiḥ parivṛtaṃ vanya-puṣpāvataṃsakam || iti bodhāyana-karma-vipāka-
prāyaścitta-smṛtau |
tad u hovāca hairaṇyo gopa-veśam abhrābhaṃ taruṇaṃ kalpa-drumāśritam | tadiha
ślokā bhavanti --
sat-puṇḍarīka-nayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram |
dvi-bhujaṃ mauna-mudrāḍhyaṃ vanamālinamīśvaram ||
gopa-gopī-gavāvītaṃ sura-druma-talāśritam |
divyālaṅkaraṇopetaṃ rakta-paṅkaja-madhyagam ||
kālindī-jala-kallola-saṅgi-māruta-sevitam |
cintayaṃś cetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ ||
iti śrī-gopāla-tāpanyām [1.11-15] - govindaṃ gokulānandaṃ sac-cid-ānanda-vigraham
[GTU 1.37] ity ādi ca |
atha svārasikī ca yathodāhṛtam eva skānde --
vatsair vatsatarībhiś ca sadā krīḍati mādhavaḥ |
vṛndāvanāntaragataḥ sa-rāmo bālakaiḥ saha || ity ādi |
tatra ca-kārāt śrī-gopendrādayo gṛhyante | rāma-śabdena rohiṇy api | tathā tenaiva
krīḍatīty ādinā vrajāgamana-śayanādi-līlāpi | krīḍā-śabdasya vihārārthatvād
vihārasya nānā-sthānānusāraṇa-rūpatvād eka-sthāna-niṣṭhāyā
mantropāsanāmayyā bhidyate'sau | yathāvasara-vividha-svecchāmayī svārasikī |
evaṃ brahma-saṃhitāyām --
cintāmaṇi-prakara-sadmasu kalpa-vṛkṣa-
lakṣāvṛteṣu surabhir abhipālayantam
lakṣmī-sahasra-śata-sambhrama-sevyamānaṃ
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi || [BrahmaS 5.28] iti |
atra kathā gānaṃ nātyaṃ gamanam api vaṃśī [BrahmaS 5.52] ity atrānusandheyam
| tatra nānā-līlā-pravāha-rūpatayā svārasikī gaṅgeva |
athāprakaṭāyāṃ mantropāsanā-mayīm āha --
māṃ keśavo gadayā prātar avyād
govinda āsaṅgavam ātta-veṇuḥ | [BhP 6.8.2] iti |
ātta-veṇur iti viśeṣeṇa govindaḥ śrī-vṛndāvana-mathurā-prasiddha-mahā-yoga-
pīṭhayos tan-nāmnaiva sahitau prasiddhau | tau ca tatra tatra prāpañcika-loka-
dṛṣṭyāṃ śrīmat-pratimākāreṇābhātaḥ svajana-dṛṣṭyāṃ sākṣād-rūpa-vṛnda-
prakaraṇa eva etau paṭhitau | tataś ca nārāyaṇa-varmākhya-mantropāsya-
devatātvena (śrī-gopāla-tāpanyādi-prasiddha-svatantra-mantrāntaropāsya-
devatātvena) ca mantropāsanā-mayyām idam udāhṛtam ||
tathā hi lalita-mādhave (7.33f)-
rādhikā (śrī-kṛṣṇa-mukhendum avalokya): hanta ! hanta ! ṇibbha-rūkkaṇḍidā e
mama muddhattaṇaṃ, jaṃ goindassa paḍimaṃ jebba goindaṃ maṇṇemi |
tathā rādhikā (7.35)-
puro dhinvan ghrāṇaṃ parimilati so'yaṃ parimalo
ghana-śyāmā seyaṃ dyuti-vitatir ākarṣati dṛśau |
svaraḥ so'yaṃ dhīras taralayati karṇau mama balād
aho govindasya prakṛtim upalabdhā pratikṛtiḥ ||
skānde-
dolāyamānaṃ govindaṃ mañcasthaṃ madhusūdanam |
rathe ca vāmanaṃ dṛṣṭvā punar janma na vidyate ||
dvārakāyāṃ śrī-puruṣottame ca | etat-padya-dvaye govinda-śabdas tu sarva-
prakāśa-mūla-bhūtasya śrī-vṛndāvana-nāthasya govindasya prakāśāpekṣayā | sa
ca prakāśas tu na bhedeṣu gaṇyate sa hi na pṛthak iti (LBhāg 1.1.20) |
dakṣiṇābhimukhaṃ devaṃ dolārūḍhaṃ sureśvaram |
sakṛd dṛṣṭvā tu govindaṃ mucyate brahma-hatyāyāḥ |
vartamānaṃ ca yat pāpaṃ yad bhūtaṃ yad bhaviṣyati |
tat sarvaṃ nirdahaty āśu govindānala-kīrtanāt |
govindeti yathā proktaṃ bhaktyā vā bhakti-varjitam |
dahate sarva-pāpāni yugāntāgnir ivotthitaḥ ||
govinda-nāmā yaḥ kaścin naro bhavati bhūtale |
tan nāsti karmajaṃ loke vāṅ-mānasam eva vā |
yan na kṣapayate pāpaṃ kalau govinda-kīrtanam ||
kiṃ tatra vedāgama-śāstra-vistarais
tīrthair anekair api kiṃ prayojanam |
yady ānanenechasi mokṣa-kāraṇaṃ
govinda govinda iti sphuṭaṃ raṭa ||
śrī-caitanya-caritāmṛte (1.8.50-51)
vṛndāvane kalpa-vṛkṣa suvarṇa-sadana |
mahā-yoga-pīṭha tāṅhā ratna-siṃhāsana ||
tāte basi āchena sākṣāt vrajendra-nandana |
śrī-govinda nāma sākṣāt manmatha-madana ||
(1.5.221, 225-6)
yāṅra dhyāna nija-loke kare padmāsana
aṣṭādaśākṣara-mantre kare upāsana
sākṣāt vrajendra-suta ithe nāhi āna
yebā ajñe kare tāṅre pratimā-hena jñāna
sei aparādhe tāra nāhika nistāra
ghora narakete paḍe ki baliba āra
brahma-vaivarte-
prāpyāpi durlabhataraṃ mānuṣyaṃ vibudhepsitam |
yair āśrito na govindas tair ātmā vañcitaś ciram ||
draṣṭuṃ na yogyā vaktuṃ vā triṣu lokeṣu te'dhamāḥ |
śrī-govinda-pāda-dvandve vimukhā ye bhavanti hi ||
asau rasika-śekharo govinda-devaḥ kadācid ṛtu-bhedena sva-sevā-kāle yathocita-
bhojanādi-nimittāya svādhikāra-niyuktena kenāpi saha-gopa-kiśora-rūpeṇa rātrau
svapna-sphūrtyā sākṣād rūpeṇa vā kathopakathanaṃ kurute | etac ca loka-
paramparayā śrūyate | kintu atīva-rahasyatvāt ācārya-vacanādy-anurodhāc ca
prakāśya na likhyate ity ādi |
atha ūrdhvāmnāya-tantra-vākyāny āha-
śrī-pārvaty uvāca-
ko'sau govinda-devo'sti yas tvayā sūcitaḥ purā |
kīdṛśaṃ tasya māhātmyaṃ kiṃ svarūpaṃ ca śaṅkara ||
śrī-mahādeva uvāca-
gopāla eva govindaḥ prakaṭāprakaṭaḥ sadā |
vṛndāvane yoga-pīṭhe sa eva satataṃ sthitaḥ ||
asau yuga-catuṣke'pi śrīmad-vṛndāvanādhipaḥ |
pūjito nanda-gopādyaiḥ kṛṣṇenāpi supūjitaḥ ||
cīra-hartā vraja-strīṇāṃ vrata-pūrti-vidhāyakaḥ |
cid-ānanda-śilākāro vyāpako vraja-maṇḍale ||
kiśoratām upakramya vartamāno dine dine |
tāmbūla-pūrita-mukho rādhikā-prāṇa-daivataḥ ||
ratna-baddha-catuḥ-kūlaṃ haṃsa-padmādi-saṅkulam |
brahma-kuṇḍa-nāma kuṇḍaṃ tasya dakṣiṇato diśi ||
ratna-maṇḍapam ābhāti madnāra-tarubhir vṛtam |
tan-madhye yoga-pīṭhākhyaṃ sāmrājya-padam uttamam ||
vṛndāvaneśvarī-prājya-sāmrājya-rasa-rañjitaḥ |
ihaiva nirjitaḥ kṛṣṇo rādhayā prauḍha-hāsayā ||
tasyāṃ go śrīḥ sadā vṛndā vīrā cākhila-sādhanā |
yoga-pīṭhasya pūrvatra nāmnā līlāvatī sthitā |
dakṣiṇasyāṃ sthitā śyāmā kṛṣṇa-keli-vinodinī ||
paścime saṃsthitā devī bhoginī nāma sarvadā |
uttaratra sthitā nityaṃ siddheśī nāma devatā |
pañca-vaktraḥ sthitaḥ pūrve daśa-vaktraś ca dakṣiṇe ||
paścime ca caturvaktraḥ sahasra-vaktra uttare |
suvarṇa-vetra-hastā ca sarvataḥ śāsane sthitā ||
madanonmodinī nāma rādhikāyāḥ priyā sakhī |
pādayoḥ pātayaty eva govindaṃ māna-vihvalam ||
rati-pati-mati-mānade'pi sākṣād
iha yugalākṛti-dhāma-kāma-dambhe |
hari-maṇi-nava-nīla-madhurībhiḥ
padi padi manmatha-saudham uccinoti ||
manmatha-dvitayaṃ paścāt śrī-kṛṣṇāyeti sat-padam |
govindāya tataḥ paścāt svāhāyaṃ dvādaśākṣaraḥ ||
govindasya mahā-mantraḥ kāle pūrvānurāga-bhāk |
tataḥ paraṃ pravakṣyāmi govindaṃ yugalātmakam ||
lakṣmī-manmatha-rādheti govindābhyāṃ namaḥ padam |
etasya jñāna-mātreṇa rādhā-kṛṣṇau prasīdataḥ ||
anayos tu ṛṣiḥ kāmo virāṭ chanda udāhṛtaḥ |
devatā nitya-govindo rādhā-govinda eva ca ||
yoga-pīṭheśvarī śaktiḥ ṣaḍ-aṅgaṃ kāma-bījakaiḥ |
dhyāyed govinda-devaṃ nava-ghana-madhuraṃ dviya-līlā-naṭantam
visphūrjan-malla-kacchaṃ kara-yuga-muralī-ratna-daṇḍāśritaṃ ca |
asaṃnyastāccha-pītāmbara-vipula-daśā-dvandva-gucchābhirāmaṃ
pūrṇa-śrī-mohanendraṃ tad-itara-caraṇākrānta-dakṣāṅghri-nālam ||
evaṃ dhyātvā japen mantraṃ yāval-lakṣa-catuṣṭayam |
tilājya-havanasyānte yoga-pīṭheśvarau yajet ||
campakāśoka-tulasī-kahlāraiḥ kamalais tathā |
rādhā-govinda-yugalaṃ sākṣāt paśyati cakṣuṣā ||
śrīman-madana-gopālo'py atraiva supratiṣṭhitaḥ |
kaiśora-rūpī gopālo govindaḥ prauḍha-vigrahaḥ |
ubhayos tāratamyena gopīnātho'tisundaraḥ ||
dhīroddhatas tu gopālo dhīrodāttayocyate |
govindo gopikānātho yo dhīra-lalitākṛtiḥ ||
siṃha-madhyas tu gopālas tribhaṅga-lalitākṛtiḥ |
govindo gopikānāthaḥ pīna-vakṣaḥ-sthalo viṭaḥ ||
trisandhyam anyad anyad dhi mādhuryaṃ govidāṃ patau |
govardhana-darī-dhātu-pallavādi-vicitrite |
bālyataḥ samatikrāntaḥ kaiśorāt parato gataḥ ||
vagāhamānaḥ kandarpaḥ śrī-govindo virājate |
nānā-ratna-manohārīny etasmin yoga-pīṭhake |
sahajo hi prabhāvo'yaṃ nācirāt parituṣyati ||
anyeṣu siddha-pīṭheṣu yā siddhir bahu-hāyanaiḥ |
vṛndāvane yoga-pīṭhe saikenāhnā prajāyate ||
prātar bālārka-saṅkāśaṃ saṅgave maṅgala-cchavi |
madhyāhne taruṇārkābhaṃ parāhne padma-patravat ||
sāyaṃ sindūra-pūrābhaṃ rātrau ca śaśi-nirmalam |
tamasvinīṣv indranīla-mayūkha-mecaka-prabham ||
varṣāsu ca sadābhāti harit-tṛṇa-maṇi-prabham |
śarat-sucandra-bimbābhaṃ hemante padma-rāgavat ||
śiśire hīraka-prakhyaṃ vasante pallavāruṇam |
grīṣme pīyūṣa-pūrābhaṃ yoga-pīṭhaṃ virājate ||
mādhurībhiḥ sadācchannam aśoka-lalitādṛtam |
aghaś cordhvaṃ mahā-ratna-mayūkhaiḥ parito vṛtam ||
candrāvalī-durādharṣaṃ rādhā-saubhāgya-mandiram ||
śrī-ratna-maṇḍapaṃ nāma tathā śṛṅgāra-maṇḍapam ||
saubhāgya-maṇḍapaṃ nāma mahā-mādhurya-maṇḍapam |
sāmrājya-maṇḍapaṃ nāma tathā kandarpa-maṇḍapam ||
ānanda-maṇḍapaṃ nāma tathā surata-maṇḍapam |
ity aṣṭau yoga-pīṭhasya nāmāni śṛṇu pārvati ||
nāmāṣṭakaṃ yaḥ paṭhati prabhāte
śrī-yoga-pīṭhasya mahattamasya |
govinda-devaṃ vaśayet sa tena
premānam āpnoti parasya puṃsaḥ ||
atha mantra-mayyāṃ sad-ācāra-vidhir likhyate | mantra-mayī dvidhā | tatra śrī-
bhāgavatādi-varṇita-janma-karma-go-cāraṇādi-līlā eka-vidhā | sā tu smaraṇa-
maṅgala-śrī-govinda-līlāmṛtādy-anusāreṇa kartavyā | dvitīyā tu arcāyamāna-
viśeṣa-mauna-mudrāḍhya-śrī-vigraha-viśeṣa-sevā | sā ca sarva-smṛti-saṃmatā śrī-
hari-bhakti-vilāse likhitāsti | tad-anusāreṇa prema-yuktayā bhaktyā kartavyā |
tasmāt kiñcit prakāśya likhyate |
brāhma-muhūrtād utthāya pūjakādayaḥ sarve pārṣadāḥ sevānāmāparādha-rahitā
bhagavat-paricaryāṃ vinā prasādānnam apy asvīkurvantaḥ | kiṃ punar bhagavad-
dravyaṃ svecchayā balātkāreṇa vā | vidhivat gurvādi-praṇāma-danta-dhāvana-
yathocita-snānādi-vidhiṃ kṛtvā sva-sevāyāṃ sāvadhānāḥ śrī-mandire praviśanti |
pūjakas tu vidhivat ghaṇṭādi-vādyaṃ kṛtvā prabhoḥ śrīmad-īśvaryāś ca
prabodhanaṃ kārayet | grīṣma-śīta-varṣādy-anusāreṇa devādi-durlabha-sevāṃ
[Additional text? yathā sādhakaḥ siddha-rūpeṇa mānasīṃ līlāṃ daṇḍātmikāṃ
bhāvayet tathā tenaiva guru-paramparayā rāgānugā-matena mauna-mudrāḍhyaḥ
| daṇḍātmikā-līlā-sevā caikā nāmnā bhedaḥ pṛthag bhavet | atas tayor aikya-
sevanaṃ ca |]
tataḥ śrī-mukha-prakṣālanādikaṃ, yathā śrī-govinda-līlāmṛte (1.24?) (probably
KAK)
sa-muṣṭi-pāṇi-dvayam unnamayya
vimoṭayan so'tha rasālasāṅgam |
jṛmbhā-visarpad-daśanāṃśu-jālas
tamāla-nīlaḥ śayanād udasthāt ||
tad yathā-
utthāya talpa-varataḥ sa varāsana-stho
dattair jalaiḥ kanaka-jharjhari-nālito'pi |
sarakās taḥ patita-patra-vinirmitena
vīṭī-vareṇa parimamārja sudivya-dantān ||
evaṃ śrīmad-īśvaryāś ca (śrī-kṛṣṇāhnika-kaumudyāṃ 2.49,52)
utthāya talpa-talataḥ kanakāsana-sthā
nidrāvasāna-vigalan-niyata-vyavasthā |
sā pāda-pīṭham adhidatta-padāravindā
reje tadā parjanair vihitābhinandā ||
āmṛjya sūkṣma-vasanena sitena kāntān
sā danta-kāṣṭha-śakalena vighṛṣṭa-dantān |
tāmbūla-rāga-para-bhāgavatīṃ manojñāṃ
jihvāṃ viśodhanikayā vyalikhad rasajñām ||
tataḥ susvādu-miṣṭa-dadhi-samarpaṇam | tato maṅgalārātrikam | tatra dhyānam-
karpūrāvali-nindi cāru-vasanaṃ bibhran-nitambe vahann
uṣṇīṣaṃ vara-mūrdhni kāntam aruṇaṃ nidrā-vimiśrekṣaṇam |
svīkurvan sukhadaṃ manoratha-karaṃ māṅgalyārātrikaṃ
govindaḥ kuśalaṃ karoti bhavato rātry-anta-kāle sadā ||
tato haimante phalgulā-dhāraṇaṃ-
kauśeya-vastra-parinirmita-phalgulākhyaṃ
prāleya-vāraṇakaṃ bahu-mūlya-labhyam |
sauvarṇa-citra-paricitrita-sarva-deśam
ā-mastakāt pada-yugāvadhi śobhamānam ||
govindam ādi-puruṣaṃ vraja-rāja-putraṃ
paśyantam agnim amalaṃ bhagavantam īḍe |
varṇenāruṇam atulaṃ
bahu-ratna-citra-vicitrita-phalgulakam |
bibhrāṇaṃ govindaṃ
vihasad vadanaṃ kadā paśye ||
atha grīṣme taniyā-dhāraṇam-
sūkṣma-vastra-nirmitaṃ tribhāga-rūpa-khaṇḍitam |
sarva-prānta-deśa-svarṇa-sūtra-mauktikāñcitam ||
kṛṣṇa-deva-madhya-deśa-rājitaṃ virājitam |
grīṣma-tāpa-śoṣakaṃ suśīta-vastram āśraye ||
mukulita-kañcuka-dhāraṇam-
uṣṇīṣaṃ dadhad aruṇaṃ dhaṭīṃ
vicitrāṃ tad-upari ca bibhrāṇaḥ |
mukulita-kañcuka-bandhaḥ
śrī-govindo hṛdi sphuratu ||
tataḥ sarve militvā ārātrika-darśanam | evaṃ deva-munīndrādayo'pi gītāvādya-
kīrtanādi kurvanti | yathā padyāvalyāṃ (22)-
ceto-darpaṇa-mārjanaṃ bhava-mahā-dāvāgni-nirvāpaṇaṃ
śreyaḥ-kairava-candrikā-vitaraṇaṃ vidyā-vadhū-jīvanam |
ānandāmbudhi-vardhanaṃ prati-padaṃ pūrṇāmṛtāsvādanaṃ
sarvātma-snapanaṃ paraṃ vijayate śrī-kṛṣṇa-saṅkīrtanam ||
atha darśana-phalam-
sarvābhīṣṭa-pradaṃ śrīman maṅgalārātri-darśanam |
prema-bhakti-pradaṃ sarva-duḥsvapnādi-nivartakam ||
evaṃ pācakādayaḥ sarve sva-sva-sevāyāṃ parama-bhaktyā ca sāvadhānā vartiṣyante
| sevāyāṃ mukho'dhikārī tu sva-pratinidhiṃ karma-cāriṇam uddiśya tasmin sva-
sarva-karma samarpya sevāyāṃ sāvadhānaḥ svayaṃ kariṣyati abhāve pūjakādi-dvārā
ca | evaṃ śrīmad-īśvaryā dadhi-bhojanaṃ maṅgala-nīrājanaṃ ca kartavyam |
atha śṛṅgārārātri-vidhir likhyate | tataḥ sugandha-tailādibhir mardanon-
mārjanādikaṃ hima-grīṣma-varṣādi-kālocitam uṣṇa-śītala-jalādibhiḥ snānaṃ ca,
sūkṣma-vastreṇa śrīmad-aṅga-saṃmārjanaṃ, yathā śrī-govinda-līlāmṛte (4.8-12)-
tam āgataṃ snāpana-vedikāntaraṃ
bhṛtyaḥ samuttārya vibhūṣaṇaṃ tanoḥ |
sukuñcitaṃ cīna-navīnam aṃśukaṃ
sāraṅga-nāmā laghu paryadhāpayan
abhyajya nārāyaṇa-taila-lepaiḥ
pratyaṅga-nānā-mṛdu-bandha-pūrvam |
subandha-nāmā kṣurita-sūnur asya
premṇāṅga-saṃmardanam ātatāna
udvartanenāsya mudā sugandhaḥ
śītena pītena sadā suśītam |
snigdhena mugdho navanīta-piṇḍād
udvartayāmāsa śanais tad-aṅgam
dhātrī-phalārdra-kalkena keśān śīta-sugandhinā |
snigdhaḥ snigdhena susnigdhān karpūro'pi samaskarot
manda-pakva-parivāsita-kumbha-
śreṇi-saṃbhṛta-jalair atha dāsāḥ |
śatakumbha-ghaṭikātta-vimuktaiḥ
sveśvaraṃ pramuditāḥ snapayanti
Original text: Sādhanadīpikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0